Chávez laat Venezolanen verdeeld en angstig achter

Geweld, corruptie en zwakke munt tekenen erfenis Chávez Maduro: loyale chávista

De erfenis van Hugo Chávez is allesbehalve florissant. De overleden revolutionair laat in meerdere opzichten een verscheurd land achter. De economie vraagt om diepgaande hervormingen, de bevolking is verdeeld.

De miljoenen aanhangers van de sterke man huilen om zijn dood. De oppositie die veertien jaar lang alles heeft gedaan om van hem af te komen, houdt zich gedeisd. Dit is geen moment voor politieke afrekeningen. Zelfs Rafael Poleo, uitgever van een conservatieve oppositiekrant en een ongenuanceerde Chávezhater, toonde zich terughoudend: "Dit is een trieste geschiedenis en laat een bittere smaak na."

Maar lang gaat de wapenstilstand niet duren. De problemen die Chávez achterlaat zijn zo immens dat ze onvermijdelijk weer de aandacht gaan opeisen, al was het maar vanwege de verkiezingen die binnen dertig dagen moeten worden uitgeschreven.

Zo is Venezuela tijdens het bewind van Chávez gemeten naar het aantal moorden het op vier na gevaarlijkste land ter wereld geworden. Dat komt door onprofessionele politiediensten en het gebrek aan beleid.

Probleem nummer twee is de inflatie van meer dan 20 procent, mede het gevolg van de toenemende hoeveelheid geld die in omloop is. Begin februari moest de regering de 'sterke bolívar', zoals de Venezolaanse munt officieel heet, met ruim 30 procent devalueren. Op de zwarte markt brengt een dollar, geholpen door de politieke onzekerheid, nu alweer bijna het viervoudige op.

Prominent is ook de corruptie, naast de armoede uitgerekend een van de grote thema's waarmee Chávez in 1998 aan de macht kwam. Venezuela behoort volgens Transparency International tot de tien meest corrupte landen ter wereld. Chávez heeft vrijwel alle macht geconcentreerd in zijn Venezolaanse Socialistische Eenheidspartij PSUV. De rechterlijke macht, de strijdkrachten en de meeste televisiekanalen zijn gepolitiseerd en staan volledig in dienst van de revolutie.

Alles wijst erop dat vicepresident Nicólas Maduro deze problemen mag gaan oplossen. Hoewel Maduro het charisma ontbeert waarmee Chávez veertien jaar aan de macht kon blijven, is er een goede kans dat hij de verkiezingen wint.

In dat geval zal het huidige beleid worden voortgezet en dreigt er een machtsstrijd binnen het revolutionaire kamp, zeker als er radicale beslissingen moeten worden genomen. De PSUV bestaat uit veel verschillende stromingen die allemaal anders denken over Chávez' erfenis.

Een heel ander beeld ontstaat als de oppositie wint, al is die kans niet erg groot. Favoriete kandidaat is nog altijd de gouverneur van de deelstaat Miranda, Henrique Capriles, ondanks zijn nederlaag tegen Chávez bij de verkiezingen van afgelopen oktober.

Capriles wil het vertrouwen terugwinnen van internationale investeerders en het land minder afhankelijk maken van olie, momenteel goed voor 94 procent van de exportinkomsten. De sociale projecten waarmee Chávez de armen voor zich won, wil hij intact laten maar ook openstellen voor groepen van de oppositie. Capriles wil een 'hereniging' van Venezuela, verwijzend naar de huidige politieke polarisatie.

De kloof tussen voor- en tegenstanders van de revolutie is een van de lastigste erfenissen van veertien jaar Chávez. Hij kwam in 1998 aan de macht met de belofte dat hij een eind zou maken aan de invloed van de corrupte politici die het land al veertig jaar bestuurden. Maar wie kritiek op hem had, kon rekenen op een openbare veroordeling als 'handlanger van de oude kliek, de bourgeoisie, de rijken en het imperium' tijdens zijn wekelijkse televisieprogramma. De honderden miljarden die binnenkwamen uit de olie-export werden kwistig rondgestrooid onder zijn aanhangers. Zo werd Venezuela een land van chavistas en anti-chavistas.

De eerste vijf jaar kwam het regelmatig tot bloedige confrontaties waarbij doden vielen, en zelfs, in 2002, tot een kortdurende militaire staatsgreep. De onduidelijkheid rondom de gezondheid van Chávez wakkerde de polarisatie de afgelopen tijd weer aan.

In beide kampen zijn radicale elementen actief die weinig op hebben met democratie en die geweld niet schuwen. "Ze zullen nooit meer aan de macht komen", zei Chávez over de oppositie en veel aanhangers nemen dat serieus. Chávez heeft honderdduizenden reservisten opgeleid om de revolutie te verdedigen. Aan de zijde van de oppositie hebben burgers wapens aangeschaft uit angst voor de chavistas.

De verdeeldheid is groot. Die kloof te overbruggen, dat wordt een van de grote opgaven voor post-Chávez Venezuela - wie dat ook gaat leiden.

Dit keer wél Capriles?
Vorig jaar wist Henrique Capriles (40) een kleine helft van de Venezolaanse kiezers ervan te overtuigen dat het afgelopen moest zijn met het linkse beleid van Hugo Chávez. Het ligt voor de hand dat de oppositie de gouverneur van deelstaat Miranda opnieuw de arena in stuurt nu Chávez is overleden voor hij aan zijn volgende termijn als president kon beginnen.

Capriles is in dat geval de man die een onwillig land moet vertellen dat de overleden keizer geen kleren droeg. Die moet wijzen op de gaten in de wegen, op de problemen met huisvesting en stroomvoorziening, op de corruptie.

In tegenstelling tot Maduro en Chávez was Capriles' familie rijk. Maar de strenge katholiek waakt ervoor een al te rechtse boodschap uit te dragen. Het gematigd linkse beleid van oud-president Lula van Brazilië en diens opvolgster Dilma Rousseff is wat hij Venezuela als medicijn voorschrijft voor de problemen die Chávez achterliet. Een aantal economische maatregelen van Chávez wil hij geleidelijk afbouwen, om de gevolgen voor gewone Venezolanen te verzachten. Maar Iran kan de politieke steun uit Venezuela voortaan vergeten als Capriles wint, en Cuba de goedkope olie.

Tijdens de verkiezingscampagne van 2012 bestuurde de Venezolaanse oud-buschauffeur en minister van buitenlandse zaken Nicólas Maduro soms de dienstauto van Hugo Chávez. Kort na diens herverkiezing in oktober werd Maduro benoemd tot vice-president. Even later vertrok Chávez naar Cuba voor chemotherapie.

Politiek zit Maduro in het bloed: in zijn studententijd was hij lid van de Socialistische Liga, als buschauffeur bracht hij het tot voorzitter van de vakbond. Onder Chávez klom hij op tot parlementsvoorzitter en uiteindelijk minister van buitenlandse zaken.

In die post toonde hij zich behalve loyaal ook bekwaam: hij zorgde ervoor - soms met behulp van de gulle inzet van Venezolaanse olie - dat internationaal geïsoleerde landen als Wit-Rusland en Iran, zich opstelden achter het ook niet zo populaire Venezuela.

Daarom wordt Maduro radicaal genoemd. Maar hij zorgde ook voor toenadering tot de rechtse machthebbers in buurland Colombia. Waar Nicolás Maduro Venezuela werkelijk naartoe wil leiden, zal pas blijken als hij de verkiezingen wint en aan niemand meer loyaal hoeft te zijn.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden