Charlie stookt Amerikanen op met Kuypers bittere brandstof.

Boston Beeld
Boston

De invloed van Abraham Kuyper werkt door in de VS. Hij bezocht het land en Trouw volgt na ruim een eeuw zijn spoor. Vandaag: Boston.

Albertine Bloemendal

’Onder kooplieden en winkeliers, onder officieren en ambtenaren, en evenzoo aan de Universiteiten, zijn de niet-kerkelijke heeren nog steeds een uitzondering”, schreef Abraham Kuyper in het verslag van zijn reis door Amerika. Zijn enthousiasme daarover stak hij niet onder stoelen of banken: „Kortom, wat van antirevolutionaire zijde steeds begeerd is, dat de Overheid, zonder confessioneel te zijn, nochtans openlijk zou uitkomen voor de volstrekte afhankelijkheid, waaraan én zij zelve én heel het publieke leven van God staat, is in Amerika realiteit.”

Volgens onderwijsspecialist Charles (’zeg maar Charlie’) Glenn speelt religie nog steeds een grote rol in het publieke leven in de VS, hoewel er sinds Kuypers bezoek veel veranderd is. In 1898 waren de scholen – en de bevolking – veelal christelijk. Vandaag de dag dienen openbare scholen strikt seculier te zijn, zonder enige verwijzing naar religie. „Religie is een verboden onderwerp geworden”, zegt Glenn glimlachend, „zoals seks vroeger. Nu praten we de hele dag over seks, maar mag religie bijna niet meer genoemd worden”.

Eenentwintig jaar lang was Charlie Glenn als beleidsman verantwoordelijk voor desegregatie en ’gelijke kansen’ in de scholen van de relatief liberale staat Massachusetts. Ik ontmoet hem in zijn kantoor op Boston University waar hij tegenwoordig aan het hoofd staat van de onderwijsfaculteit. Volgens Glenn heeft de huidige situatie in de VS veel weg van Nederland in de tijd van de schoolstrijd. „Sinds de jaren zestig heeft een militante seculiere minderheid heel hard z’n best gedaan om religie uit de openbare scholen te drijven. Dit heeft geleid tot voortdurende conflict en veel rechtzaken. De strijd wordt hier iets anders uitgevochten dan de schoolstrijd in Nederland in de tijd van Kuyper, maar met eenzelfde bitterheid onder wat Kuyper ’kleine luyden’ noemde. Zij hebben het gevoel dat een elite hen een wereldvisie oplegt waar ze hun kinderen niet aan willen blootstellen.” Die bitterheid benutte Kuyper om zijn politieke beweging mee op te bouwen. Volgens Glenn vraagt de ’seculiere agressie’ in Amerika om eenzelfde soort antwoord. Hij vindt hiervoor inspiratie in Kuypers idee van soevereiniteit in eigen kring.

Glenn raakte goed bekend met het Nederlandse onderwijssysteem tijdens een fietstocht door ons land. Onderweg leerde hij zichzelf Nederlands door met een zakwoordenboek Hollandse literatuur door te worstelen. Hij las veel over de Nederlandse geschiedenis en de schoolstrijd. „Ik las hoe het originele idee van Groen van Prinsterer – dat de staatsschool van protestantse signatuur moest zijn – werd ingewisseld voor Kuypers idee van soevereiniteit in eigen kring. En dit idee dat een alternatief biedt voor onderwijs buiten de heerschappij van de staat is sindsdien de basis geweest van alle boeken die ik heb geschreven.”

Twee ontwikkelingen in het Amerikaanse onderwijsstelsel zouden volgens Glenn ruimte kunnen bieden voor de toepassing van de idee van soevereiniteit in eigen kring in de Amerikaanse context. De eerste is de toename van zogenaamde charter schools, openbare scholen die op verschillende manieren functioneren als een bijzondere school in Nederland. Deze scholen worden helemaal gefinancierd door de overheid, maar hebben een onafhankelijk bestuur. Het is overigens nog onduidelijk of en in hoeverre deze scholen een religieus karakter mogen hebben.

De tweede ontwikkeling is het gebruik van het vouchersysteem. Een voucher is een cheque die minderbedeelde ouders van de overheid ontvangen om het onderwijs van hun kinderen mee te bekostigen. Vouchers maken het mogelijk voor arme kinderen om onderwijs aan de vaak betere privéscholen te volgen. Ook religieuze privéscholen vallen onder het vouchersysteem. Momenteel wordt er op verschillende plaatsen in de VS met dit systeem geëxperimenteerd.

Er bestaat echter veel weerstand tegen zowel de charter schools als het vouchersysteem, onder andere vanuit het Witte Huis. President Obama is namelijk geen voorstander van deze fenomenen. Toch blijft Glenn positief: „De reden dat ik verschillende boeken heb geschreven over de strijd die zich in Nederland heeft afgespeeld, is dat ik dat zie als een bemoediging voor onze strijd in Amerika. Ik denk dat het proces dat bij jullie heeft plaatsgevonden, laat zien dat het ook hier mogelijk is om modellen te creëren die pluralisme erkennen als de basis van een onderwijssysteem dat past binnen een vrije samenleving”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden