Chaos in Congo, dat is wat president Kabila wil

Vluchtelingen op een boot op het Albertmeer, op weg naar Oeganda. Beeld AFP
Vluchtelingen op een boot op het Albertmeer, op weg naar Oeganda.Beeld AFP

De laatste maanden neemt het geweld in het oosten van Congo toe. President Kabila gebruikt de onrust als excuus om de geplande verkiezingen uit te stellen. De VN-Veiligheidsraad bespreekt maandag de situatie.

Vooral 's nachts heerst de angst onder bewoners van dorpen in Oost-Congo. Zal hun huis deze avond doelwit zijn van een aanval? Gewapende groeperingen vallen dagelijks woningen binnen om de meest gruwelijke misdaden te plegen. Ledematen afhakken, kelen doorsnijden en vrouwen op een wrede manier verkrachten, dat is hun handelsmerk. Na afloop blijft er niets over dan wat zwartgeblakerde huizen.

Door het opgelaaide geweld van de afgelopen maanden zijn inmiddels 4,5 miljoen mensen op de vlucht. Zij vluchten voor de toenemende strijd tussen lokale bevolkingsgroepen, tientallen rebellenbewegingen en de Congolese regering. Ruim 600.000 vluchtelingen zoeken hun heil in buurlanden als Oeganda en Tanzania.

Tekst loopt door onder de kaart

null Beeld Trouw L&F
Beeld Trouw L&F

Neem bijvoorbeeld de provincie Ituri in Oost-Congo. Daar sinds begin dit jaar honderden mensen vermoord in de strijd tussen Lendu-boeren en Hema-nomaden, een oud conflict dat weer de kop opstak. "Veel media spreken over een etnisch conflict tussen twee bevolkingsgroepen, maar dat is te simplistisch", aldus Nadia Nsayi, die voor vredesbeweging Pax Christi en ontwikkelingsorganisatie Broederlijk Delen actief is in Oost-Congo. "Het regime probeert bewust groepen tegen elkaar te zetten om chaos te creëren. Zij maken daarbij gebruik van de bestaande spanningen."

Goud en diamanten

De verschillende conflicten in het land hebben volgens Nsayi ieder een uniek profiel, maar er zijn wel degelijk terugkerende elementen. De aanwezigheid van gewapende groepen, gecombineerd met strijd over land en natuurlijke rijkdommen als diamanten, kobalt, zink en goud, maakt dat Congo al ruim twintig jaar gebukt gaat onder geweld. "Daar komt bij dat er geen mechanisme is dat deze conflicten neutraliseert, zoals een werkende wetgeving", aldus Nsayi.

"Het is juist de strategie van Kabila om deze lokale conflicten aan te wakkeren. Hij zet politieke medestanders in om de bevolkingsgroepen te manipuleren. Corruptie, geweld en chaos zijn de middelen die hij gebruikt om zijn macht te kunnen behouden."

Eind 2016 liep de officiële regeringstermijn van Kabila af. Toen greep hij de onrust in de Kasaï-regio aan om de verkiezingen uit te stellen. Nsayi: "Dat was ook een lokaal conflict dat politiek werd uitgebuit." De president weigert tot dusverre verkiezingen te organiseren, omdat het land nog steeds te onveilig en instabiel zou zijn.

Het is de bedoeling dat Congolezen eind december naar de stembus gaan, maar het is de vraag of dat daadwerkelijk gaat gebeuren. "De kiescommissie heeft een paar weken geleden gezegd geen verkiezingen te organiseren als de onrust in Oost-Congo blijft voortduren", aldus Nsayi. Inwoners van Congo hebben volgens haar ook geen verkiezingsmindset. "Niemand denkt aan een mogelijke democratische machtswissel. Mensen zijn alleen bezig met hun eigen veiligheid."

In de steek gelaten

Aangezien het Congolese leger nauwelijks ingrijpt, of juist de opdracht heeft gekregen de boel op te stoken, pakken bevolkingsgroepen zelf de wapens op. Inmiddels zijn er ruim zeventig verschillende rebellengroepen actief.

Monusco, de VN-vredesmissie, probeert tevergeefs veiligheid in het gebied te brengen. De burgers voelen zich volgens Nsayi vooral in de steek gelaten door de internationale gemeenschap. "Door het gebrek aan perspectief zien zij als enige mogelijkheid zichzelf te beschermen."

Een deel van deze milities keert zich tegen het regime in Kinshasa. Zij worden geleid door politieke tegenstanders van Kabila. Een grote bedreiging vormen zij vooralsnog echter niet, zegt Nsayi. "Kinshasa ligt niet wakker van de gewapende partijen in het oosten. Er ligt tenslotte ook tweeduizend kilometer tussen."

De recente protesten in de hoofdstad lijken Kabila wel nerveus te maken. Niet alleen vanwege de nabijheid, maar ook omdat internationale organisaties als de VN zich achter de betogers scharen. Veelal door de kerk georganiseerd, gingen de afgelopen maanden meerdere malen duizenden mensen de straat op om het aftreden van hun onrechtmatige leider te eisen.

Bemoeienis van buurlanden

Buurlanden Oeganda en Rwanda hebben ook baat bij de onrust in Congo. Zij interesseren zich vooral voor de natuurlijke rijkdommen in het oosten. Het Oegandese leger en Rwandese rebellengroepen bemoeien zich regelmatig met de lopende conflicten. "Officieel omdat het onveilig is en zij zichzelf willen beschermen, maar zij hebben puur economische motieven", aldus Congo-expert Nadia Nsayi. "Iedereen is tegenwoordig zo positief over Rwanda, maar het land leeft van de plundering van Oost-Congo."

In januari waren er ook al demonstraties tegen Kabila. De katholieke kerk riep mensen op om na de mis van zich te laten horen. Duizenden eisten het vertrek van Kabila.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden