Chanel voor iedereen

Waarom vinden we die simpele maar geraffineerde Chanelontwerpen nog altijd mooi? En wie is de Coco van deze tijd?

Een origineel Chanelpakje, dat nog is gedragen door Marlene Dietrich. Daarmee begint de expositie die nog tot begin februari loopt. Daarnaast een op maat gemaakte Chanelkopie voor een klant van het Nederlandse modehuis Kühne en een Duits confectiemodel. Daarmee is de toon gezet.

Al vanaf de jaren twintig worden Chanels ontwerpen schaamteloos nagevolgd, zegt Madelief Hohé, modeconservator van het Haagse Gemeentemuseum. Een C&A-advertentie uit die tijd laat dat zien, maar ook in de jaren zestig wordt naar hartenlust gekopieerd. "Vandaag de dag vinden jonge meiden Chanel-achtige kleding opnieuw leuk. Kijk maar naar de kleren van modemerk Supertrash: overduidelijk gebaseerd op Chanel", zegt Hohé. Eigenaar Olcay Gulsen profileert zich zelfs een beetje als Chanel, zegt de conservator. En inderdaad, nu ze het zo zegt: Gulsen heeft óók een moeizame jeugd gehad en weet zich, net als Chanel, slim te omringen met invloedrijke personen en ze weet hoe ze de pers moet bespelen. "Op glamourfoto's wordt zij, net als Chanel, de personificatie van haar kleding."

De invloed van Chanel op de mode is enorm groot geweest, zeg Hohé. "Dat haar kleding veelvuldig is gekopieerd, beschouwde ze als een groot compliment. Hoe meer vrouwen à la Chanel gekleed gingen, hoe beter."

Voor een Chanel-look-van-nu is alleen een (kopie)jasje al genoeg. Het museum heeft twee echte Chaneljasjes klaar hangen voor de bezoekers om het uit te proberen. 'Chanel voor iedereen', was immers ook een motto van Coco. Met je mobiel maak je een foto van jezelf in een echte Chanel, die je dan naar het museum mailt. De leukste kiekjes krijgen een plekje op de website van het museum. Om de neiging te onderdrukken de tentoongestelde kledingstukken even aan te raken, liggen her en der 'voelboekjes'.

Chanels kleding is vooruitstrevend en modern, zegt Hohé. "Coco Chanel was kien. Ze wist de juiste keuzes op het juiste moment te maken. Ze had een enorme drive, ze wilde vooruit en keek niet achterom."

Chanel was de eerste die rekbaar tricot in bovenkleding verwerkte waardoor vrouwen zich beter konden bewegen. Revolutionair, want tot dan toe werd tricot slechts toegepast in ondergoed. "Chanel trok zich niks aan van de modehistorie, wat veel van haar collega's met hun romantische kledingstukken wel deden. Haar outfits zijn minimalistisch en simpel van snit. Maar ze zitten zeer geraffineerd in elkaar en elk detail krijgt aandacht." Natuurlijk komen in de expositie ook het onvermijdelijke zwarte jurkje en parfum Numero 5 aan bod, die mede dankzij wat opgeklopte verhalen van Chanel zelf een mythische status hebben gekregen.

Ze beweerde dat ze ook met die artikelen de eerste was maar dat klopte niet. Zo had modeontwerper Poiret al ruim tien jaar voor Chanel een eigen parfum geïntroduceerd en ook een zwarte jurk bestond al. Maar door zonder gêne haar leven te mythologiseren, maakte zij een legende van zichzelf - en dat legde haar geen windeieren.

Zelfs over haar geboortejaar (1883) deed ze geheimzinnig. Pas toen zij in 1971 stierf werd openbaar dat zij de negentig al aardig was genaderd. Dat maakte haar naoorlogse comeback in 1954 met terugwerkende kracht extra bizar: een vrouw van begin zeventig die nog aan een tweede carrière begon!

Over die beladen oorlogstijd is Hohé helder: "Het is zoals het is en daar winden we geen doekjes om: Chanel collaboreerde. Haar couturehuis sloot in die periode, maar haar parfum nummer 5 bleef te koop." Wie vergeten mocht zijn hoe die ruikt: geurmachine verspreiden de essence door de museumzalen.

Toen Coco overleed, heeft het bedrijf twaalf jaar aangemodderd - het vinden van een goede opvolger leek ondoenlijk. Achteraf gezien is het wonderlijk dat niet veel eerder aan Karl Lagerfeld werd gedacht. Hij werkte toentertijd voor Chloé en had die klassieke, volwassen stijl waarnaar werd gezocht, lang en breed in de vingers. Inmiddels speelt hij (als tachtigjarige) al weer dertig jaar succesvol met alle Chanelkenmerken.

Naast zo'n 35 Chanel-'kopieën' van onder anderen Max Heymans, Yves Saint Laurent en Monique Collignon, zijn op de expositie ongeveer 25 items van Chanel zelf te zien en acht van Lagerfeld. Dan zijn er nog enkele tassen en andere Chanelaccessoires én heel veel (45!) nepjuwelen, costume jewelry genoemd. Het is een beetje schrikken, zo knoepergroot en kleurig als ze zijn. Ineens realiseer je je dat die een eenvoudig zwart japonnetje inderdaad een enorme oppepper geven. Op fotoportretten draagt Chanel altijd opvallend veel van deze sieraden waarmee ze uitdroeg dat je niet rijk hoeft te zijn om er goed uit te zien.

Het is trouwens tamelijk uniek dat een Chanelexpositie tot stand kwam buiten het Parijse modehuis om. De conservator van de in het Duitse Mettingen gevestigde Draiflessen Collection van de familie Brenninkmeijer (jawel, die van C&A) zocht de samenwerking met het Haagse Gemeentemuseum. Aangevuld met diverse museale en particuliere bruiklenen is deze tentoonstelling eerst in hun thuisbasis gepresenteerd. Hierna komt Hamburg. Parijs heeft het nakijken.

De expositie 'Chanel: De Legende', is in het Gemeentemuseum Den Haag te zien tot en met 2 februari.

De gelijknamige, rijk geïllustreerde, catalogus (in het nederlands of Engels) kost 50 euro. Kinderprentenboek 'Coco - of het kleine zwarte jurkje' van Annemarie van Haeringen kost 13,95 euro.

Voor activiteiten zoals Chanel-lezingen en kinderworkshops waarin je een zwart jurkje voor je eigen Barbiepop maakt, zie: www.gemeentemuseum.nl

Een vleugje Chanel
Sheila de Vries (de vaste couturière van prinses Beatrix) ontwierp een exclusieve collectie voor confectiebedrijf Witteveen. In de bouclé- en tweedjasjes zijn onmiskenbaar Chanelinvloeden te ontwaren die aansluiten bij de doelgroep: 'actuele en stijlvolle mode voor de moderne vrouw, voor elk moment van de dag'. Zelfs de grote sieraden die de modellen dragen, refereren aan die van Chanel. Alleen verkrijgbaar in de eigen filialen, tot eind december. www.witteveen.eu

Parijse chic
Hoe kleedde een chique Parisienne zich vanaf Chanels jeugd tot in de jaren dertig? Dat is te zien in de expositie 'Roman d'une garderobe' in het Parijse Musée Carnavalet. Het uitgangspunt is de garderobe met kledingstukken van vooraanstaande couturiers die in bezit waren van een hoofdverkoopster van het Parijse couturehuis Chéruit. Samen met archiefstukken, zoals rekeningen en klantenlijsten, ontstaat een beeld van het reilen en zeilen van vroegere luxe couturehuizen. Te zien van 17 oktober tot en met 16 maart. www.carnavalet.paris.fr

Parijse Waaiers
In het Amsterdamse Tassenmuseum wordt onder de titel 'Paris! Paris!' een unieke collectie Parijse reclamewaaiers gepresenteerd uit het begin van de 20ste eeuw. Invloedrijke illustratoren, grafisch ontwerpers en karikaturisten maakten kleurrijke afbeeldingen voor luxueuze producten zoals champagne en parfum. Maar ook warenhuizen, hotels, restaurants en casino's deelden ze graag uit aan bezoekers die misschien ook wel geld uitgaven aan een item van Chanel. Te zien tot en met 2 maart. www.tassenmuseum.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden