'Champagne? Doe maar een biertje'

Ze wonnen miljoenen, vierden feest en kochten een nieuwe auto, eettafel of vaatwasser. Het verhaal van Zenderen, het dorp van mijn jeugd, waar dit jaar twee keer een hoofdprijs van de Postcodeloterij viel. 'Niemand praat er meer over.'

Een ochtend in juli. Blind grabbel ik naar mijn telefoon. Met de slaap nog in mijn ogen tik ik de wekker uit. Mijn scherm staat vol berichten en gemiste oproepen staan. 'En? En? En?', vraagt een vriend. 'Je ouders hebben toch wel een lot?' Verdwaasd open ik teletekst. Verrek. "Miljoenenprijs valt in Zenderen", kopt pagina 101. Het dorp van mijn jeugd.

Net als ik werd heel Zenderen die ochtend wakker met het nieuws dat de hoofdprijs van bijna 17 miljoen euro op postcode 7625 was gevallen. De vier cijfers van Zenderen, een Twentse gemeenschap van 1400 inwoners tussen Almelo en Hengelo. Elf miljoen was er voor de winnende straat, de overige deelnemers in het dorp mochten ruim vijf miljoen euro verdelen. Het grote speculeren kon beginnen, want welke straat had gewonnen, zou pas een paar dagen later bekend worden.

'Hej 'n lot?' werd die week de openingsvraag onder dorpsgenoten. Want hoeveel mensen in Zenderen zouden eigenlijk meedoen aan die loterij? En met hoeveel loten? Wat zou een lot dan waard zijn? De berekeningen vlogen je om de oren, herinnert secretaris Henk Semmekrot (63) van de dorpsraad zich. "Iedereen sloeg aan het rekenen met staartdelingen en nulletjes."

Ook de geruchtenmachine draaide op volle toeren. Was presentator Gaston 'Góe-denavond' Starreveld ergens gespot, dan móest die straat toch wel de hoofdprijs gewonnen hebben. "Of mensen hadden ergens een busje gezien en waren ervan overtuigd dat de mensen daar gewonnen hadden", vult oud-voorzitter Jos Wolbers (66) van de dorpsraad aan. "Weet je het zeker, vroeg ik dan. Absoluut, zeiden ze. Terwijl de postcodeletters nog getrokken moesten worden."

Aan het Patersbos had niemand gedacht. Een wat verhuld straatje is het, tussen het kerkhof en de kerk. Een pleintje met daaraan een paar rijtjeshuizen, twee-onder-een-kapwoningen en een handvol vrijstaande huizen. Een lusje op de kaart.

Uitgerekend op dat vergeten lusje viel de hoofdprijs. Acht huishoudens wonnen er een miljoen of meer. Het maakte timmerman Jan Niehuis (55) en zijn gezin in één klap miljonair. Net als bijna heel Zenderen was hij die vrijdagavond voor de uitslag over de Es naar het naastgelegen Borne gefietst. Daar had de Postcodeloterij een gelikt feest uit de grond gestampt met Gerard Joling, Jan Smit en Guus Meeuwis als lokaas.

Voor Niehuis het wist, stond hij met zijn vrouw, drie dochters en buren op het podium. Ineens was hij onderdeel van de plaatjes van tv en reclames. Uitgelaten beelden zijn het. Overdonderde, maar euforische mensen op een podium met een bos bloemen in de hand, confetti in de lucht en een gouden envelop met een bedrag met veel nullen.

Van al die toeters en bellen moest Niehuis niets hebben. Op de foto's staat hij op de achtergrond en gaat zijn hoofd toevalligerwijs schuil achter zijn envelop. In praatjes voor de camera had hij geen zin, in de champagne evenmin. "Doe mij maar een glaasje bier", zei hij toen hij tussen de winnaars stond.

Even later hield Gerard Joling Niehuis' kleindochtertje in de armen voor een foto. Wat doet je schoonvader voor werk, vroeg de volkszanger aan de jonge vader. "Hij is bouwvakker en staat maandag weer op de steiger", reageerde die droog. Mooi vond Joling dat, en Niehuis ook. "Ik ben ook maar een gewoon mannetje. Ik ben gewoon Jan."

En hij hield woord. Hij stond zelfs de dag na het feest alweer te klussen aan het huis dat hij eigenhandig bouwt op de plek waar zijn ouders woonden. Tot verrassing van dorpsgenoten, die dachten dat Niehuis zijn huis nu wel door anderen zou laten afbouwen. "Waarom zou ik dat doen? Ik ben ermee begonnen, dan maak ik het ook af. Ik vind het mooi werk. Dan kan ik later zeggen: Kijk, dit huis heb ik zelf gebouwd."

Natuurlijk, hij hoeft nu wat minder op de centen te letten, maar hij gaat zijn huis niet ineens uitbouwen. "Als de kinderen straks het huis uit zijn, zijn we nog maar met z'n tweeën. Wat moeten we dan met zo'n groot huis? Nee, groter hoeft niet, maar ik doe wel een mooier tegeltje aan de muur of een scharniertje extra. En ik ga vloerverwarming aanleggen en een schouwtje met een gaskachel. Daar kun je op de winterdag gezellig voor gaan zitten. Lekker warm."

Miljonair dankzij de crisis, zo kun je Niehuis gerust noemen. Al jaren staat zijn huis aan het Patersbos te koop. Het driehoekige verkoopbordje valt dorpsgenoten al bijna niet meer op. Was hij het huis wel kwijt geweest, dan had hij hoogstwaarschijnlijk met andere postcodeletters meegespeeld en was hij de hoofdprijs misgelopen.

Zo zijn er in Zenderen meer geluksverhalen. Iemand die juist die maand wat extra geld had binnengekregen en een lot of zes insloeg. Of het dubbele geluk voor de Zeilkerweg. Begin dit jaar viel daar ook al de straatprijs met voor elke winnaar tienduizenden euro's plus een dure Duitse bolide voor de deur.

Toch zingen de pechverhalen harder rond. Verhalen over dorpsgenoten die na jaren meespelen net waren gestopt. Te duur, te veel reclame in de bus. Of over dorpsgenoten die altijd twee loten hadden, één daarvan net de deur uit hadden gedaan en zo een miljoen misliepen. Of de jongen die in zijn kerstpakket een gratis lot had zitten, maar deze was vergeten te activeren. Weg geld.

Helemaal sterk, maar echt waar, is het verhaal van de familie Welberg van de Zeilkerweg - de straat die dit jaar twee keer in de prijzen viel. Ze speelden nooit mee uit ergernis aan de stortvloed aan reclame. "Psychologische oorlogsvoering is het", vindt Hermien (55). Enveloppen in de post gooide ze gelijk weg, soms verscheurd en al.

Toch kriebelde er eind vorig jaar iets. Ze zag op tv beelden van een verzorgingshuis waar de hoofdprijs viel. De ene vrouw won wel, de andere niet. "Dat moet zo'n lullig gevoel zijn", dacht ze. Ze zwichtte en zat al achter de computer om een lot te kopen. Totdat haar zoon er even bij moest. Ze vergat het weer.

Toen ze begin dit jaar haar man Gerard (55), docent aan een basisschool in een buurdorp, met de auto had opgehaald en terugreed naar Zenderen, reed een colonne auto's van de Postcodeloterij voor haar uit. "Ze gaan wel heel erg onze kant op", merkte ze gaandeweg. En inderdaad, ze moesten in haar straat zijn.

"Je denkt toch niet dat ik gekke Henkie ben?", probeerde Gerard nog. "De hoofdprijs valt echt niet nog een keer in zo'n klein dorp." Maar Hermien wilde per se een lot. Voor de zekerheid, en een beetje voor de goede doelen die ze steunen. Zo vielen ze in de zomer, bij de tweede hoofdprijs in Zenderen, alsnog in de prijzen.

Een vreemde gewaarwording was het wel toen de winnende straat bekend werd, zegt Gerard. "PZ waren de postcodeletters. Die kwamen wel heel bekend voor." Voordat zijn gezin een paar jaar geleden naar de Zeilkerweg verhuisde, waren dat ook zijn letters. "Zag je ineens je oude buren op het podium staan."

Wrok? Jaloezie? "Nee hoor", zegt Gerard aan de keukentafel. "Hartstikke mooi voor ze." Maar ja, in het dorp vond iedereen het maar sneu, merkte Hermien. "Iedereen kwam naar me toe om te zeggen hoe erg ze het voor ons vonden. Terwijl wij de 8000 euro die we wonnen nog steeds heel veel geld vonden." Met het geld dat ze wonnen, kochten ze dakramen en herstelden ze de waterput in de tuin in oude luister. Ze overwegen nog een sauna aan te leggen voor gasten van hun bed and breakfast.

Vooral praktische zaken dus. Ook de andere ruim tweehonderd winnaars in het dorp die een lot ter waarde van zo'n 10.000 euro hadden, werkten vooral hun huis-tuin-en-keukenverlanglijstjes af. Ze kochten een bankstel, vaatwasmachine, koelkast of nieuwe tuinstoelkussens. Of neem Wolbers, die ook een lot had. Zijn eettafel werd te klein om met de kleinkinderen aan te zitten, dus kocht hij een lange eikenhouten tafel met zes leren stoelen. Handig.

Nee, in Zenderen geen zwembaden in de tuin, tweede huis in Spanje of Porsche op de stoep. René Zuithof, de dichtstbijzijnde autoverkoper, kan uit zijn hoofd de vijf auto's noemen die hij aan winnaars heeft verkocht. Drie daarvan waren tweedehands.

Natuurlijk, vergeleken met de 'kleine winnaars' kunnen de miljonairs het er flink van nemen. Ze kunnen vaker, verder en luxer op vakantie en doen dat ook. Liefst met de kinderen en kleinkinderen, die ook geld of cadeaus kregen toegestopt. Sommigen konden een dure hypotheek afkopen of hebben een tweede of nieuwe auto op de stoep gezet. Een paar mensen zijn minder gaan werken.

Best luxe. Toch lijkt het alsof er een halfjaar na de miljoenen nauwelijks iets is veranderd in Zenderen. Van onderlinge haat en nijd is weinig te merken. Hoe kan dat?

"De mensen zijn hier gewoon", zegt Niehuis. "Nuchter. Als je dat maar bent, is er niets aan de hand. Dan blijf je een gewone man. Als het huis straks af is en ik weer meer tijd heb, kom ik gewoon bladeren harken op het kerkhof. En met wat kameraden heb ik me weer opgegeven voor de bardienst tijdens de carnaval. Dat vind ik mooi om te doen."

In zijn kluskloffie zit hij thuis met thee aan tafel. Een uur of acht, hij is net terug van de bouw. Spijkerbroek aan, beige T-shirt van de baas en schuifelend op zwarte sokken. "Ze gunnen het je ook wel", vervolgt hij. Dat is ook precies wat iedereen zegt. Nuchterheid hè. In elk gesprek komt dat woord terug. Geld is ook niet alles, klinkt het schouderophalend.

Het hielp verder dat meer dan de helft van het dorp een lot had. Zo wonnen de meeste inwoners zelf ook een mooi bedrag waar ze wat leuks mee konden doen. Bovendien is in Zenderen niemand echt arm. Pech en balen als je niets gewonnen hebt, maar geen man overboord.

"We gaan nog net zo met elkaar om als voorheen", zegt Gerard Welberg. "Het leven gaat gewoon verder. Neem mijn oud-buurman, die zit bij mij op het koor. Toen hij had gewonnen, hebben we dat gevierd met gebak en zongen we weer verder. En afgelopen zaterdag hebben we pannen gelegd bij het nieuwe huis van Niehuis, onze oude buren. Mooi toch? Ze hebben hier tijdens de verbouwing ook geholpen."

Geen jaloezie dus, hoogstens vragende ogen van de lokale sportvereniging. Die kon voor het nieuwe kunstgrasveld wel wat donaties gebruiken - en kreeg die ook. Ook een nieuw fenomeen: collectanten aan de deur die wat meer dan twee euro verwachten. Daar doen de nieuwbakken miljonairs niet moeilijk over.

"Het is mooi dat het allemaal zonder trammelant is gegaan", zegt Wolbers van de dorpsraad. Trots en tevreden blikt hij aan zijn nieuwe eettafel terug op het spektakel in zijn dorp. Nu, een halfjaar later, is de hype voorbij. "Niemand praat er meer over. Het raakt zo weer in de vergetelheid." Hoe dat kan? Ach, zegt Wolbers, dat is de mens eigen. "Laatst waren mijn vrouw en ik veertig jaar getrouwd. Een week later kijk je nog eens naar de kaartjes en de foto's en dan ga je weer verder met je leven."

En hoe het mijn ouders is vergaan? "Breaking news", sms'te mijn moeder die ochtend in juli. "De Postcodekanjer is in Zenderen gevallen!" Gevolgd door wat ik al wist: "Wij hebben geen lot!" Het zij zo.

In hun winkel verkopen mijn ouders elk denkbaar lot. Van zevenklappers en spaarvarkens tot toto en straatjes staatsloten. Ze zijn immuun geworden voor al die wervende teksten die de koper miljoenen beloven. Ze weten dat ze spanning verkopen en dat de kans op een klapper gering is. Thuis gaan de schreeuwende enveloppen met Caroline Tensen en Quinty Trustfull daarom linea recta bij het oud papier. Nog steeds.

Op verzoek is de naam Jan Niehuis gefingeerd.

Win- en winstkans
Zo kort voor de feestdagen trekken de loterijen hun blik o zo gezellige reclames weer open. Geen tijd zo gunstig om loten aan de man te brengen als cadeaumaand december. Toch is het opletten bij reclames die je prijzen lijken te garanderen. Loterijland schermt graag met een woord als winpercentage, maar je doet er beter aan te letten op het woord winstpercentage. Stel je betaalt 13 euro voor een oudejaarslot en wint 2,50 euro. Ja, je wint wat, maar je draait natuurlijk verlies. Twee keer nadenken dus als de Staatsloterij reclame maakt met 'de grootste winkans'. De grootste kans op een miljoen geeft een kraslot, berekende de Consumentenbond, al moet je ook daar maar net die ene van de 500.000 deelnemers zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden