Chailly balt de vuist met Beethovencyclus

Ludwig van Beethoven en Riccardo Chailly. Geen combinatie die sterke herinneringen oproept. En toch dirigeerde de Italiaan in zijn eerste jaren als chef-dirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest een ongemeen gedetailleerde en overtuigende uitvoering van Beethovens Tweede symfonie. De opname daarvan is bewaard gebleven op die onvolprezen serie van de Wereldomroep en het KCO, in de box die geheel aan Chailly's Amsterdamse jaren gewijd is.

Maar nu in Leipzig, als Kapellmeister van het Gewandhausorchester, achtte Chailly de tijd rijp om zijn visie op het symfonische oeuvre van Beethoven openbaar te maken. Want hoewel hij al die jaren amper iets van Beethoven uitvoerde, hadden diens partituren zijn voortdurende aandacht. Als gastdirigent van het Cleveland Orchestra bijvoorbeeld bestudeerde Chailly de werkpartituren van George Szell. Het is één van de invloeden op zijn eigen interpretatie nu. Hij benoemt verder Arturo Toscanini en Igor Markevitch, de opname van de volledige cyclus uit de jaren '60 van Herbert von Karajan, én, heel opvallend, de opnamen uit de jaren '90 van David Zinman met het Tonhalle Orchester Zürich en die van John Eliot Gardiner en diens Orchestre Révolutionnaire et Romantique. Tegengestelde maar baanbrekende visies, die nu samenklonteren tot een bijzondere, eigen interpretatie.

Maar bovenal was daar de historie van het aloude Gewandhausorchester zelf, de historie waar Chailly als 19de chef-dirigent zo graag onderdeel van wil zijn. In 1825 begon Johann Philipp Christian Schulz - een verre voorganger van Chailly - in Leipzig aan de allereerste complete cyclus van de negen symfonieën in de geschiedenis. En Beethoven bleef hot in Leipzig. Mendelssohn, Reinecke en Furtwängler breidden de traditie uit, tot Chailly's directe voorgangers Masur en Blomstedt aan toe.

De negen symfonieën plus acht ouvertures zijn nu in Chailly's interpretatie door Decca uitgebracht in een luxe box; een limited edition. Dit jaar is Chailly met zijn orkest tevens vaak te gast in muzieksteden als Londen, Parijs en Wenen om zijn Beethovenvisie aan de man te brengen. En Chailly zou Chailly niet zijn als hij daar niet nieuwe muziek aan gekoppeld had: vijf hedendaagse componisten uit evenzoveel Europese landen kregen daarvoor Beethoven-gerelateerde compositieopdrachten.

Op de cover staat een wat onverzettelijke foto van Chailly, kille ogen, de vuist dreigend gebald onder de kin. Voorbode van wat komen gaat. Toen Chailly met zijn Beethoven in 2009 in Londen te gast was schreef The Guardian: 'An electrifying occasion... a superlative example of radical music-making'. Dat is niets te veel gezegd. Radicaal is daarbij Chailly's onwrikbare eis dat alles gespeeld zou worden volgens Beethovens eigen - door kenners sterk in twijfel getrokken - metronoomaanduidingen.

Het levert spectaculaire uitvoeringen op van bijvoorbeeld het laatste deel van de Achtste symfonie, waarbij het orkest zich van zijn meest virtuoze kant laat zien. Chailly's tempi zijn bijna allemaal sneller dan die van snelheidsduivels als Gardiner en Van Immerseel, maar altijd blijft de innerlijke logica van de muziek intact. En Chailly maakt er een punt van dat de blazers net zo nadrukkelijk uit de verf komen als de strijkers.

Al met al is dit een Beethovencyclus die je van de ene verbazing in de andere doet vallen. Een werk van liefde en toewijding van een tegendraadse dirigent die altijd op zoek is naar geschiedenis en traditie, en die met traditionele middelen tot uiterst authentiek aandoende resultaten komt. Chailly's Beethoven is de perfecte trait d'union tussen de puristen van de oude muziekbeweging en de grote klankdwepers à la Von Karajan. Niets minder dan een statement. Als een muzikale vuistslag!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden