Cesare Borgia heet nu Bill of Osama

opera | Wat doet macht met de mens? In de opera 'The New Prince' doet Hillary Clinton een tapdans en sluipt Bin Laden met een machinegeweer over het toneel.

Maat 218! Graag opnieuw vanaf maat 218. Wat is je zanglijn? Wacht, die wand moet nog niet van het podium!" Lotte de Beer beent heen en weer tussen zaal en bühne in de Amsterdamse Stadsschouwburg en overlegt met de zangers, microfoon in de hand.


Ze regisseert de kersverse opera 'The New Prince' van Mohammed Fairouz. Geen detail ontgaat haar. De scène waarin Hillary Clinton in een razende tapdans het Witte Huis vernietigt: vier keer overnieuw. Een monoloog van Osama bin Laden: er is iets mis met de timing, graag nog een keer, en dan mét de aansluiting.


Wat zien we hier? 'The New Prince', geschreven door de dertiger Fairouz in opdracht van het Opera Forward Festival. Dit evenement onder de vlag van De Nationale Opera biedt jong talent een podium. De tweede editie kent maar liefst zes nieuwe producties, waaronder Fairouz' vierakter. De Amerikaans-Arabische componist baseerde zijn 'Prince' op 'Il Principe' van Niccolò Machiavelli uit 1532, over de noodzaak van macht om chaos in de staat te voorkomen.


In Fairouz' opera krijgt Machiavelli opdracht van een New Yorkse uitgever om zijn beroemde werk vijfhonderd jaar na dato op te krikken en zijn heersers te vervangen door namen uit het hier en nu. Wie weet nog wie Cesare Borgia en Francesco Sforza waren? Liever de Clintons, Adolf Hitler en Osama Bin Laden.


Het libretto van David Ignatius introduceert een fantasiepersonage, president Wu Virtu. Machiavelli geeft hem advies aan de hand van de recente geschiedenis: de overspelscène tussen Bill Clinton en Monica Lewinsky - ook de sigaar is aanwezig op het toneel. Bin Laden sluipt van links naar rechts, machinegeweer in de aanslag. Misschien leert de nieuwe prins, deze nieuwe heerser, langs deze weg wat macht betekent.


"Ik hoop dat Machiavelli ons inzicht geeft in onze eigen woelige politieke tijd", zegt Lotte de Beer. Zij heeft diverse producties bij De Nationale Opera op haar naam staan en timmert aan de weg met Operafront, dat via eigentijdse voorstellingen uit is op nieuw publiek. "Machiavelli geeft een razend scherpe analyse over wat macht is en hoe macht werkt, zonder oordeel. Macht fascineert me. Ik heb een beroep waarin ik gezag heb, maar ik doe er alles aan om niet als machthebber gezien te worden."


Want machthebbers dragen geen idealen uit, ze zijn vooral bezig met het behouden van hun macht, zo leert de geschiedenis. De Beer zou het liever anders zien: "De machtigste persoon zou de grootste dienaar moeten zijn, die zou zichzelf volledig moeten wegcijferen. Maar iemand die dat kan, zichzelf wegcijferen, zou die positie nooit opzoeken. Goed omgaan met macht is een tot mislukken gedoemde opgave."


Die zit, maar een dergelijke gedachte belemmert De Beer niet om met volle overtuiging haar werk als regisseur uit te oefenen. "In onze samenleving hebben we te maken met de mens die zwak, zondig en verdorven is, én uit is op macht. Voor het streven naar een utopie zijn die eigenschappen behoorlijk onpraktisch.


Het tegenstrijdige is dat die verdorven mens wel heel mooi kan dichten, zingen en dansen, en die utopie in de kunst kan benaderen. Dat helpt mij een opera te maken, zodat we de ideale wereld kunnen creëren in onze fantasie. We kunnen er alleen niet naar leven, blijkt. Ik denk dat we een utopie in het theater nodig hebben om naar te streven en om over na te denken."


In de klassieke opera trekt de muziek aan de touwtjes, tekent de karakters, ondersteunt de handeling. Heeft de muziek van 'The New Prince' dezelfde macht?


De Amerikaan Steven Sloane, chef-dirigent van de Bochumer Symphoniker, staat voor het Residentie Orkest in deze productie. "Fairouz' muziek is toegankelijk", zegt hij. "Geen lastige atonale noten of moeilijk te plaatsen akkoorden. Geen schurende dissonanten, maar boterzachte melodielijnen, gespeeld door een orkest in conventionele, symfonische bezetting.


Extraatje: een saxofoon en wat exotisch slagwerk. De muziek is serieus en emotioneel geladen, maar kent ook ironische momenten, echt muziek voor in het theater, en totaal geen avant-garde. En, over macht gesproken: dit is een partituur die de uitvoerenden vrijheid geeft. Sommige componisten leggen minutieus per tel vast hoe hard, zacht, puntig of luid een noot moet klinken - zo niet Fairouz. Er zijn hedendaagse partituren die ingewikkelder zijn. Maar juist door die eenvoud moeten we heel precies zijn, bijvoorbeeld in het ritme, de dynamiek. Je hoort álles. De uitdaging is om de muziek bij dit onderwerp te laten werken. Door de ruimte die Fairouz je geeft, heb je het gevoel dat je iets aan het creëren bent."


De scènes in De Beers regie volgen elkaar in vlot tempo op, het achterliggende idee komt van het revueachtige theater in de jaren twintig van de vorige eeuw. Dat is goed terug te zien in de choreografie: veel symmetrie, groepsbewegingen, het koor staat om de protagonist heen om hem of haar een kader te geven.


De Beer: "Ik wilde een snelle revueshow over macht maken. Al die kleine tafereeltjes samen laten je, hopelijk, nadenken over wat macht nu eigenlijk is. Ik laat ook voelen wat het verleidelijke is aan macht. Mensen willen het hebben, je kunt eraan verslaafd raken, het is een geil iets. Dat heeft zo'n revueshow ook, een sexy karakter. De gitzwarte lading van ons onderwerp breng ik niet loodzwaar. Ik heb altijd geleerd: de grootste tragedie moet je brengen als de grootste komedie en andersom, dan komt de boodschap het beste over."


'The New Prince': 24 t/m 31 maart in de Stadsschouwburg, Amsterdam. Opera Forward Festival t/m 31 maart. Info: operaforwardfestival.nl


Alexander Hamilton (Paolo Szot), Eliza Hamilton (Barbara Walsh) en leden van het Koor van de Nationale Opera talent.


De scènes volgen elkaar vlot op, het idee komt van het revueachtige theater uit de jaren twintig


Alle kleine tafereeltjes moeten je laten nadenken over wat macht nu eigenlijk is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden