César Manrique leerde Lanzarote dat toerisme niet lelijk hoeft te zijn

Het Canarische eiland Lanzarote heeft veel van zijn charme en schoonheid weten te behouden. Dankzij de beroemde kunstenaar César Manrique.

In het huis dat de Spaanse architect en kunstenaar César Manrique voor zichzelf ontwierp, komt de lava letterlijk door het raam naar binnen. Buiten ligt de pokdalige, zwarte gestolde massa zo ver je kunt kijken. Een uitloper lijkt zo het huis te zijn binnengestroomd.

Manrique bouwde het huis op zijn geboorteeiland Lanzarote, bekend om zijn zwarte vulkanische landschap. Het bevindt zich gedeeltelijk ondergronds, in vijf luchtbellen die in de lavamassa ontstonden en zo een grot vormen. De diverse ruimtes zijn verbonden door smalle gangen met witte vloeren, die contrasteren met de zwarte muren. Hier en daar groeit er te midden van lichtrood gekleurde banken en beelden een boom naar het licht. Bij het 'lavaraam' zie en voel je dat het huis een organisch onderdeel vormt met de omgeving.

Die behoefte aan harmonie tussen mens en natuur tekent leven en werken van Manrique (1919-1992). Ver voordat het in de mode kwam, heeft hij op Lanzarote op diverse plekken zijn hang naar duurzaam bouwen vormgegeven. Dat is hem niet met de paplepel ingegoten. Manrique is zich langzaamaan bewust geworden van de unieke schoonheid van zijn vulkanische geboortegrond en de wens om die te behouden. Het begint te dagen als hij architectuur gaat studeren op het naburige Canarische eiland Tenerife. Hij wordt er als een boertje van buuten gezien, komend van een eiland dat de moderne tijd aan zich voorbij laat gaan. Hij verzet zich daartegen.

Dat gevoel verdiept zich tijdens zijn verdere studie aan de kunstacademie in Madrid. Hier realiseert hij zich, bij het scheppen van zijn beelden en schilderijen, dat hij voortdurend door het landschap van zijn jeugd wordt geïnspireerd. Dat verandert niet als hij in Parijs en New York verblijft, waar hij kunstenaars als Rothko, Pollock, Warhol en Rauschenberg leert kennen.

Pas in 1966 keert Manrique terug naar Lanzarote. Hij wil zich inzetten voor het behoud van de natuur en de traditionele bouw op het eiland. Om dat laatste in beeld te brengen, reist hij maandenlang over het eiland en fabriceert een fotoboek met de traditionele architectonische kenmerken. De huizen zijn licht, voornamelijk wit geschilderd en hebben elk hun eigen kleur kozijnen en deuren: groen voor de boeren, blauw voor de vissers en bruin en zwart voor de notabelen. Hij streeft ernaar toekomstige gebouwen in die stijl en sfeer neer te zetten. En uiteraard maakt hij gebruik van zijn bekendheid om de politiek mee te krijgen.

Dat begint al bij de eerste rondrit over het eiland met de voorzitter van de Eilandraad. In het kale, zwartgekleurde landschap ziet hij een vijgenboom. Hij loopt ernaartoe en ontdekt bij de boom een aantal lavabellen. De kunstenaar ziet meteen de mogelijkheden en zegt tegen de eilandpresident dat hij hier zijn huis gaat bouwen. Ongeloof is zijn deel, maar als het huis klaar is, ziet iedereen wat hij bedoelt met bouwen 'in harmonie met de natuur'.

Met dit lavahuis nabij de plaats Tahiche in het midden van het eiland is Manrique beroemd geworden. Hij haalt de internationale (architectuur)pers met uitgebreide reportages. Het is niet alleen een wonderlijk en wonderschoon huis, het staat vol met zijn eigen kunst en dat van bevriende schilders als Picasso, Miró en Tàpies.

Met dit succes zet hij ook een beweging in gang om Lanzarote de uitwassen van het op gang komende massatoerisme te besparen. Die nieuwe ontwikkeling helemaal verbannen wil Manrique ook weer niet. Hij weet dat het eiland maar weinig eigen bestaansmiddelen heeft, het toerisme brengt ook welvaart. Manrique laat zien hoe je toeristische trekpleisters kunt inbedden in de omgeving. Hij maakt een half ondergronds grottenstelsel - Jameos del Agua - dat dreigt als vuilnisbelt te worden gebruikt, geschikt voor bezoekers. Dat doet hij eveneens met het grootste lavakanaal ter wereld, de Cueva de los Verdes. Iets ten zuiden hiervan legt hij een prachtige cactustuin aan in een oude steengroeve. In het noorden bouwt hij een uitkijkpost - Mirador del Rio - die de toerist een magnifieke blik gunt op het buureilandje La Graciosa. Ook zijn fraaie nieuwe woonhuis annex atelier in het noordelijke dorpje Haría mag er zijn. Het kan wedijveren met de onderkomens van Salvador Dalí in Catalonië.

Voorts krijgt hij het voor elkaar dat gebouwen niet alleen moeten passen in de traditionele sferen, ze mogen ook niet hoger worden dan vier verdiepingen. Dat laatste is niet helemaal gelukt. Dankzij gretige projectontwikkelaars en corrupte politici staat toch een aantal fors hogere hotels en appartementencomplexen op het eiland.

Het zijn er gelukkig niet heel veel en geconcentreerd in de toeristencentra aan de oost- en zuidkust. In het noorden en westen is de authentieke sfeer nog volop te proeven. Je kunt er prachtige wandelingen maken langs de rotsachtige kusten of de vulkanen in het binnenland. De witte dorpjes op de route lijken uitgestorven, maar er is altijd wel een café of restaurantje open. En overal langs wegen en in dorpen staan sculpturen van Manrique. Een dankbare groet van de Lanzaroteños aan hun vermaarde eilandgenoot.

Naar Lanzarote

Naar Lanzarote wordt dagelijks, vanaf verschillende luchthavens in Nederland, door meerdere maatschappijen gevlogen.

Het is een van de Canarische eilanden, maar dat betekent niet dat er dan verbleven moet worden in grootschalige vakantieoorden aan de kust. Er zijn finca's en bodega's te huur, villa's en huisjes, die echt passen in de omgeving. Een prachtige plek daarvoor is het Afrikaans aandoende, noordelijke dorpje Haría dat omgeven is door palmbomen. Ook het meer centraal gelegen stadje Teguise, de oude hoofdstad van het eiland, is een mooie uitvalsbasis.

Fundación César Manrique, Tahiche: dagelijks van 10.00-18.00 uur.

Casa/Museo César Manrique in Haría: dagelijks van 10.30-14.30 uur. Er wordt een beperkt aantal bezoekers gelijkertijd toegelaten.

Cactustuin ten noorden van Guatiza: Elke dag van 10.00-17.45 uur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden