Cesar Domela 1900-1992

PARIJS/AMSTERDAM - Cesar Domela, die even oud was als onze eeuw - hij overleed in de nacht van woensdag op donderdag op 92-jarige leeftijd in Parijs , heeft op hoge leeftijd nog de voldoening gehad dat een nieuwe generatie zijn werk weer als actueel beschouwde. Zijn overzichtstentoonstelling in het Van Reekum Museum te Apeldoorn trok in januari en februari 1990 veel bezoek. Hij was voor de opening overgekomen uit Parijs, maar vond het niet gewenst meer om zich voor de tvcamera te laten interviewen.

Domela heeft zich zijn kunst zelf eigen gemaakt. Hij was een nakomertje in het gezin van de vermaarde predikant Ferdinand Domela Nieuwenhuis, de eerste socialist in het Nederlandse parlement. 'Mijn vader had mijn grootvader kunnen zijn. Mijn moeder was invalide en kinderen uit ons milieu mochten niet spelen met de zoon van die rooie," zo vertelde hij eens over zijn jeugd.

Kinderen van arbeiders benaderden de zoon van de grote voorman ook niet onbevangen.

Omdat hij na het overlijden van zijn vader niet als 'de zoon van het monument' door het leven wilde gaan, zocht hij in 1919 zijn heil in Ascona in Zwitserland.

Na de eerste wereldoorlog kon men daar mensen uit vele landen aantreffen die een nieuwe levensvulling zochten - zoals na de daarop volgende wereldoorlog Europeanen en Amerikanen de rugzak opnamen om in India tot inzicht te komen.

Domela tekende altijd graag. Stilerend kwam hij tot de nonfiguratieve kunst. In 1924 ontmoette hij in Parijs Mondriaan en Van Doesburg. Hij schilderde enkele composities in primaire kleuren en in de trant van Mondriaan, met wie hij zich in 1925 bij De Stijl zou voegen.

Het is vanwege dit feit dat Domela de langstlevende en daarmee ook de laatste schilder van de De Stijl wordt genoemd: Domela overleefde Mondriaan, Van Doesburg en Huszar ruimschoots.

Gelijktijdig met Van Doesburg heeft Domela in zijn werk schuine lijnen toegelaten. Mondriaan vond dat een ketterij tegen het neo-plasticisme dat hij beleed. Bovendien bevrijdde Domela zich al gauw van het keurs van de rechtlijnigheid en hij bracht zelfs zwierige metalen lijnen aan voor het vlak. In 1925 schreef de Russische constructivist El Lissitzky waarschuwend, dat kunstenaars die Mondriaans beginselen in de driedimensionale ruimte zouden toepassen, decorateurs zouden worden. De Rus kende Domela.

Van 1933 af aan bestond Domela's werk in hoofdzaak uit reliefs, collages en in Parijse ateliers gedrukte prenten. Hij had een atelier dat zo hoog was, dat men zich er op de bodem voelde. Hier deed hij alles behalve koffie zetten zonder machinale hulp, met hamers, vijlen en zagen. Hij bleef zijn reliefs schilderijen noemen. Ze zijn voor hem 'de exacte en absolute uitdrukking van de innerlijke werkelijkheid waaruit ze zijn voortgekomen'.

Zich verdiepend in Oosterse mystiek, zocht Domela naar een volmaakte harmonie tussen die innerlijke werkelijkheid en het Al. Afgezien daarvan bracht hij tot in de jaren tachtig aldus reliefs voort die aan de esthetiek van de vooroorlogse Art Deco voldoen.

Het grootste deel van zijn oeuvre bevindt zich buiten Nederland, maar ook in Nederlandse musea is hij vertegenwoordigd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden