Centrum-rechts gaat aan kop

reportage | Murw bezuinigd Portugal heeft geen politiek alternatief

In de gangen van de rechtenfaculteit van de Universiteit van Lissabon loopt een groepje jongeren rond met vlaggen met de afbeelding van een reusachtige papaverbloem. Het lijkt een actie voor drugslegalisatie. Maar in werkelijkheid is de bloem het symbool van de nieuwe Portugese politieke partij Livre/Tempo de Avançar (Vrij/Tijd voor Vooruitgang) die zondag meedoet aan de parlementsverkiezingen.

"Het is in Portugal nog erger dan vóór de crisis", zegt partijleider Rui Tavares, terwijl zijn aanhang folders uitdeelt aan studenten. "Aan positieve kwartaalcijfers van het IMF hebben wij niets. Wij hebben een duurzame economie nodig zonder bezuinigingen."

Zijn partij is een van de spaarzame nieuwe politieke antwoorden op de harde bezuinigingen die de huidige regering sinds 2011 oplegde in ruil voor een reddingsoperatie van 78 miljard euro. De gevolgen van de deal werden door veel Portugezen aan den lijve ondervonden, onder meer via hogere belastingen en lagere pensioenen.

Opvallend genoeg is er in Portugal, anders dan in Griekenland (Syriza) en Spanje (Podemos), weinig animo voor protestpartijen als Livre. In peilingen lijkt de partij zondag nog geen 3 procent van de stemmen te krijgen, terwijl de regeringscoalitie op winst staat. Tavares wijt het aan een cordon sanitaire-achtige behandeling van nieuwe politieke partijen door de gevestigde media.

Misschien wel een belangrijker oorzaak is dat de bezuinigingen in Portugal vruchten lijken af te werpen. Portugal kon vorig jaar vervroegd uit het steunprogramma stappen en na drie jaar recessie groeide de economie de eerste helft van dit jaar met 1,5 procent. De werkloosheid daalde van 17,1 procent in 2013 naar 12,1 in juli van dit jaar.

"Rechts kan nu laten zien dat bezuinigen loont en geeft de schuld van de crisis aan links, dat aan de macht was toen de crisis ontstond", vertelt politicoloog António Costa Pinto op de binnenplaats van zijn onderzoeksinstituut. Maar 'Griekenland' speelt volgens hem ook mee. "Portugezen zijn huiverig. Zij zijn geschrokken van Syriza. Dan liever langzaam herstel, mét bezuinigingen."

Een lage opkomst vanwege algehele desinteresse in politiek en de uittocht van 400.000 vaak hoger opgeleide jongere Portugezen tijdens de crisis helpt volgens de politicoloog ook al niet.

Promovendus Filipe Serra (30) denkt ook serieus na over migratie nu zijn promotieonderzoek over duurzame energie bijna voltooid is. Volgens Serra zijn de opties voor zijn generatie: vertrekken, of blijven voor een hongerloontje, als er al werk is. Over politiek engagement hoef je volgens Serra - die folders uitdeelt voor Livre - al helemaal niet aan te komen bij de Portugese jeugd. "Wij keren ons erg naar binnen. Veel mensen hebben een soort zwarte wolk om zich heen. Ze geloven niet in verandering", zegt hij.

Toch moet er volgens Serra een nieuwe weg worden ingeslagen. "Er moet echt iets gebeuren in Zuid-Europa, anders is hier geen toekomst voor ons." Een belangrijke oorzaak van de desinteresse onder de jeugd is volgens hem jarenlang opgebouwd wantrouwen in de politiek, vanwege machtsmisbruik en corruptieschandalen.

Wat dat betreft zou de stembusgang zondag alsnog op een spektakelstuk kunnen uitdraaien. Twee van corruptie en witwassen beschuldigde kopstukken ter linker- en rechterzijde willen ook hun stem uitbrengen: de sociaal-democratische oud-premier José Sócrates en zakenman Ricardo Espírito Santo Salgado. Pikant detail is dat beiden na een gevangenisverblijf nu onder huisarrest thuis zitten. De twee onder politie-escorte laten stemmen, zou de beeldvorming rond de gevestigde orde zeker geen goed doen.

Op de universiteitscampus, waar het collegejaar pas is begonnen, worden eerstejaars met papieren mutsjes voor de faculteitsgebouwen ontgroend: een frisse start. Maar voor de Portugese politiek beloven de verkiezingen allesbehalve een nieuw begin. Spannend wordt het alleen tussen de partijen die al decennia lang regeren.

"Als de sociaal-democraten winnen, zal Portugal zich heus braaf aan de Europese bezuinigingsregels houden", voorspelt politicoloog Costa Pinto. "Wij hebben gewacht op de indignados en de populisten", zegt hij samenzweerderig. "Maar die kwamen niet. Portugal is blijkbaar niet klaar voor nieuwe politiek."

undefined

Coalities lijken noodzakelijk

De centrum-rechtse coalitie PSD/CDS onder leiding van premier Pedro Passos Coelho, die met de goedkeurende blik van Europa hard ingreep in Portugal, staat op lichte winst in de peilingen. De sociaal-democratische PS, die heeft beloofd de bezuinigingsmaatregelen te verlichten, volgt op de voet.

De verwachting is dat de partijen, zoals bij voorgaande verkiezingen, gezamenlijk meer dan 70 procent van de stemmen halen, zonder dat er één een absolute meerderheid krijgt.

Daardoor lijken coalities noodzakelijk. Op de linkerflank wordt verwacht dat de Portugese Communistische Partij en het Linkse Blok er een paar procent bij krijgen. Een derde van de 9,7 miljoen stemgerechtigden heeft overigens nog geen idee waar de stem naar zal uitgaan.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden