Centraal Museum laat na twijfel onbekend werk onderzoeken

AMSTERDAM - Het Centraal Museum in Utrecht zal laten onderzoeken of een schilderij dat op een tentoonstelling van het vroege werk van Carel Willink hangt, vals is. Hoewel er twijfels zijn gerezen over de authenticiteit van het werk, blijft het schilderij vooralsnog voor het publiek te zien op de expositie, die tot en met 6 december duurt.

Het Centraal Museum verkreeg het schilderij, 'een onbekende Willink', van een eigenaar wiens naam op zijn verzoek beschermd wordt. Deze particulier gaf het in langdurig bruikleen, samen met twee bekende Willinks die eveneens op de expositie te zien zijn: 'Radiomeisje' uit 1925 en 'Heer met bloem' uit 1926. De eigenaar meldde dat de onbekende Willink uit 1928 oorspronkelijk uit dezelfde collectie afkomstig was - de collectie Drager-van Borsselen - als de andere twee schilderijen. De conservator moderne kunst van het Centraal Museum, Marja Bosma, zag daarom geen reden er aan te twijfelen dat het bij dit gesigneerde schilderij ook om een echte Willink ging. Het museum gaf het schilderij een naam - 'Het gele huis' - en sinds eind vorige week kunnen de bezoekers van de expositie in Utrecht het tussen de vroege werken van Willink zien hangen. Niets aan de hand, zou je zo zeggen.

Geen snipper

Maar al voor de officiele opening van de tentoonstelling, vorige week vrijdag, ontstond er achter de schermen enig geharrewar over de authenticiteit van deze 'nieuwe Willink'. Het werk is bij wijze van spreken zomaar uit de lucht komen vallen. Er bestaat geen snipper documentatie over dit schilderij. Ook niet in het archief van Willink, dat na zijn dood beheerd wordt door zijn weduwe, Sylvia Willink-Quiel, en waarin de schilder zijn eigen schilderwerk vrij nauwkeurig geinventariseerd had met behulp van glasnegatieven - later de gewone fotonegatieven -, tijdschriftartikelen, enzovoort. Willink-Quiel uitte dan ook op een voorbezichtiging van de expositie haar twijfels over de authenticiteit van het werk.

Niets aan de hand, liet conservator Marja Bosma toen nog weten, het schilderij is 'goedgekeurd' door conservator en plaatsvervangend directeur van het Arnhems gemeentemuseum, Jan de Groot, en directeur Derk Snoep van het Frans Halsmuseum in Haarlem. Beiden blijken echter van niets te weten. Snoep: "Ik had graag een telefoontje gehad van het museum." De Groot: "Ik ben vorig jaar wel door de eigenaar opgebeld, maar heb hem doorverwezen naar het Centraal Museum in Utrecht. Het schilderij heb ik pas op de opening van de expositie voor het eerst gezien." Marja Bosma trok gisteren het boetekleed aan: "Het gaat om een misverstand onzerzijds. Beide namen zijn ten onrechte gevallen."

Conservator De Groot, die het schilderij op de opening van de expositie zag, twijfelt evenals Willink-Quiel aan de authenticiteit van 'de onbekende Willink'. Hij gaf gisteren desgevraagd drie conclusies: "Het zou misschien een wat onhandige Willink kunnen zijn. Ik sluit niet uit dat het om een vervalsing gaat. Nader onderzoek is noodzakelijk." WillinkQuiel schreef vorige week al in een brief aan het Centraal Museum dat het Centraal laboratorium in Amsterdam de echtheid van het schilderij zou kunnen onderzoeken, en dat zij bereid is een echte Willink voor vergelijkend monster-onderzoek beschikbaar te stellen.

Conservator Bosma van het Centraal Museum zei gisteren dat er wegens de gerezen twijfel over de authenticiteit van 'de onbekende Willink' inderdaad een onderzoek zal plaats vinden, maar hoogstwaarschijnlijk niet bij het Centraal laboratorium. Omdat de conservator oude schilderkunst van het museum, Jos de Meyere, niet zo enthousiast is over de werkwijze van het Centraal laboratorium, wordt er over gedacht het onderzoek te laten verrichten door restauratiedeskundige Van Asperen-de Boer. Dit omdat deze een onderzoeksmethode hanteert waarbij de verflaag onberoerd blijft. Ook zal het museum - dat plan bestond reeds volgens Bosma - precies uitzoeken hoe de 'levensloop' van het schilderij is geweest. Het merkwaardige feit doet zich namelijk voor, dat de Willinkwerken 'Radiomeisje' en 'Heer met bloem' in de twee bestaande standaardwerken van Willink vermeld staan - het boek van W. Kramer (1973) en het boek van de kunsthistoricus Jaffe (1979) -, met vermelding van de toenmalige eigenaar, Drager. Waarom heeft die toendertijd, bij de samenstelling van beide boeken, niets over het bestaan van 'de onbekende Willink' laten weten? Dat had toch voor de hand gelegen, als het werk zich inderdaad vroeger in de collectie-Drager bevond, zoals de huidige eigenaar en het Centraal Museum hebben laten weten.

Collage

Behalve deze curieuze omstandigheden, is er iets vreemds met dit schilderij, dat overigens ten onrechte dezelfde titel heeft gekregen als twee onomstreden Willinks uit 1928 en 1934. Er staan meerdere gele huizen op dit schilderij, het perspectief is gebrekkig, en, zoals conservator De Groot van het Arnhems gemeentemuseum het gisteren uitdrukte: er zitten wel erg veel Willink-elementen in dit schilderij, zoals het muurtje, het torentje, het mannetje, en de gestreepte vlaggemast. "Het lijkt wel een Willink-collage" , aldus De Groot. Hoewel De Groot en Bosma de signatuur op het schilderij wel authentiek aan vinden doen, kun je toch ook bij deze handtekening een vraagteken zetten. De W van Willink bijvoorbeeld, heeft aan de onderzijde zeer opvallende krullen, die in geen enkele signatuur op ander werk van de schilder terug te vinden zijn. Wat dat betreft heeft een mogelijke vervalser slecht werk afgeleverd.

Al met al is er twijfel gezaaid over de authenticiteit van deze 'onbekende Willink'. De oogst van het komende onderzoek zal antwoord moeten geven op de vraag: vals of niet? In ieder geval is het onverstandig geweest van het Centraal Museum in Utrecht om het schilderij niet nader te onderzoeken alvorens het op de expositie en in de begeleidende catalogus als een Willink te afficheren en in die catalogus over het afgebeelde schilderij verder in alle talen te zwijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden