Census brengt oude spanningen boven

Vraag een Bosniër naar zijn identiteit en niets is meer simpel

BELGRADO - Posters en informatiefolders prijzen de volkstelling in Bosnië aan als het saaiste wat er is. Een administratieve formaliteit die kan zorgen voor betere spreiding van voorzieningen, van ziekenhuizen tot vuilnisbakken. Maar het is tegen beter weten in. Vraag een Bosniër naar zijn identiteit en niets is meer simpel.

Over de census die op dit moment gehouden wordt is jarenlang gekibbeld. De formulering van de vragen, de route van de volkstellers langs de huishoudens, alles ligt onder een vergrootglas. Inmiddels zijn er al zoveel meldingen over onregelmatigheden binnengekomen dat verscheidene organisaties tot een boycot oproepen.

De reden is de vraag naar afkomst: bent u Bosnjak (moslim), Kroaat, Serviër of iets anders? In een land waar moslims op moslims stemmen, Kroaten op Kroaten en Serviërs op Serviërs is zo'n volkstelling pure politiek.

Dat ondervonden ook de EU-partners die hadden aangedrongen op de census in een poging om Bosnië meer in lijn te brengen met de bestuursnormen in de EU. Ze dachten een vrij simpel verzoek te doen, maar stuitten op één van de grootste struikelblokken in de hervorming van Bosnië.

Een voorproefje van hoe het getallenspel de politiek beïnvloedt kreeg het land vorig jaar, toen Srebrenica voor het eerst gemeenteraadsverkiezingen hield volgens het principe van één stem per inwoner, zonder quota voor etnische minderheden. Zowel moslims als Serviërs organiseerden een grootschalige mobilisatie van stemgerechtigden die buiten de stad woonden. De verkiezing die de normalisatie van Srebrenica had moeten betekenen, liep uit op een wedstrijd wie de meeste bussen kon charteren. Uiteindelijk won de moslimkandidaat de verkiezingen, al zijn er niet veel moslims die permanent in zijn gemeente verblijven.

Een soortgelijke mobilisatie is nu opnieuw aan de gang. Politici willen aan de hand van de aantallen de positie van hun groep versterken. Vrijwel alle posten in Bosnië worden verdeeld op basis van etniciteit. Campagnes drukken mensen op het hart toch vooral de 'juiste' afkomst in te vullen.

Dat roept voor Bosniërs pijnlijke herinneringen op aan de tijd dat dit een vraag van leven of dood kon zijn. Het zorgt ook voor veel verwarring. Met name moslims worden er geregeld aan 'herinnerd' dat ze tegenwoordig Bosnjaks heten, een relatief nieuwe term die nog weinig is ingeburgerd.

De rigide manier van indelen houdt ook weinig rekening met de historische smeltkroes die Bosnië altijd is geweest. Een inwoner van de stad Tuzla vertelt hoe zijn gezin wordt verhokt. "Toen mijn vrouw en ik trouwden waren we allebei Joegoslaven. Die optie bestaat niet meer, dus we hebben als moslim en Servische nu maar besloten een gemengd huwelijk te worden, twintig jaar na de bruiloft. Ik moet mijn zoon nog vragen hoe hij wil worden opgenomen op het formulier. Ik zie daar niet naar uit."

"Deze telling, en de verschuivingen die we gaan optekenen, zijn iets onnatuurlijks", zegt Sakib Zubovic, voorzitter van de gemeenteraad van Vlasenica. "Het zal ons het resultaat van de oorlog laten zien." Zijn stad is op basis van de vorige volkstelling gemengd, maar inmiddels vrijwel volledig Servisch. Zubovic is als Bosnjak een vreemde eend in de bijt. Hij verwacht ook niet lang in functie te blijven als gemeenteraadsvoorzitter na de volkstelling. "Ik zit hier dankzij de census van 1991", zegt hij berustend.

Dat geldt voor velen, aan beide zijden van de etnische grens. Deze volkstelling zal wellicht een schat aan informatie opleveren voor het dagelijks bestuur van Bosnië, maar zal ook de scheidslijnen in het land verscherpen.

Is de etnische zuivering permanent?
Bosnië hield zijn vorige volkstelling in 1991, toen het nog onderdeel was van Joegoslavië. Sindsdien is de demografie van het land drastisch gewijzigd. Velen werden 'etnisch gezuiverd' tijdens de oorlog van 1992-1995. Sommigen belandden in het buitenland, anderen vluchtten over de lijnen die sinds de oorlog Servische, Kroatische en moslimgebieden scheiden.

De resultaten van de volkstelling zullen voor het eerst officieel aantonen in hoeverre die etnische zuivering permanent is. Veel gemeenten zijn op papier nog steeds volop gemengd, terwijl dat in feite niet meer het geval is.

De census moet ook de vraag beantwoorden hoeveel inwoners Bosnië nu heeft. Het vooroorlogse aantal van vier miljoen zal zeker niet meer worden gehaald, maar of het nu eerder drie miljoen is of zelfs is teruggezakt naar twee, kan niemand zeggen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden