CDU wint zoals verwacht, maar hoe moet Merkel verder?

Angela Merkel wint de verkiezingen.Beeld reuters

Bondskanselier Angela Merkel en haar christen-democratische CDU zijn de winnaars van de Duitse parlementsverkiezingen. Maar dat stond van tevoren al vast. Onverwacht was de grote winst die Merkels partij wist te boeken. Daar tegenover staat de pijnlijke nederlaag van coalitiepartner FDP, die de kiesdrempel van 5 procent niet haalde.

Daarmee is een voortzetting van de huidige christelijk-liberale coalitie uitgesloten. Maar ook het belangrijkste alternatief, een coalitie van SPD en De Groenen, bleef ver van een meerderheid. Samen met de Linkspartij heeft de rood-groene coalitie ongeveer evenveel zetels als de CDU/CSU in het parlement. Maar er is weinig kans dat zij een coalitie zullen vormen.

Het is voor het eerst in de geschiedenis van de Bondsrepubliek dat de FDP niet in de Bondsdag komt. De partij bleef maar liefst 10 procent onder haar resultaat van vier jaar geleden. De FDP heeft niet kunnen profiteren van de stabiele politiek van de coalitie. Het succes daarvan is door de kiezers geheel op het conto van bondskanselier Merkel geschreven.

Tot de verliezers van de verkiezingen behoren ook De Groenen. Kwamen ze bij de vorige verkiezingen nog ruim boven de 10 procent, nu bleven ze daar ver onder. Het verlies moet worden toegeschreven aan de verontachtzaming van het milieuthema, waar de partij pas in de laatste week van de verkiezingen haar campagne op toespitste.

Alles hing bij deze verkiezingen af van de eurosceptische partij Alternative für Deutschland (AfD). De nieuwe partij kreeg 4,9 procent van de stemmen en komt daarmee niet in de Bondsdag. Als de kiesdrempel wel was gehaald dan had de zetelverdeling er anders uit gezien en was het moeilijker geweest coalities te vinden.

Rustig nadenken
De triomferende Merkel wilde in het gejubel van haar partijgenoten niet zeggen hoe het nu verder gaat. Daar beraadt ze zich de komende dagen op. De doorslag geeft de kiescommissie. Het kiessyteem in Duitsland is ingewikkeld. De precieze zetelverdeling zal pas vandaag bekend worden. Zelfs een absolute meerderheid van de CDU is niet uitgesloten.

De meest waarschijnlijke uitweg is een grote coalitie van CDU/CSU en SPD. De laatste weken waren er al toenaderingen tussen beide partijen. Merkel adopteerde een idee van de SPD om de huurstijgingen in te tomen. En de SPD krabbelde terug qua strategie rond de euro. Coalitie-onderhandelingen tussen beide partijen zijn allerminst uitzichtloos.

Een grote coalitie is alleen al daarom geboden, omdat in de Bondsraad, Duitslands Eerste Kamer waarin de deelstaten zijn vertegenwoordigd, de SPD en De Groenen de meerderheid hebben. De laatste tijd zijn veel wetsvoorstellen van Merkels christelijk-liberale regering in de Bondsraad geblokkeerd. Een coalitie met de SPD kan die blokkade doorbreken.

De grote coalitie is ook duidelijk favoriet bij de bevolking. Dat vindt 'stem van het volk', de krant Bild, ook. De dag vóór de verkiezingen verspreidde Bild 41 miljoen exemplaren van een speciale verkiezingseditie. Die editie wierf onverholen voor een grote coalitie, onder andere met een fotostripverhaal over de geheime liefde tussen Merkel en Steinbrück.

Steinbrück heeft een- en andermaal gezegd dat hij niet opnieuw onder Merkel minister wil zijn. Frank-Walter Steinmeier dan wel Sigmar Gabriel staan klaar om de positie van vicekanselier in te nemen, waarschijnlijk als minister van buitenlandse zaken, want dat is nu eenmaal traditie.

Deelstaat Hessen: uitslag zeer gecompliceerd
In Hessen, Duitslands welvarendste deelstaat, stemden de kiezers niet alleen voor de Bondsdag maar ook voor het deelstaatparlement. De uitslag was voor zo'n beetje alle partijen lastig. De regerende coalitie van CDU en FDP noch het rood-groene alternatief van SPD en Groenen haalde een meerderheid. Voor de vorming van een regering draait alles om de Linkspartij.

Daar heeft men in Hessen slechte ervaringen mee. Vijf jaar geleden klapte een avontuurlijke coalitie van SPD, Groenen en Linkspartij al na enkele maanden uiteen. Vervroegde verkiezingen brachten toen een christelijk-liberale coalitie onder de vaderlijke premier Volker Bouffier aan de macht.

De SPD heeft met de dynamische lijsttrekker Thorsten Schäfer-Gümbel, kortweg TSG, een flinke winst geboekt. Maar welke coalitie eruit zal rollen, is onduidelijk.

Bouffiers CDU zou het met De Groenen kunnen proberen, wat aanzienlijk interessanter is dan een oppermachtige grote coalitie van CDU en SPD.

Beeld Trouw
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden