CDA verloor kiezers, maar wint formatie

Het CDA is de lachende derde van de formatie. De partij doet mee aan het kabinet en speelt een sleutelrol.

Na enig goochelwerk met de termen meerderheids- en minderheidskabinet is Ruud Lubbers erin geslaagd om CDA, PVV en VVD nader tot elkaar te brengen. De heersende indruk is dat het CDA zich heeft ’overgeleverd’ aan de PVV. Wilders heeft forse invloed en toch zijn handen vrij, zo lijkt het.

Er is echter een ander perspectief mogelijk dan dat van het CDA als verliezende partij in de lopende formatie. Sterker nog: er is nauwelijks fantasie nodig om juist het CDA te zien als potentiële winnaar en lachende derde.

Het CDA leed op 9 juni zwaar electoraal verlies. In eerste instantie, zo is het politieke gebruik, speelt zo’n verliezer een bescheiden rol bij de vorming van een kabinet. Het CDA deed dat, maar voor de bestuurderspartij die het CDA is, is dat geen prettige, bijna onnatuurlijke positie.

Nu enkele politieke combinaties zonder het CDA onhaalbaar bleken, is plots de partij terug in een positie die uitzicht biedt op kabinetsdeelname. Voor een gehalveerde partij is dat geen geringe verdienste.

Maar, zo luidt de politieke dooddoener, er moet wat te regeren zijn! In een kabinet met de VVD en de PVV als gedogende vrijbuiter in de Kamer, zou dat voor het CDA niet goed mogelijk zijn. Ook dat is de vraag. Over de inhoud van het regeerakkoord met de VVD moet nog worden onderhandeld en dat geldt evenzeer voor het gedoogakkoord dat de handen van Wilders binden moet.

Vergeet niet: de PVV heeft geen andere opties voor regeringsdeelname en -invloed en Mark Rutte heeft andere deuren dichtgesmeten. Dat biedt het CDA prachtige kansen om –binnen de ruime randvoorwaarden die Lubbers heeft geschetst– mooie slagen binnen te halen.

Men moet zich daarbij niet verkijken op de aard van het CDA. De schrille kritische geluiden wekken misschien de indruk dat het CDA een middenpartij is met een rechter- en linkervleugel.

Dat is aanvechtbaar. Wat betreft aanhang is het CDA een (gematigd) rechtse partij. Bij belangrijke vraagstukken als immigratie/integratie en de aanpak van criminaliteit zit de CDA-aanhang inhoudelijk meer op de lijn van de VVD en daarmee behoorlijk in de buurt van de PVV dan de linksige tegengeluiden suggereren. Er is een christen-democratische meerderheid die met rechtse samenwerking geen moeite heeft.

Een peiling van 2 augustus van ’EenVandaag’ ondersteunt deze waarneming. Van de ondervraagden die CDA hadden gestemd, was slechts de helft het eens met de kritiek van de prominenten op de ingeslagen weg. Belangrijker: een ruime meerderheid van bijna 60 procent was voorstander van een minderheidskabinet van CDA en VVD met gedoogsteun van de PVV. Minder dan 40 procent sprak zich ertegen uit.

Op die peiling is in termen van representativiteit vast het een en ander aan te merken. Maar het is naïef de bevindingen als volstrekt betekenisloos terzijde te schuiven. Verhagen heeft waarschijnlijk gelijk als hij denkt intern voldoende steun te krijgen voor het politieke experiment waaraan gewerkt wordt.

Is een minderheidskabinet van CDA en VVD dan niet al te afhankelijk van Geert Wilders? Nee.

Nog afgezien van het feit dat er, als het allemaal doorgaat, een gedoogakkoord komt waaraan de PVV gebonden is, kan het CDA altijd de stekker uit het kabinet halen als Wilders en de zijnen het al te bont maken. Als het gaat om principiële zaken en fundamentele waarden die in gevaar worden gebracht, heeft het CDA de mogelijkheid zich terug te trekken uit het kabinet.

De aanval is soms de beste verdediging, zeker als die eventualiteit wordt gepresenteerd als een noodzakelijkheid die door de onverantwoorde, onverantwoordelijke Wilders is veroorzaakt. Een verhaal waarin de zwartepiet in handen van Wilders en zijn PVV komt, is goed denkbaar. Dat kun je heus wel aan Verhagen overlaten.

De weg naar een nieuw kabinet is nog lang en kent tal van valkuilen. Dat die weg bewandeld zou worden t met een fiere Wilders aan het hoofd, strompelend gevolgd door Verhagen en zijn CDA, lijkt echter een opmerkelijke miskenning van de werkelijkheid.

Het kan zo maar zo zijn dat het CDA uiteindelijk als winnaar de finish bereiken zal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden