CDA of SP, zo groot is dat verschil niet Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart Arjan Vliegenthart

interview | Ze zijn beiden protestant, maar tante was minister voor het CDA, neef is wethouder voor de SP. Ook vanuit hun geloof zien Marja van Bijsterveldt en Arjan Vliegenthart zoveel overeenkomsten tussen hun partijen dat landelijk misschien nog eens kan wat ze lokaal en provinciaal al doen: samen besturen.

Als ik met Marja een regeerakkoord moet schrijven, dan zijn we er in een middag uit", zegt Arjan Vliegenthart over zijn tante. Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart lacht instemmend: "Ja, maar het probleem is dat we onze partijen mee moeten nemen. Dan wordt het ingewikkelder!"

Die partijen zijn het CDA en de SP. Tante Marja van Bijsterveldt (53) was wethouder voor het CDA, burgemeester, partijvoorzitter, staatssecretaris en minister. "Ik ben erin gerold, maar ik ben gaan houden van het verhaal van de partij, het christen-democratisch denken is zo tijdloos, en zo actueel", zegt zij.

Neef Arjan Vliegenthart (36) is sinds vorig jaar wethouder in Amsterdam voor de SP, in een college met VVD en D66. Hij was lid van de Eerste Kamer, directeur van het wetenschappelijk bureau en campagneleider voor de SP. Hij zegt: "Ik ben kind van de partij geworden. Je gaat die cultuur ademen, je hebt er een liefdesrelatie mee. Je kunt je er stinkend aan ergeren, maar je kunt niet anders."

De Vliegenthartjes hebben in elk geval drie kenmerken. Als ze iets in hun kop hebben, hebben ze het niet in hun kont, zoals ze het zelf zeggen. Ze zijn harde werkers en perfectionisten. En ze kunnen geweldig praten, tante nog net iets vlugger dan neef. Maar op de oranje bank bij Arjan thuis in de Amsterdamse wijk Bos en Lommer, luisteren ze ook aandachtig naar elkaar. Ze horen in elkaars betogen eerder de overeenkomsten dan de verschillen.

"Zowel het CDA als de SP zijn partijen van de maatschappij, van de gemeenschap", zegt de wethouder terwijl de oud-minister goedkeurend knikt. "Wij zijn beide communautaristisch, die identiteit zit in onze partijen. Het heil komt niet van de staat, het komt van mensen die zich organiseren. Bij de SP is solidariteit het centrale begrip. Armoedebestrijding gebeurt niet vanuit het stadhuis. Je kunt faciliteren, regels bedenken, maar het zijn mensen die het lef hebben te doen wat nodig is. De SP is de partij van de huisartsenposten en de speeltuinverenigingen. Dat doe je zelf, je vraagt niet of de overheid dat wil organiseren. Laat je woede hand in hand gaan met het goede dat je doet."

"Ja, mooi", zegt tante over die uitspraak van Karel Glastra van Loon, toen hij nog leefde nauw verbonden met de SP. De christen-democrate ziet nog een overeenkomst met de socialisten: "In beide partijen zit een zeker activisme. Toen het CDA zo terugviel in zetels, hebben we gezegd: 'We moeten weer dichter bij mensen staan, bij hun initiatief'. Zo zijn we ook begonnen. Abraham Kuyper is een mooi voorbeeld. Mensen hebben recht op ruimte voor persoonlijke verantwoordelijkheid, voor zichzelf maar zeker ook in relatie tot de ander. Solidariteit is daar onlosmakelijk mee verbonden."

Marja was zeventien toen haar oudere broer Piet Arjan kreeg, zijn eerste kind. Ze is onverholen trots op haar neef. Dat hij van de SP is, dat maakt voor haar niet echt uit. "Hij blijft dichtbij zichzelf, dat vind ik het mooiste."

Dapper

Arjan, thuis nog zonder stropdas en jasje, heeft de carrière van zijn tante altijd op de voet gevolgd. Met waardering. En met mededogen, toen zij minister van onderwijs was in het kabinet van CDA en VVD dat in het zadel werd gehouden door de PVV. "In die tijd had ik het meest met Marja te doen. Dat kabinet riep ongelooflijke wrevel op bij haar partij, en ik zag dat zij zich er niet senang bij voelde. Ik dacht weleens: tantelief, dit is wél dapper dat je dit doet." De oud-minister zelf, vandaag op gympen en in spijkerbroek, stond achter de stap van het CDA om met de PVV in zee te gaan, maar zou die keus nu niet meer zo maken. "Het was verschrikkelijk voor de partij."

Tante en neef zijn beiden lid van de Protestantse Kerk Nederland. Marja kerkt in de historische dorpskerk van haar woonplaats Schipluiden, bij Delft. "Ik ben overtuigd christen, ik geloof in het prachtige verhaal van de God van Israël en ik ben echt een fan van Jezus. Hij was, om met de dichter Huub Oosterhuis te spreken, zoals ik zou willen zijn. Het evangelie kijkt niet naar de overheid, maar naar mensen, het wil hen in staat stellen betekenisvol te zijn. Vertrouwen in mensen, dat past bij de christen-democratie."

Arjan is actief in de Nassaukerk in Amsterdam-West, zijn drie jonge kinderen (6, 4 en 2) zijn er gedoopt. "Ik voel me verbonden met een grotere groep dan mijn eigen cluppie, ik word geïnspireerd door het verhaal van de Bijbel, dat je op weg bent naar een toekomst die mooier is dan datgene wat we nu hier hebben. Daarop ben ik aanspreekbaar. De kerk en het geloof geven me rust en doen me beseffen dat je als mens relatief klein bent in de grote wereld. Geslachten gingen je voor en komen na je. Dat is ontnuchterend, maar werkt ook kalmerend. De SP gaat uit van menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Daar kan ik geweldig mee uit de voeten, ook als christen."

Geen van hen leest de Bijbel als politiek programma. Socialist Vliegenthart ergert zich net zo hard als christen-democrate Van Bijsterveldt aan gelovigen die vinden dat linkse partijen de boodschap van naastenliefde beter begrijpen dan rechtse. Vliegenthart: "Ja, die houding zie ik ook wel in de kerk. Links is gelijkhebberig op moreel gebied. Dat is een drijvende kracht, door je eigen gelijk kom je in beweging. Maar je moet ervoor waken dat je zegt: mijn gelijk is hét gelijk, dit zijn absolute waarden. De Bijbel is geen handboek voor ethiek, het vraagt mensen dat ze dienstbaar zijn. Voor mij betekent dat dat mensen voor elkaar zorgen, dat gemeenschappen hun kracht ontwikkelen, dat de inkomensverschillen niet te groot zijn."

Van Bijsterveldt: "Als CDA merkten we altijd dat de achterban rustiger was als we samen met de PvdA in de regering zaten, alsof we in zo'n constellatie socialer zouden zijn. Dat links naastenliefde beter invult is een vertaling van de Bijbel die mij niet aanspreekt. De barmhartige Samaritaan was geen overheidsdienaar, die was gewoon mens!"

Als kind maakte zij aan tafel de felle discussies mee tussen haar ouders, gereformeerd synodaal en ARP, en haar drie broers en twee zussen. Met name de vader van Arjan, tien jaar ouder dan Marja, was aangeraakt door de jaren zestig. Kritisch en links, PPR, vegetariër, geen auto, dominee. "Mijn vader was de meest radicale, maar ook doordat hij met mijn moeder trouwde", zegt Arjan. "Zij is op een heel rustige manier consequent. Mijn vader stemde nog weleens PvdA, maar zij altijd PPR." Later gingen ze naar GroenLinks, de partij waar hun schoondochter, een schoonzus van Arjan, overigens voorzitter van is. Nu stemmen ze SP, "en dat is voor een deel natuurlijk goodwill naar mij, al maken ze zich ook zorgen om het linkse karakter van GroenLinks." Andersom zijn 'de jongens' van Marja, 28 en 26 en allang het huis uit, betrokken bij het CDA. "Die loyaliteit is toch heel groot", denkt hun moeder.

Zelf heeft Marja nooit overwogen de weg van haar linkse broer te kiezen. "Hij was allang het huis uit toen ik mijn keuzes maakte. Ik had erg veel respect voor mijn ouders, en in hun spoor kwam ik als eerste in aanraking met het CDA. Ik merkte steeds meer dat dit mijn partij is. Verantwoordelijkheid, een kernbegrip in de christen-democratie, is het mooiste wat er is, het is soms zwaar, maar spoort mensen aan zich echt in te zetten. Het CDA is geen partij, het is de A van appèl, het doet een beroep op mensen van goede wil die willen bijdragen aan de samenleving, christenen of anderen."

Op zijn beurt heeft Arjan er nooit over gepiekerd lid te worden van een christelijke partij. "Inhoudelijk sta ik te ver af van CDA en ChristenUnie, maar ik vind christelijke partijpolitiek sowieso moeilijk. De Bijbel is het verhaal van God met mensen, daar zitten waarden in, maar probeer die maar eens te vertalen in politieke standpunten." Zijn eerste stem, in 1999, ging naar GroenLinks, maar hij raakte van dat pad af doordat die partij de bommen op Kosovo steunde. "Wij waren daar thuis tegen, en ik ook." Geïnspireerd door Fortuyn - 'kom in actie als je het beter weet! - werd hij lid van de SP, "de partij die het meest op straat is, met mensen."

Op lokaal en provinciaal niveau werken CDA en SP al samen en dat is heel goed verklaarbaar, vinden de twee. Arjan: "Voor veel van de waarden die Marja onderschrijft, zou ik blind tekenen. Er zit veel Bijbels in onze uitgangspunten. Die lijken erg op die van het CDA, al noemen ze het anders. De verschillen met het CDA zijn op sociaal-economisch terrein substantieel, maar op veel andere gebieden zit grote overlap, ook wat betreft ethische vraagstukken als abortus en euthanasie. Ook wij zijn heel terughoudend, niet omdat het leven door God is gegeven, maar omdat het leven waard is geleefd te worden. Als samenleving zijn we gehouden daar zorgvuldig mee om te gaan."

Vrijwilligers

Zijn tante ziet nog iets wat de SP en het CDA bindt: de toewijding. "Het doet ertoe wat je doet. Als voorzitter zag ik in buurten en wijken ontzettend veel CDA'ers als vrijwilligers, actief en betrokken. Dat engagement zie je bij de SP ook, de samenleving gaat je aan het hart. Voor een deel vullen we dat anders in, de SP vertrouwt meer dan wij op de staat, wij hebben veel minder dan de SP op met collectieve overheidsarrangementen. Maar dat je er bent voor andere mensen, dat hebben we allebei."

Vliegenthart: "Ja, wij vinden dat de overheid de verantwoordelijkheid heeft om kansen te bieden. Maar wij zijn geen partij van het staatssocialisme, maar van het maatschappelijk socialisme. De SP organiseert mensen van onderop, soms om de markt aan banden te leggen, soms om de overheid op haar verantwoordelijkheid te wijzen. En altijd om mensen zelf de regie over hun leven te geven."

"Op lokaal en provinciaal niveau is er best perspectief. Vanuit het gemeenschapsdenken, solidariteit en ruimte voor maatschappelijk initiatief, kom je daar heel ver", vindt Van Bijsterveldt. "En op nationaal niveau is het voor het CDA ook de vraag of het zoveel moeilijker is om samen te werken met de SP dan met de PvdA."

SP-wethouder

Arjan Vliegenthart werd geboren in 1978. Hij was docent politicologie aan de Vrije Universiteit en is sinds 2003 actief in de SP. Hij was zeven jaar Eerste Kamerlid (van 2007 tot 2014), was directeur van het wetenschappelijk bureau van de SP en campagneleider van de SP in 2012. Hij is sinds vorig jaar wethouder in Amsterdam. Vliegenthart was tot dan voorzitter van de politieke werkgroep van Kerk en Vrede. Hij is 'dienstopdrager' in de Nassaukerk in Amsterdam.

CDA-minister

Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart is van 1961. Ze begon als wethouder in Almere en was in Schipluiden burgemeester. Ze was voorzitter van het CDA, staatssecretaris van onderwijs in het vierde kabinet-Balkenende (CDA, PvdA en ChristenUnie, 2007 tot 2010) en minister van onderwijs in het door de PVV gedoogde kabinet van CDA en VVD (2010 tot 2012). Ze is nu onder andere directeur/bestuurder van het Ronald McDonald Kinderfonds, voorzitter van de Stichting Lezen&Schrijven, voorzitter van de Midden-Delfland Vereniging en voorzitter van de Protestantse Theologische Universiteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden