CDA moet de christelijk-sociale traditie herstellen

De auteurs bezochten voor het CDJA het Christelijk-Sociaal Congres. Ze schrijven op persoonlijke titel.

Er is natuurlijk veel te zeggen over het teleurstellende verkiezingsresultaat. Op deze pagina zijn velen ons voorgegaan en de Dordtse CDA-voorzitter Van Loo verwoordde dit kernachtig in CDA-Actueel van 25 juni: 'Het feit dat Lubbers niet meer mee deed, betekende bij voorbaat al zetelverlies, daarnaast was er voor het kabinetsbeleid beduidend minder steun. Tel daar vervolgens de campagnefouten en de AOW-kwestie bij op en het beeld is compleet'. Maar als de analyse van de Commissie Gardeniers zich beperkt tot deze stijl- en presentatieargumenten gaat ze voorbij aan het wezenljke probleem.

Een citaat van mevrouw Gardeniers op de slotpresentatie van het Christelijk Sociaal Congres op 16 november 1991: 'Naar mijn mening zijn er hoofden en harten geraakt. Waarmee? Met wat ons positief heeft geprikkeld als richtingaanwijzers, met aangereikte perspectieven, met intensieve discussies die voerden naar een toenemend draagvlak.' Laten we hopen dat nu, ruim twee jaar later, de inspiratie van het congres eindelijk haar doorwerking krijgt in de partij.

Hiermee raken we het werkelijke probleem, namelijk de gebrekkige herkenbaarheid als vertegenwoordiger van de christelijk-sociale traditie in Nederland. Wat heeft de CDA-fractie de afgelopen jaren gevesteerd in een vernieuwde christelijk-sociale visie? Op het Christelijk Sociaal Congres waren dagelijks twee Kamerleden aanwezig, maar geen van hen woonde het hele Congres bij. Hun hoofden en harten werden niet geraakt.

Wie de afgelopen jaren de discussie in het CDA gevolgd heeft, is de nadruk op het uitgangspunt van de gespreide verantwoordelijkheid ongetwijfeld niet ontgaan. Het is dan ook nauwelijks verrassend te noemen dat oud-premier Zijlstra en dr. Ten Napel in een analyse in Trouw van 14 mei zo de nadruk leggen op de noodzaak van een nieuwe invulling van gerechtigheid, naastenliefde en solidariteit. Een geluid dat we de afgelopen jaren nauwelijks uit de CDA-fractie hebben gehoord. Niet van Brinkman, maar bijvoorbeeld ook niet van oud-CNV-er en financieel specialist Terpstra. De nadruk lag op de noodzaak van het terugdringen van het financieringstekort en - oh ironie - rapporten van de econoom prof. dr. J. Zijlstra kwamen hierbij goed van pas.

De ervaring leert dat als het CDA met de PvdA regeert, de fractie wat naar rechts gaat hangen. Zonder voorbehoud kan gezegd worden dat nogal wat fractieleden dit met volle overgave doen. Het centrum-linkse kabinet kreeg regelmatig de volle laag.

Zorgen

Kortom, er is reden voor grote zorgen. Ook al omdat de fractieleden die niet meededen met de voortdurende kritiek op het kabinetsbeleid niet meer in de nieuwe fractie zitten. Dit beeld wordt nog eens bevestigd door de uitgelekte brief aan de Commissie Gardeniers, waarin twintig oud-CDA-Kamerleden hun kritische mening over de koers van het CDA weergeven.

De 'stoere jongens'-taal van de fractie is toch niet het enige geluid dat de afgelopen tijd in de christendemocratie was te horen. Rond het vaststellen van het verkiezingsprogramma heeft het CDJA op een aantal belangrijke punten de partijlijn van het CDA weten te bevloeden. Ontwikkelingssamenwerking, het minimumloon en het handhaven van de topbeurs in het stelsel van studiefinanciering zijn hiervan duidelijke voorbeelden. Standpunten waarin het CDJA wel de doorwerking van het Congres behartigde en daarin werd gesteund door de CDA achterban. Minder succesvol is het CDJA geweest in zijn pogingen het CDA ertoe te brengen meer energie en denkkracht te besteden aan moderne vormen van solidariteit en het opnieuw vorm geven van contacten met christelijke maatschappelijke organisaties. Wat het CNV gedaan heeft om dit wel te bereiken is formidabel. Het is werkelijk een gemiste kans dat het CDA deze zaak niet beter heeft opgepakt.

Op de terreinen van sociale zekerheid (aanpassing WAO), infrastructuur (Rail 21), maar ook t.a.v. de euthanasie zijn de resultaten van het kabinet Lubbers/Kok helemaal niet slecht. Het is maar zeer de vraag of dit met de liberalen in het kabinet ook zou zijn bereikt. Waarschijnlijk niet. Terecht heeft Ten Napel in Trouw gesteld dat het CDA de traditie van gemeenschapsdenken deelt met de PvdA en niet met de liberalen.

Het was niet de eerste optie dat het CDA en de PvdA opnieuw zouden gaan regeren, aangevuld met een derde partij. Maar als 'paars' was doorgegaan zou de CDA-fractie zich alleen nog kunnen profileren op conservatieve standpunten. Daarmee was de kans groot dat de CDA-fractie onder leiding van Brinkman binnen de kortste keren de VVD rechts zou passeren. Het christelijk-sociaal denken zou dan voorlopig in de ijskast zijn gestopt.

De 'paarse' optie is echter niet mogelijk gebleken. En gelukkig maar. Op basis waarvan zouden CDA en PvdA zich ondergeschikt moeten maken aan het individualisme en welbewust-eigen-belang-denken van een liberale meerderheid in een kabinet? Een meerderheid van de bevolking, vertegenwoordigd in PvdA, CDA, confessioneel rechts en klein links, vindt solidariteit nog de belangrijkste norm. De gezwollen retoriek van Van Mierlo over de vernieuwing in de politiek kan niet verhullen dat het vooruitzicht van een kabinet zonder het CDA hem meer bezig hield dan het landsbelang. Mooie praatjes vormen niet het cement van de samenleving.

Alleen mooie praatjes zullen ook voor de CDA-commissie Gardeniers niet voldoende zijn. Zowel inhoudelijk als qua personen moet er een frisse wind door de partij en het teveel aan technocraten moet worden teruggebracht. Maar naast stijl- en presentatieargumenten moet ook het wezenlijke probleem aandacht krijgen. De lijnen met het christelijk-sociaal gedachtengoed moeten hersteld worden.

Natuurlijk mag er straks een gouwe ouwe voorzitter worden van de partij. Maar gezien het recente partijverleden kan een jongere of een andere onafhankelijke geest de partij waarschijnlijk beter helpen om het christelijk-sociaal gedachtengoed nader in te vullen. Dit om de door mevrouw Gardeniers bepleite 'intensieve discussie te voeren naar een toenemend draagvlak'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden