CDA-kader voelt zich afgerekend op 'AOW-blunder'

DEN HAAG - Van Katwijk tot Tilburg, van Rijswijk tot Den Bosch ruimen de plaatselijke CDA-lijsttrekkers de scherven bijeen van de verkiezingsuitslagen van afgelopen woensdag. Geergerd over het feit dat ze niet in de eerste plaats zijn beoordeeld op hun lokale politiek, maar zijn meegesleurd in de malaise die hun partij landelijk momenteel doormaakt.

BIJDRAGEN MARCEL TEN HOOVENTEUN LAGAS en LEONOOR MEIJER

Ze zijn vooral afgerekend op de perikelen rond de AOW, verzekeren de plaatselijke christen-democratische kopstukken, die na wekenlang campagnevoeren hun raadszetels bij bosjes zagen sneuvelen, hun kansen op nieuwe wethouderszetels zagen inzakken.

De dag na de sombere uitslagenavond klinkt er in de dorpen en steden ergernis over het recente opereren van de landelijke partijtop, plaatselijke CDA-politici voorspellen een 'onvermijdelijke discussie' over het verloop van de afgelopen campagne. Maar gezien de komende stembusstrijd voor de Tweede Kamer die nog gestreden moet worden mogen de golven daarbij ook weer niet te hoog oplopen, klinkt het er soms sussend achteraan.

Neem lijsttrekker Berkheij van Katwijk, die zeseneenhalf jaar lang als wethouder gewend was de macht te delen met de drie kleine christelijke partijen, maar zijn eigen partij nu ziet terugvallen van negen naar zes zetels. “Dat hele AOW-verhaal, het zal inhoudelijk niet eens zo slecht wezen, maar het was natuurlijk vreselijk slecht getimed. De presentatie van de AOW-bevriezing hield niet over”, oordeelt de CDA'er die nu niet direct bekend staat als heftig criticaster van zijn eigen partijtop. Nee, er hoeft geen ruzie te komen, verzekert hij. “Maar laat ik zeggen: het is wel tijd voor de nodige introspectie in de partij. Waarbij natuurlijk het kaf van het koren moet worden gescheiden, want andere partijen zijn niet te beroerd om onze lijsttrekker, Brinkman, af te branden. Maar tijd voor een grondige analyse is het zeker.”

Herziening

Die onvermijdelijke discussie mag van CDA-lijsttrekker Van der Krabben uit Den Bosch vanavond al losbarsten. Dan komen partijvertegenwoordigers uit veertig steden en de partijtop bij elkaar om de zogeheten 'grote-stedencampagne' voor de gemeenteraadsverkiezingen te evalueren. Op de besloten bijeenkomst in Utrecht zal Van der Krabben in ieder geval vragen om herziening van de AOW-bezuiniging.

De Bosschenaar: “Het is een koude douche. We kregen de afgelopen tijd over de AOW steeds de wind van voren.” In zijn stad heeft het CDA zeven zetels overgehouden van de elf. “De verwachting was dat we ongeveer stabiel zouden blijven en dan krijg je zo'n draai om de oren. De AOW is zeker hoofdoorzaak.” Hij vraagt zich af of de AOWmaatregel niet alsnog geschrapt kan worden. Hij verwijst naar de ingreep die staatssecretaris Heerma deed om de korting op huursubsidie voor bepaalde groepen aan de onderkant van de samenleving ongedaan te maken.

Anderen gaan iets minder ver, maar verwijten wel de partijtop onhandig te hebben geopereerd. Grote teleurstelling in Tilburg. Van de vijftien raadszetels zijn er woensdag vijf naar andere partijen gegaan. CDA-wethouder Van den Ende: “Er bestaat zeker geen 1-op-1-relatie tussen de afkalving in de raad en ons beleid. We hebben de afgelopen vier jaar juist veel voor elkaar gekregen. Het CDA had gelijk moeten blijven of een lichte winst kunnen boeken.” Wrang om dan een derde van je achterban in te leveren over kwesties waar een wethouder weinig of geen grip op heeft. Hij vreest dat de aanpak van het herindelingsvraagstuk in Brabant het CDA stemmen heeft gekost, maar direct daarop laat hij de heikele afkorting vallen: de AOW. Voor de lokale ouderenpartij was een teruggang van drie zetels naar een voorspeld, maar de partij behaalde woensdag vier zetels. Van den Ende: “Het was zo'n duidelijk alternatief.”

“Buitengewoon ongelukkig” gebracht vindt hij het harde verhaal rond de AOW-maatregel. Vanuit andere kanalen binnen de partij is al eerder de wat onbeholpen aanpak van partijvoorzitter Van Velzen en hoogleraar Kolnaar daags voor het partijcongres van eind januari bekritiseerd. Van den Ende herinnert aan andere politieke partijen, die ook niet altijd een leuk verhaal te vertellen hebben, maar hierin blijkbaar beter slagen. “Op zich is de boodschap wel goed, en ook uit te leggen. Maar we moeten echt lering trekken uit de ongelukkige manier van brengen tot nu toe.”

Het CDA in Leiden, een van de drie collegepartijen, levert drie van haar zetels in en komt uit op vijf, waarmee de fractie in twaalf jaar tijd is gehalveerd. Een oorzaak van het verlies van woensdag is in wethouder Walenkamps ogen het voorstel de binnenstad autovrij te maken, een plan waarvoor hij als wethouder de eerste verantwoordelijkheid draagt. Maar in de eerste plaats wijt hij de nederlaag aan de AOW-kwestie. “De mensen zijn er enorm van geschrokken, op zijn zachtst gezegd, dat ze op hun oude dag een risico lopen. Dat punt springt er heel duidelijk uit, dat merkte ik, toen Brinkman hier was om campagne te voeren.”

Bedreigd

Hoewel Walenkamp de argumenten voor de AOW-bevriezing deugdelijk vindt en ook de kiezers volgens hem van de noodzaak overtuigd kunnen worden, kan hij zich de grote onrust onder de achterban voorstellen. “Wat opspeelt, zijn de ongestructureerde gevoelens van mensen die zich in hun oude dag bedreigd voelen.” Hij heeft tijdens de campagne gemerkt dat het CDA het vertrouwen van mensen heeft geschonden. “Het vertrouwen dat zij op hun oude dag door de gemeenschap zullen worden verzorgd op een manier die voldoende is. En dan moet je heel erg oppassen.”

Het AOW-drama mag deels te wijten zijn geweest aan een slechte presentatie van de partijtop, niemand van de raadsleden en wethouders die gisteren reageerden, wilde de gifbeker louter bij lijsttrekker Elco Brinkman neerzetten. “Die slechte presentatie lag niet alleen aan hem. Hij is de dupe geworden van een slechte regie. Ik blijf vinden dat Brinkman het goed kan doen, hij moet zich niet van zijn stuk laten brengen”, zegt de scheidende Haagse wethouder Dijkhuizen. Ook Van der Krabben wil niet horen van toegespitste kritiek op partijleider Brinkman. “Je moet iemand de kans geven om in zijn functie te groeien, wat voor baan iemand ook heeft. Dat gold ook voor Lubbers, dat geldt nu voor Brinkman. De man moet een kans krijgen, kritiek zoals nog niet zolang geleden geuit door staatssecretaris Heerma en minister De Vries vind ik bijna reden voor ontslag.” Van den Ende twijfelt ook niet: “Hij kan het zeker, het beleid is goed, alleen de presentatie van de boodschap moet beter.” Walenkamp: “Over de leiderswisseling maak ik me geen zorgen, want dat is een tijdelijk effect. Brinkman heeft in een keer een heel zware last op zijn schouders gekregen. Ik bewonder zijn koelbloedigheid.”

Treurnis alom echter over de wijze waarop vlak voor het partijcongres van eind januari de AOW-maatregel in de publiciteit is gekomen. Als een donderslag bij heldere hemel kwam naar buiten dat dit punt ergens in het verkiezingsprogramma 'verstopt' zat. Op het NOS-journaal legden Van Velzen en economisch hoogleraar Kolnaar droogjes uit dat dat nu eenmaal onvermijdelijk samenhangt met de bevriezing van uitkeringen. Zonder compassie. Veel plaatselijke partijbonzen kijken er nu met verbijstering op terug. De presentatie wordt 'stompzinnig' genoemd. Van Velzen, als een van de hoofdrolspelers, zal vanavond moeite hebben om deze onvrede weg te masseren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden