CDA: even geen vergezichten

Het CDA probeerde de afgelopen twee jaar onder leiding van Buma een nieuwe koers te formuleren.Beeld Bart Maat

CDA-leider Buma deed enkele stellige uitspraken over djihadisten, Poetin en kernenergie. Er zijn verkiezingen in aantocht. Is het CDA er klaar voor?

Eerst verkiezingen voor de gemeenteraad in onder meer Den Bosch en Alkmaar (19 november) en daarna op naar de strijd voor de Provinciale Staten en de Eerste Kamer. De christen-democraten hebben weer zin om te stemmen, vooral als dat gebeurt in de provincie. De partij lijkt te barsten van het zelfvertrouwen. Maar staat het CDA, vandaag 34 jaar geleden opgericht, er goed voor? Is de partij er weer bovenop na de val bij de Kamerverkiezingen, van 21 naar 13 zetels?

Ton Rombouts, burgemeester van Den Bosch, is positief gestemd in een bijdrage die hij schreef voor het partijblad Christen Democratische Verkenningen. "Fractievoorzitter Buma is duidelijk zichtbaarder", stelt hij. Marcel Wintels, bestuurder in het hoger onderwijs en voormalig kandidaat-voorzitter van het CDA, zet daartegenover: "Ik mis een helder inhoudelijk christen-democratisch verhaal, een consequente boodschap."

Sinds de laatste Kamerverkiezingen heeft het CDA al weer twee campagnes gevoerd. In maart haalde de partij voor de gemeenteraden ongeveer evenveel stemmen als vier jaar geleden, toen zij overigens flink verlies had geleden. Bij de Europese verkiezingen wist het CDA vijf zetels vast te houden, ondanks het verlies van ongeveer 20 procent van de stemmen. CDA-leider Sybrand Buma concludeerde: "Onze stijgende lijn zet door."

Het CDA probeerde de afgelopen twee jaar in de oppositie een nieuwe koers te formuleren. Op het congres ruim een jaar geleden presenteerde de partijvoorman zijn 'Zeven principes'. Volgens het CDA moet het initiatief niet komen van de overheid, maar staat 'de samenleving' centraal en moeten mensen 'zelf invloed kunnen uitoefenen op hun leven'. De partij wil kleine bedrijven steunen. Verder: het gezin is niet meer de hoeksteen van de samenleving, dat kunnen ook andere 'duurzame relaties' zijn. De partij spreekt van 'de familie als fundament'.

Losse statements
Concreet betekent meer invloed van mensen op hun leven, volgens Buma, dat buurtbewoners bijvoorbeeld zelf het onderhoud van plantsoenen in hun wijk regelen en dat ouders die kinderopvang samen organiseren de ruimte krijgen. Maar zijn verhaal over de samenleving en de kleinere overheid raakte afgelopen jaar op de achtergrond door losse statements.

Buma trok de aandacht met zijn pleidooi voor het strafbaar stellen van het verheerlijken van geweld (naar aanleiding van demonstraties van IS-sympathisanten), meer geld voor defensie, uitbreiding van kernenergie, geen natuur ten koste van landbouwgrond en uiteraard lagere belastingen en meer kinderbijslag.

De 88-jarige CDA-prominent Hannie van Leeuwen was in maart de oudste kandidaat bij de gemeenteraadsverkiezingen.Beeld anp

De toon van Buma is fel. In september in de Kamer: "De individuele vrijheid heeft geen context meer: alles mag, alles moet kunnen. Het CDA wil een overheid die de waarden van onze samenleving in de kern ononderhandelbaar verklaart en dus behoedt en verdedigt." Hij wordt door D66 weggezet als stoere Sybrand. Maar Buma denkt: zonder fors statement komt er geen aandacht in de media.

Ondanks het pleidooi van het CDA 'voor de samenleving, niet de overheid' heeft de partij het afgelopen jaar nauwelijks iets gedaan met het door het kabinet opnieuw gelanceerde begrip 'participatiesamenleving'. Hoe mensen samenwerken, voor elkaar zorgen en hun eigen zaakjes regelen sluit aan bij de christen-democratie, en het was een mooie kans geweest voor de partij om daar een nummer van te maken.

Rombouts constateerde afgelopen zomer dat er lichtpuntjes zijn. Twee jaar geleden had hij de opdracht om de verkiezingsnederlaag van de partij te verklaren en aanbevelingen te doen. Het CDA was onduidelijk, onbekend en er was onenigheid, concludeerde destijds zijn commissie. Inmiddels valt het de burgemeester van Den Bosch op dat de fractievoorzitter regelmatig in de publiciteit is, maar met welk verhaal? Daarover heeft hij twijfels.

Boetekleed
Volgens Rombouts is het belangrijk om een verhaal te vertellen dat verder reikt dan de financiële zorgen over de economische crisis. "In de gemeenteraadsverkiezingen is eenzijdig de nadruk gelegd op lastenverlichting. We mogen echter het christen-democratische gedachtengoed over noties als internationale en nationale solidariteit, gerechtigheid en rentmeesterschap niet verloochenen." Hij haalt nog maar eens een oude verkiezingsleus aan van de christen-democraten: "Een mens leeft niet bij brood alleen." Met andere woorden: Het CDA moet zich meer richten op immateriële kwesties: "Wij moeten vooraan staan bij het kinderpardon, bij de Zonnebloem, bij de voedselbank. (...) De weg van het CDA heeft toch wel iets van die reis door de woestijn."

In de peilingen staat het CDA op winst: plus 2 maakt 15 zetels (Ipsos) tot 10 erbij en 23 zetels in totaal (De Hond). Dat is een stijgende lijn. Maar vergelijk het eens met de nederlaag die Jan Peter Balkenende leed in 2010. De partij zakte naar 21 zetels, reden voor Balkenende om nog op de verkiezingsavond het boetekleed aan te trekken en ermee op te houden. De partij zat in zak en as. Het CDA heeft nu de handen vrij in de oppositie en bepleit daar lastenverlichting en een kleinere overheid. Desondanks kunnen de christen-democraten de VVD, die elke dag in het kabinet compromissen moet sluiten met de PvdA, geen in het oog springende schade toebrengen.

Wie wel flink in de lift zit, is een andere middenpartij, D66. De sociaal-liberalen hebben de PvdA, maar ook het CDA, grote klappen toegebracht in de grote steden. Het CDA zoekt nu het heil in de provincie. Twee ervaren Kamerleden, Eddy van Hijum en Sander de Rouwe, gaan in Overijssel en Friesland de lijst van hun partij trekken. Het zijn zeker in hun woongebied bekende gezichten en ervaren politici, waarmee het CDA een goede uitslag hoopt te scoren. Veel zetels in de provincie betekent ook een goede vertegenwoordiging in de Eerste Kamer omdat de Statenleden de senatoren kiezen.

Het CDA bleef bij de raadsverkiezingen de grootste landelijke partij. In de provincie is bij de verkiezingen voor het Europees Parlement gebleken dat lokale kandidaten flink kiezers kunnen trekken. Annie Schreijer-Pierik, boerin in het Twentse stadje Diepenheim, wist met voorkeurstemmen Brussel te bereiken. Ook Lambert van Nistelrooij uit het Brabantse Diessen bleek een stemmenmagneet en had voldoende aanhang om een zetel te bemachtigen.

Knokken
Sybrand Buma pleit er dan ook voor om een deel van de Tweede Kamer te kiezen via lokale kandidaten in districten. De vraag is of dat het CDA weer een stabiele machtsbasis geeft in Den Haag. Het herstel van het CDA is nog maar net begonnen, denkt Buma. En hij is reëel: de tijd dat het CDA 50 zetels scoorde, is definitief voorbij. Hij weet dat voor elke zetel geknokt moet worden. De vaste aanhang van oude getrouwen die zeggen zeker voor het CDA te kiezen, was voorheen goed voor zo'n 30 zetels. Nu zijn dat er nog maar 8 of minder.

In een peiling van Ipsos van september waren de zogenaamde unieke kiezers, die zeker CDA stemmen, goed voor 4 zetels. De zwevende kiezers die zeiden dit keer voor de christen-democraten te kiezen, voegden daar 11 zetels aan toe. Het beeld bij de PvdA was overigens vrijwel identiek, maar dat is geen partij die frank en vrij oppositie kan voeren.

Het sociale gezicht van de partij is zoek en de visie op integratie is onduidelijk, meent een partijprominent. "Men waagt zich niet aan vergezichten." De roep om 'een verhaal' in de politiek is van alle tijden. Zeker als de koers van een partij niet helder is. "Door de polarisatie tussen PvdA en CDA tijdens het kabinet-Balkenende IV is de partij al naar rechts gedreven en daar blijven hangen", meent een christen-democraat.

De onenigheid in de partij die daarna ontstond tijdens de samenwerking met de PVV is niet over. Onderhuids is nog steeds discussie over 'te rechts', 'te links', 'te conservatief' of 'te vaag'. Maar de schrik zit er goed in. In het openbaar te fel van mening verschillen is voor de CDA'ers nog wat te veel gevraagd. De kiezer zou kunnen denken dat er ruzie is, en dat trekt in elk geval geen stemmen; dan liever een beetje voortsudderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden