CDA - DE WORTELS LEVEN NOG

Dat het CDA nu niet direct bloeit is duidelijk. Maar hoe staat het met de wortels: zien ze daar al nieuwe bloemen ontluiken? Of gaan de wortels rotten, nu het gewas al drie jaar niet groeit?

C. Hoogstraten, CDA fractie-voorzitter in Veendam: “Kijk, als ik met m'n vrouw ruzie, dan hou ik dat zoveel mogelijk binnenskamers en dat zou de landelijke fractie ook moeten doen. De pers speelt hier handig op in. Trouw ook ja, ik heb net mijn abonnement opgezegd vanwege die ergerlijke verslaggeving over het lijsttrekkerschap.”

“Zet maar boven het artikel: dom, dom, dom om intern ruzie te maken”, zegt de Haarlemse CDA-fractievoorzitter G. Kroskinksi-de Keulenaar. “Deze hele discussie doet de partij geen goed. De commissie van vier komt uiterlijk in september met een goede lijsttrekker en daar moeten we gewoon op wachten. Het liefst zou ik dan ook willen dat er vanaf nu door alle CDA'ers een volledige radiostilte in acht wordt genomen.”

Ook de Leidse CDA-wethouder Aart van Bochove wijt de negatieve aandacht voor de partij mede aan de partij zelf, en dan vooral aan partijgenoten die de media voeden met pittige uitspraken. “De huidige crisis is in hoge mate opgedrongen door partijgenoten met een grote mond en door de media.”

In één provincie lijkt de radiostilte al ingetreden. Voorzitter W. Thuis van het CDA Brabant doet alle ophef in het Haagse af als een “zeer tijdelijk verschijnsel”. “Het is in Brabant zelfs geen thema van gesprek.” Woensdagavond nog tijdens de ledenvergadering in Berkel-Enschot: driehonderd leden aanwezig, een bomvolle zaal, maar geen één vraag over de landelijke problemen, zegt Thuis. “Iedereen kon zich vinden in de koers die wij hebben uitgezet, met als speerpunten zorg, veiligheid, gezin en familie.” Gerustgesteld is Thuis ook door het uitblijven van reacties van luisteraars toen Omroep Brabant onlangs een uitzending probeerde te wijden aan 'de CDA-kwestie'. “Het onderwerp leeft nauwelijks.”

Headly Binderhagel, voorzitter van de CDA-fractie in de gemeenteraad van Tilburg, zit al helemaal niet te wachten op een journalist, want die zal wel weer bellen over wie burgemeester Brokx opvolgt. Blijkt het echter te gaan over het CDA in het algemeen, dan grijpt de psycholoog de kans aan om zijn partij moed in te praten. “We moeten elkaars hand vast houden” en “positief denken als wapen tegen depressiviteit”, zegt Binderhagel. Zo slecht gaat het immers niet. “De sfeer in Brabant is uitstekend. Het herstel van het CDA is hier behoorlijk op gang gekomen.” Alleen de media, die hebben niet goed in de gaten dat de partij weer bloeit: “De pers zit het CDA op de hielen en daarop is qua PR niet helemaal goed gereageerd. Ze hadden zich niet zo onder druk moeten laten zetten.”

Want met die media en het CDA wil het nog niet zo lukken. Groen en geel ergert zich Jeroen Goudt, CDA-wethouder in Enschede, aan de wijze waarop het CDA in de publiciteit komt. “Het is de PvdA en de VVD overkomen, en nu zijn wij kennelijk aan de beurt. Dat Nova twee verslaggevers heeft vrijgemaakt om alleen het CDA te volgen, vind ik belachelijk. De journalistiek is het CDA aan het zoeken, en daar doe je niets tegen. Zeker niet als wethouder in de provincie.”

“Het is net als in een kippenhok. Als er een kip bij zit met een gehavende kam, springt iedereen er bovenop”, zegt de Winterswijkse partijvoorzitter Saris.

De pers, toch al nooit gezien als bondgenoot van het CDA, heeft in de ogen van veel CDA'ers nu alle remmen los gegooid in de jacht op de partij. Maar daar geeft zij ook zelf gelegenheid toe, met de patstelling in de keuze van de leider, de daling in de peilingen en de discussie over de juiste koers.

Evert Mathies, medewerker van het partijblad CDActueel en PR-adviseur, denkt dan ook dat de partij zich beter even muisstil kan houden, “nu ze niks goed kan doen”. Want alle aandacht van de media maakt de keuze van de juiste leider en koers alleen maar moeilijker. “Hoewel ik zelf journalist ben, moet ik toch vaststellen dat de pers een belangrijke rol speelt bij de neergang van het CDA. Het gaat bij D66 slechter dan bij ons: ook daar is geen lijsttrekker bekend en zijn de peilingen ongunstig. Toch zijn alle ogen gericht op het CDA.” Hoewel je die aandacht van de pers wellicht juist positief moet uitleggen: “Misschien bewijst het dat men het CDA ondanks alles nog als belangrijk ziet”, denkt Mathies.

“Op het moment dat je geknipt en geschoren wordt, moet je stil blijven zitten”, heeft Kees den Blanken opgestoken van z'n politieke vrienden uit de VVD, die dezelfde situatie jaren terug meemaakten. Ook hij wil dus radiostilte. Want dit jonge raadslid in Ouderamstel ziet maanden van noeste arbeid op het lokale vlak in een klap teloorgaan door een negatief stukje over het CDA in Den Haag Vandaag. “Je wordt als lokale CDA'ers toch aangesproken op landelijke uitglijders, met enig leedvermaak ja.” Hij geeft de pers niet de schuld voor de pek en veren die momenteel over het CDA worden uitgestort. “Het CDA heeft de problemen over zichzelf afgeroepen door z'n zaakjes niet op tijd klaar te hebben.”

Een enkeling in het CDA heeft zijn conclusie getrokken en is al daadwerkelijk overgegaan tot het sluiten van de mond. “Ik heb niet veel behoefte om hier nu weer met de pers over te paten”, zegt F. Spit, fractievoorzitter van het CDA in de Amsterdamse raad. “Ik sluit me aan bij Deetman, die onlangs duidelijk heeft gemaakt dat partijleden die een mening ergens over hebben de weg wel kennen om die, buiten de pers om, aan de partij kenbaar te maken.”

En G. Neutel, oud-wethouder van het CDA in Haren: “Ik heb geen zin om te participeren in dergelijke interviewtjes. Goedemiddag.”

Dat de publiciteit de partij geen goed doet, is voor Dirk Dekker, CDA-fractievoorzitter in de gemeenteraad van Rotterdam, echter geen reden de pers te mijden. Het is uiteindelijk het CDA zelf dat “zich kapotpraat” door de welhaast publieke discussie over het lijsttrekkerschap, meent Dekker, en het is dan ook aan de partij zelf om daar een eind aan te maken. “Het is begonnen met het Lubbers-Brinkman-gedoe en nu nog gaat het over de poppetjes. Die publieke schermutselingen moeten ophouden.”

De poppetjes Probleem daarbij is dat je wel kunt zeggen dat het om de inhoud en niet om de persoon moet gaan, maar dat er toch ooit een lijsttrekker gekozen zal moeten worden, terwijl er geen begin van consensus is over wie dat dan moet zijn.

Moet Heerma nu weg of niet? Michel Santbergen, fractievoorzitter in de Haagse gemeenteraad: “Heerma heeft vele kwaliteiten, maar is net niet de charismatische leider die het CDA nodig heeft. Je moet een politiek leider echter de gelegenheid geven zich te ontwikkelen. Ik heb er begrip voor dat men ongeduldig is, maar ook een fractieleider heeft tijd nodig om in zijn werk te kunnen groeien. Ook andere politieke kopstukken hebben er lang over gedaan, Bolkestein bijvoorbeeld tien jaar. Premier Kok heeft tot nu toe alleen verkiezingsnederlagen geleden en Van Mierlo heeft ook vele dips gekend.” Heerma verdient nog tijd, dus? Nou nee, want de partij moet wel snel een besluit nemen over het politiek leiderschap, zegt Santbergen. “Of Heerma dat blijft of dat het een ander wordt - het gaat erom dat er snel duidelijkheid komt. Mijn voorkeur? Jaap de Hoop Scheffer wordt veel genoemd, daar kan ik me goed in vinden, maar dat geldt voor Heerma ook.”

In Winterswijk verwoordt partijvoorzitter Saris de houding van veel CDA'ers jegens Heerma: “Prima vent, integer, aardig, maar hij heeft 'het' niet”.

Een uitzondering is de Leidse CDA-wethouder Aart van Bochove. “Ronduit schandelijk” vindt hij de wijze waarop Heerma wordt behandeld. “Heerma is onder moeilijke omstandigheden aan een moeilijke klus begonnen. Zijn kracht is de inhoud; dat heeft hij als wethouder en staatssecretaris bewezen. Hij is geen straatvechter, maar dat hoeft ook niet: er zijn maar weinig allrounders in de politiek. Bolkestein is ook maar een beperkt politicus, maar de VVD heeft dat goed opgelost door hem dagelijkse werkzaamheden uit handen te nemen zodat hij zich kan concentreren op zijn sterke punten. Als het CDA zo met het talent Heerma was omgegaan, dan had hij nu op brede acceptatie kunnen rekenen. Maar het CDA heeft Heerma geen faire kans gegeven.”

Kees den Blanken, CDJA'er en raadslid in Ouderamstel: “Heerma is voor mij geen optie meer. Jaap de Hoop Scheffer is een aas, dus geen schoppenboer. Hij is een kei van een buitenlandspecialist maar weet weinig van sociale economie. Maar op dit moment hebben we niet anders, dus laten we die maar spelen.” En een wederkomst van de vroegere herder, Ruud Lubbers? Den Blanken citeert instemmend Kamerlid Hans Hillen: 'We hebben dat boek uit'.

“'Het volk roept om een leider', zegt de Bijbel en zo werkt het toch”, zegt C. Hoogstraten, CDA-fractievoorzitter in Veendam. “Ik hoop dat er snel een nieuwe lijsttrekker komt. Als ik een naam moet noemen van de zittende Kamerleden, zou het De Hoop Scheffer zijn. Het liefste zou ik Ruding aan de leiding hebben; met zijn kalmte en overzicht is dat de man die zich kan meten met Kok en Bolkestein.”

Mevrouw M. Blankenborg, lid van de CDA-fractie in Groningen: “Ik heb nu geen tijd, de bel gaat, mijn bridgeclub staat op de stoep. Kunt u over twee uur misschien terugbellen?” Twee uur later: “Het zou goed zijn als de nieuwe lijsttrekker snel bekend werd, want een duidelijke keuze zou een einde maken aan alle speculaties. De Hoop Scheffer heeft goede kwaliteiten, Heerma heeft veel kennis en ikzelf ben wel een voorstander van Van den Broek. Maar zijn keuze om bij het Europees Parlement te blijven moeten we respecteren.”

Iedereen deugt een beetje, maar wie deugt er volgens de achterban nu het meest? Het ontbreken van overeenstemming gaat zo ver dat zelfs de traditionele voorkeuren per regio en gezindte niet meer opgaan. Zo is een CDA'er in Friesland niet per se aanhanger van de Friese protestant Heerma, en houdt niet elke Brabander van de katholiek De Hoop Scheffer. Maar misschien maakt het ontbreken van bloedgroepen de uiteindelijke keuze juist wel iets gemakkelijker.

Hoe dan ook, in het Friese Harlingen is J. D. van der Meulen, het enige CDA-fractielid, geen fan van Heerma. “Mijn persoonlijke voorkeur gaat uit naar De Hoop Scheffer als nieuwe lijsttrekker. Hij heeft genoeg karakter om de verkiezingen tot een goed einde te brengen.”

VERVOLG OP PAGINA 2

DE WORTELS LEVEN NOG VERVOLG VAN PAGINA 1

Het aanzwellend gerucht dat Ruud Lubbers zijn oude partij zou komen redden, wordt nergens in den lande opgepikt. Een roddel in de media, roept het CDA-kader, dat weinig ziet in zo'n herhalingsoproep. CDA-fractievoorzitter Kroskinkski-de Keulenaar uit Haarlem: “Die naam wordt vooral in de media genoemd. Bij ons nauwelijks.”

Waarom duurt het eigenlijk zolang, de keuze van de lijsttrekker? Voor het betrachten van geduld is alleen iets te zeggen als er nog gezocht wordt buiten de fractie, buiten het koppel Heerma of De Hoop Scheffer, zegt C. Silvis, CDA-wethouder in Barendrecht: “Als het alleen om Heerma of De Hoop Scheffer gaat, dan moet de zaak snel worden beklonken. Een legitimatie om meer tijd te vragen is er alleen wanneer er meerdere opties zijn.” In Barendrecht weten ze nog wel iemand, mocht er inderdaad buiten het Binnenhof gezocht worden naar een lijsttrekker: René Smit, de voormalige havenwethouder van Rotterdam.

Daan Topman, telefonisch medewerker van het CDA-bureau in Amsterdam, merkt weinig van ongeruste bellers. “Maar wie er belt, vindt dat er nu toch wel vaart gezet moet worden achter de keus voor een lijsttrekker.”

De wortels De vraag is natuurlijk of de leider wel zo belangrijk is voor de partij. Van oudsher was het CDA goed geworteld in de samenleving. Zingen de wortels het nog even uit, zonder loof en bloesem?

“Het succes van het CDA bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1998 zal in grote mate afhangen van de uitstraling van de landelijke lijsttrekker van het CDA. Het is helaas niet anders”, zegt de Enschedese wethouder Jeroen Goudt, die toegeeft wel eens te vrezen dat zijn huidige, eerste termijn als wethouder wel eens de laatste kan blijken. “Ik heb niet de illusie dat deze trend doorbroken zal worden, hoe erg je je best op lokaal niveau ook doet.”

J. D. van der Meulen, CDA-fractielid in Harlingen: “Wij kunnen in Harlingen merken dat de ledenwerving moeizaam verloopt. Tja, een winnende kar gaat altijd sneller.”

Leden komen er nog steeds bij, en ze bezoeken ook de vergaderingen, meldt partijvoorzitter G. Saris in Winterswijk. Maar hij beseft terdege dat het ledental geen graadmeter is voor de kiezersgunst. Zoals vele bestuurders van plaatselijke CDA-afdelingen en -gewesten houdt Saris rekening met een gevoelige dreun bij de gemeenteraadsverkiezingen volgend jaar. “Wij kunnen hier in Winterswijk nog zo ons best doen en het vuur uit de sloffen lopen, maar als ze in Den Haag miskleunen, hebben we daar plaatselijk knap last van.” Wat dat betreft heeft partijcoryfee Dries van Agt een gevoelig punt aan de orde gesteld: de frustratie aan de basis over het gekissebis op het Binnenhof.

In kleinere gemeenten vreest men vooral het lot van de partij in de grotere steden. C. Hoogstraten, CDA-fractievoorzitter in Veendam: “Voor de gemeenteraadsverkiezingen in 1998 houd ik mijn hart vast. Hier in Veendam zal het misschien nog meevallen, want hier kennen we elkaar persoonlijk. Maar hoe groter de gemeente, hoe sterker de invloed zal zijn van de landelijke trend.”

Die vrees klopt wel. Michel Santbergen, fractievoorzitter van het CDA in de Haagse gemeenteraad: “In een grote gemeente als Den Haag verdien je alleen de laatste zetel zelf.”

Ook onder de rook van Amsterdam, in Ouderamstel, zijn de landelijke partijtroebelen goed voelbaar. Zo kostte het moeite goede vrijwilligers te vinden om het campagneteam voor de gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar rond te krijgen, vertelt Kees den Blanken, met 27 jaar de Benjamin van de CDA-fractie in de gemeenteraad. Nog maar een paar jaar terug, voor het gevoel al veel langer geleden, lag dat anders. Toen kon vrijwilligerswerk binnen een lokale CDA-partijafdeling een opstapje zijn naar een leuke carrière. Nu ziet Kees den Blanken de meeste leeftijdsgenoten in zijn omgeving kiezen voor de booming VVD.

Maar het beeld is niet overal zo slecht. In Groningen bijvoorbeeld laten ze zich niet gek maken, problemen of niet. “De gemeenteraadsverkiezingen zijn nog zo ver weg. Daar maken we ons volstrekt geen zorgen om. We zijn net een volwassen partij; als het niet zo goed gaat, krijg je allerlei interne meningsverschillen en rolt iedereen over elkaar heen. Maar daar doen we in Groningen niet aan mee. We gaan gewoon door met ons werk”, zegt CDA-fractievoorzitter Morssink.

Genuanceerd ook is het beeld in Leiden, zegt wethouder Van Bochove. Enerzijds lijdt de plaatselijke partij onder de landelijke malaise omdat de andere partijen er alvast van uitgaan dat het CDA bij de komende gemeenteraadsverkiezingen weer zal verliezen. “Je wordt samen met D66 in de verliezersbank gezet en dat is lastiger werken.” Maar anderzijds blijft de sfeer goed en werft het CDA nog steeds nieuwe leden. “Jongeren, vrouwen, allochtonen, dertigers en veertigers. We hebben het gevoel dat herstel mogelijk is. Het is niet van: de laatste doet het licht uit; de stemming is eerder strijdbaar dan defaitistisch.”

Ronduit ronkend van optimisme is de sfeer in Noord-Brabant, waar de partij toch harde klappen heeft opgelopen, de laatste jaren. Is het na verlies goed groeien? Topy Mertens-Slingerland, opstomend partijlid, begon haar carrière als vrijwilligster in Oirschot, de plaats waar het CDA de grootste val maakte bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen. “Dus ik weet wat het is om te verliezen”, zegt zij. Maar nu is ze optimistisch. “Ik ervaar wat er landelijk gebeurt, hoe er op gereageerd en over geschreven wordt, juist als prikkelend. Iedereen lijkt zich ervan bewust dat het nu belangrijk is om voor het CDA in beweging te komen. Dat was voor 'paars' veel minder.”

Lia van Helvoirt was tot de gemeentelijke herindeling gemeenteraadslid in Diessen, dat nu tot Hilvarenbeek behoort. Nu is zij lid van de commissie algemeen beleid en financiën in Hilvarenbeek. Zij geldt als potentieel CDA-Tweede-Kamerlid. “De problemen van het landelijke CDA werken plaatselijk nauwelijks of niet door. Een beetje misschien.” Zij heeft er trouwens wel begrip voor dat de CDA-fractie in Den Haag het moeilijk heeft met oppositie voeren. “Het beleid van 'paars' is door het CDA in gang gezet.”

In Eindhoven merken ze ook niets van de problemen op het Binnenhof. Marriët Mittendorff, sinds 1994 lid van de CDA-fractie in Eindhoven: “Onder de ouderen is men wel wat bezorgd, maar de sfeer onder de jongeren is er vooral een van: 'en nu de schouders eronder'. Ik herken de berichten in de kranten en de sfeer die deze ademen niet zo. De peilingen zijn ons niet ontgaan, maar er zijn nog geen verkiezingen.”

Is het in Brabant vooral de goede sfeer die de CDA'ers nog optimistisch stemt, hun partijgenoten boven de rivieren putten vooral moed uit de normen en waarden van de partij, die toch niet zomaar overbodig kunnen blijken.

“Het CDA komt terug”, zegt Haags CDA-raadslid Michel Santbergen. “De individualisering en liberalisering van de samenleving kunnen niet verder doorgaan en laten binnenkort hun hoogtepunt achter zich. En aan het begin van de volgende eeuw, na twee millennia christendom, zal het CDA veertig tot vijftig procent van de stemmen halen.”

“We zijn een partij met diep gewortelde idealen, met als leidraad normen en waarden”, zegt CDA-fractievoorzitter Kroskinkski-de Keulenaar in Haarlem. “Ik durf zelfs te stellen dat we om die reden straks bijna de enige partij zullen zijn met bestaansrecht. Onze filosofie en strategie zijn gericht op de lange termijn. En als dat betekent dat we nog een periode in de oppositie moeten zitten, dan zij dat zo. Deze herbezinning hebben we gewoon nodig om goed de toekomst in te gaan.”

De oplossing ligt dan ook niet in de keuze van de leider, denkt Dirk Dekker, CDA-fractievoorzitter in de gemeenteraad van Rotterdam. Het moet dieper zitten, de genegenheid van de kiezers voor de partij, en juist daarover is de Rotterdammer niet zo pessimistisch. “Volgens de peilingen doen we het slecht. Maar wonderlijk genoeg merken we daar weinig van in Rotterdam. Ons ledenaantal is nauwelijks gedaald en CDA-bijeenkomsten worden uitstekend bezocht. Christelijke organisaties en scholen groeien bovendien nog steeds. Last van paniek- of katergevoelens hebbens wij daarom niet. Ik geloof ook niet in het verhaal dat wanneer de definitieve keuze voor een lijsttrekker is gemaakt, het CDA over twee maanden als een raket omhoog schiet.”

Laat het CDA op het Binnenhof maar even rustig tot bezinning komen in de oppositie, daar worden ze sterker van. Intussen profileren de plaatselijke CDA-politici zich liever op thema's die met Den Haag niks te maken hebben, zegt H. Bril, secretaris van het CDA Amersfoort. Zo heeft het CDA in zijn stad stelling genomen tegen het plan om in het bij natuurliefhebbers populaire Birkhoven-bos luidruchtige recreatie toe te staan, en dat past mooi in het streven naar goed rentmeesterschap, denkt Bril.

In Harlingen moeten het zwembad en de schouwburg de aandacht afleiden van de Haagse malaise. J. D. van der Meulen, CDA-raadslid: “Ik ben niet bang dat de gemeenteraadsverkiezingen voor het CDA slecht zullen gaan. Bij die verkiezingen gaat het meer om de plaatselijke problemen. Hier in Harlingen is bijvoorbeeld nogal wat te doen over het nieuwe zwembad, en of we nou wel of niet een nieuwe schouwburg krijgen. Dat is belangrijker dan het gekrakeel in Den Haag.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden