Recensies

CD's op vrijdag: vijf sterren voor het Kukuruz Quartet en Frans Brüggen

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Onze recensenten zijn gul deze week, geen enkele cd krijgt minder dan vier sterren.

De cellosuites van Yo-Yo Ma zijn live overdonderend, maar door de cd ben je je bewust van het ouderwetse geluid. De jonge Poolse dirigent Krzysztof Urbański is een zeldzaam natuurtalent en Amber Arcades maakt tevens een politiek statement met haar nieuwe album 'European Heartbreak'. Maar vijf sterren gaan deze week naar het Kukuruz Quartet en het Orkest van de 18e Eeuw onder leiding van Frans Brüggen.

null Beeld

Ma speelt zijn Bach nog steeds oldskool

Yo-Yo Ma
Bach Cellosuites (Sony)
★★★★☆

Een derde opname van Bachs Suites voor cello solo? Ja, Yo-Yo Ma heeft voor de derde keer de suites opgenomen, en ook voor de laatste, zoals hij in het cd-boekje vermeldt. Daar is de 62-jarige musicus kennelijk al zeker van.

De Suites voor cello solo, geschreven tussen 1717 en 1723, worden als het nec plus ultra van het cellorepertoire gezien. Toen Ma vier jaar was leerde zijn vader, die violist was, hem maat voor maat de Eerste suite. Daar is het zaadje geplant, Bachs muziek heeft hem niet meer losgelaten. Yo-Yo Ma (Parijs, 1955) doet op een tournee met de zes suites - in totaal 36 delen - wereldwijd 36 plaatsen aan. Zijn eerste opname maakte hij 36 jaar geleden, maar dat kan toeval zijn.

Ma zou Ma niet zijn als hij met deze tournee niet een boodschap had: hij is een muzikaal prediker en heeft permanent zijn antennes openstaan, ter plekke zet hij culturele discussies op. Door middel van zijn muziek verbindt hij mensen met elkaar. Kijk naar zijn Silkroad Ensemble, waarin musici uit alle windstreken verenigd zijn.

De muziek eist alle aandacht

Een voorproefje gaf Yo-Yo Ma in 2015, op de Londense Proms. De belangstelling was groot, de arena van de Royal Albert Hall stond bomvol nieuwsgierigen - vijfduizend man in de zaal en je kon een speld horen vallen. Ma betoverde, reeg deel aan deel, suite aan suite. Hij nam de luisteraar mee op reis door deze muziek. Drie jaar later, september 2018, gebeurt hetzelfde in de Leipziger Nikolaikirche, een van de kerken in de stad waar Bach zo lang het muziekleven beheerste. Opnieuw: een afgeladen kerk, de rij bezoekers die ruim voor aanvangstijd door de binnenstad slingerde, was eindeloos. Eenmaal binnen werd bijna vergeten dat Yo-Yo Ma soleerde, de muziek eiste alle aandacht op.

Yo-Yo Ma in 2015 als gastcellist bij het Concertgebouworkest. Beeld ANP
Yo-Yo Ma in 2015 als gastcellist bij het Concertgebouworkest.Beeld ANP

Dit vergelijkingsmateriaal plus de twee opnames die aan Ma's laatste registratie voorafgingen, leren dat de Frans-Amerikaanse cellist een conservatieve blik heeft op de suites, en overtuigd is van zijn visie. Het verschil tussen de toekomst-gerichte en immer nieuwsgierige mens Ma en de Bachinterpreet Ma is groot. De afgelopen halve eeuw kent een aantal spelverworven-heden, waar een lichter uitvoeringskarakter van deze muziek bij hoort. Ma speelt oldskool.

Hij maakt ruim gebruik van vibrato en hangt als het ware in de snaar, waardoor de klank oerstevig is en minder dansant van karakter dan bij de suites - de delen vormen een reeks gestileerde dansen - zou passen. Niets klinkt spic en span, ook niet live, maar dat komt de expressiviteit zeer ten goede. Een andere conclusie: live overdondert Ma en hoor je één groot adembenemend klankboek met vele verschillende karakters. Ga je naar de cd, dan ben je je bewust van het ouderwetse geluid, dat zonder de livebeleving een fractie minder vanzelfsprekend de aandacht vast weet te houden, maar nog steeds schitterend is.

Frederike Berntsen

null Beeld

Alle klopt bij toptalent Urbański

Krzysztof Urbański
Sjostakovitsj Vijfde symfonie (Alpha)
★★★★☆

Er is al veel geschreven over de akoestische kwaliteiten, of het gebrek daaraan, van de nieuwe, peperdure Elbphilharmonie in Hamburg. Op deze nieuwe cd, aldaar opgenomen in december 2017, klinkt de zaal kraakhelder met nagenoeg de perfecte nagalmtijd en een precieze definitie van de verschillende instrumentengroepen. We horen hier het huisensemble van de nieuwe concertzaal, het NDR Elbphilharmonie Orchester, onder leiding van zijn vaste gastdirigent Krzysztof Urbański. Op de lessenaars staat Sjostakovitsj' Vijfde symfonie, waarmee de componist zich wilde rehabiliteren bij Stalin en de zijnen. Urbański zelf heeft daar veel over te vertellen in zijn uitstekende toelichting in het cd-boekje. Uitstekend is ook zijn fysieke aanpak van de noten.

De jonge Poolse dirigent is een van die zeldzame natuur-talenten bij wie je altijd direct het gevoel krijgt dat alles klopt. Het begin van het Largo bijvoorbeeld (hallucinerend mooi opgezet), of die hele serie ongelooflijk gerealiseerde accelerandi waarmee de Pool in het laatste deel uiteindelijk uitkomt bij een furieus tempo dat spectaculair en volkomen geloofwaardig is. Het orkest uit Hamburg zit misschien niet in het topsegment, maar wat Urbański ermee weet te realiseren zou elk toporkest dat op zoek is naar een nieuwe dirigent wakker moeten schudden. Straks is hij niet meer te krijgen!

Peter van der Lint

null Beeld

Hartzeer met politiek statement

Amber Arcades
European Heartbreak (Heavenly/Pias)
★★★★☆

Dromerig, relaxed, ontspannen, subtiel, warm, delicaat, lieflijk, sfeervol, bescheiden, doordacht: zie daar de bijvoeglijke naamwoorden die werden aangewend om 'Fading Lines', het eerste album van Amber Arcades, te omschrijven. Veelal vertaald uit het Engels, want hoewel het bed van Annelotte de Graaf in een antikraakwoning in Utrecht staat, deed haar debuutalbum uit 2016 het in Groot-Brittannië beter dan in Nederland.

Benieuwd hoe ze in het land van brexit op 'European heartbreak' zullen reageren. Wie de albumtitel enkel op die manier benadert, doet de plaat overigens tekort - het hartzeer speelt vooral op individueel niveau.

Toch is het óók een politiek statement, mogelijk omdat De Graaf er naast haar band een carrière bij de IND op nahoudt. De neiging haar eigen verleden te romantiseren, koppelt ze losjes aan bevolkingsgroepen die hetzelfde doen, in een poging om als 'linkse hoogopgeleide' iets van het huidige Europa te begrijpen. Voor de muziek kunnen de adjectieven uit het begin van deze recensie worden hergebruikt, wat niet wil zeggen dat De Graaf stil is blijven staan. Haar stem ligt meer op de voorgrond en versieringen met strijkers, blazers en piano roepen onverwachte referenties op, zoals Belle & Sebastian en zelfs Abba.

Klaas Knooihuizen

null Beeld

Alle ruimte voor Eastmans rijkdom

Kukuruz Quartet
Julius Eastman Piano Interpretations
★★★★★

Een woest aangeslagen akkoord dat lang nagalmt en met zijn donkere klank de lieflijke melodie zowel verstoort als ondersteunt. De Amerikaanse componist, zanger en pianist Julius Eastman (1940-1990) was een man van contrasten. Compositietitels als 'Evil Nigger' en 'Gay Guerilla' laten al zien dat hij niet bang was zijn positie als buitenstaander te benadrukken.

Ook muzikaal gezien is hij moeilijk in te passen. Zijn voorliefde voor herhalingen en fijne, melodische lijnen maken hem een verre verwant van de minimal music, maar zijn muziek is evengoed weelderig en geëxalteerd en zijn ratelende toonclusters op de piano hebben raakvlakken met het werk van de eveneens extravagante jazzpianist Cecil Taylor. Lang leek het erop dat Eastman een vergeten componist zou blijven, maar de laatste jaren is er eindelijk meer belangstelling voor zijn werk.

Het Zwitserse Kukuruz Quartet telt vier pianisten die zich met hoorbare concentratie en betrokkenheid op een heel eigen interpretatie van Eastmans werk storten. Niet alleen de vrijheid komt Eastmans muziek ten goede. Vooral de contrasten worden sterk aangezet waardoor de rijkdom volop aan de oppervlakte komt.

Mischa Andriessen

null Beeld -
Beeld -

Monument voor Rameau en Brüggen

Orkest van de 18e Eeuw/Frans Brüggen
Rameau Orchestral Suites (Glossa)
★★★★★

Een gouden cd-boxje is dit! Glossa heeft alle Rameau-opnamen die het Orkest van de 18de Eeuw onder leiding van Frans Brüggen maakte samengebracht. Vier cd's van ongehoorde kwaliteit, zowel wat betreft de composities als de uitvoering ervan. Rameau hoorde bij Brüggen en zijn orkest vanaf de oprichting in 1981. Het noodlot wilde dat het ook muziek van Rameau was die Brüggen voor het laatst dirigeerde, vlak voor hij in 2014 stierf. Hier zijn de allereerste opnamen uit 1986, 1989 en 1992 (destijds uitgebracht door Philips) aangevuld met de Glossa-opnamen uit 1996, 1997, 1998 en 2000.

Acht glorieuze orkestrale suites uit evenzoveel opera's, ook al heten die bij Rameau tragédie en musique, opéra-ballet of pastorale héroïque. 'Castor et Pollux' zijn er, 'Les Boréades' waaien langs, 'Les Fêtes d'Hébé' worden gevierd, 'Zoroastre' vertoont zijn toverkracht, en natuurlijk les Sauvages uit 'Les Indes galantes', hét lijfstuk van Brüggen en zijn orkest. Weinig mensen hebben de innerlijke pracht en de originaliteit van Rameau's muziek zo goed aangevoeld als Brüggen. En hij wist de liefde voor die muziek met grote overtuigingskracht op zijn meesterlijke musici over te dragen.

Peter van der Lint

Lees meer muziekrecensies op trouw.nl/muziekrecensies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden