'Cav & Pag' dat is pas opera

Wat? Wie komen er aan?

Edoch, zij stammen van verschillende verwekkers: 'Cavalleria' werd in 1889 gecomponeerd door Pietro Mascagni op een libretto van twee schrijvers naar de novelle van een derde auteur. Mascagni won er de hoofdprijs mee in een compositie-wedstrijd.

Ruggiero Leoncavallo componeerde 'Pagliacci' in 1892 op een eigen libretto. Het was de uitgever Sonzogno van beide partituren die in een helder ogenblik het commerciële succes van samenvoeging rook.

Maar hoe zit dat met die tweevoud?

Op 3 november presenteert zich in Amsterdam een nieuwe opera-onderneming, de Italiaanse Opera Amsterdam. Als eerste produktie staat genoteerd 'Cav & Pag'. Aansluitend volgen nog negen voorstellingen tot en met 19 november in de voormalige gashouder van de Westergasfabriek, een enorme ronde zaal die nu als speelplaats dient voor theaterprodukties.

Op 3 november presenteert zich ook, in het theater De Agnietenhof in Tiel, de Opera van Szeged met 'Cav & Pag', waarna aansluitend vier voorstellingen in Nederland. Merkwaardig dit toeval dat twee eertijds immens populaire opera's, na decennia nauwelijks te zijn opgevoerd, zo terug komen in de aandacht.

Waarom ze zo geliefd waren en nog steeds zijn bij het èchte opera-publiek?

Om hun echtheid van de verhalen, waarin het in beide gaat om liefde, jaloezie en ontrouw, om de hartstochten die er in worden uitgedrukt en om de meeslepende muziek met direct aansprekende melodieën. 'Cavalleria' en 'Pagliacci' zijn gaan gelden als dè voorbeelden van het 'verismo'.

Dat is een stroming rond 1900 in de Italiüanse operacultuur; 'verismo' staat voor 'naar het leven getekend', 'niet-romantisch en rauw'. Naar Nederlandse verhoudingen het best te vergelijken met toneelstukken van Heijermans als 'Op hoop van zegen' (dat ook tot opera werd uitgewerkt!).

'Cav & Pag' waren in Nederland niet van het toneel te branden tussen de jaren 1891 en 1965. Elk seizoen toerde er minstens één produktie van rond, of van een Nederlands of van een buitenlands gezelschap. 'Cav & Pag' dat was pas opera, net als 'Tosca', 'Madama Butterfly' en dè 'Bohème'. Alle drie van Puccini, de componist die de grootste successen binnen het 'verismo' boekte.

'Cav & Pag' kwamen korte tijd na hun bejubelde premières (Rome 1890, resp. Milaan 1892) naar Nederland. 'Cav' kreeg op 4 oktober in het Amsterdamse Grand Theâtre zijn eerste vertoning, in een Duitse vertaling. Drie dagen later bracht de concurrerende Parkschouwburg hetzelfde werk in het Nederlands, onder een Nederlandse titel: 'De trouweloozen'.

De vele operagezelschappen die ons land in de jaren 1890 telde, probeerden elkaars successen af te snoepen: in 1893 bracht de Koninklijke Fransche Opera in Den Haag de Cavalleria in het Frans.

De première van 'Pagliacci' werd begin 1894 geclaimd door dezelfde Fransche Opera, in het Frans! De toenmalige, net opgerichte Nederlandse Opera in Amsterdam zat er boven op: op 23 oktober 'Paljas' in het Nederlands, zeven dagen later gevolgd door 'Siciliaanse boereneer', oftewel de 'Cavalleria' in een nieuwe Nederlandse vertaling. De concurrentie sloeg meteen toe: de eveneens nieuwe Nederlandse Opera Vereniging bracht op 8 december 1894 'Cav & Pag' voor het eerst als 'double bill'. Ook in het Nederlands. Het was een Italiaans gastgezelschap, voorloper van de legendarische 'Italiaansche Opera', dat in 1896 in Amsterdam de originele 'Cav & Pag' introduceerde. Onder de titel 'Paljas' groeide vooral 'Pagliacci' (en niet 'I Pagliacci' zoals zelfs de Italiaanse Opera Amsterdam afficheert) uit tot een volksopera.

De enorme populariteit van het tweetal tussen 1900 en 1940 werd het sterkst aangeblazen door de Italiaanse artiesten die elk seizoen in Nederland neerstreken als 'Opera Italiana' alias 'Italiaansche Opera'. Die trok vooral in het Amsterdamse Theater Carré de volksmassa's uit, wat clichématig, 'de Jordaan' wordt genoemd.

Op dat historisch sentiment drijft de Italiaanse Opera Amsterdam, waar overigens geen druppel Italiaans bloed te bekennen is onder de medewerkers. Begrijpelijk dat het waagstuk (er heeft zich geen enkele grote sponsor voor laten strikken) begint met de 'Cav & Pag'. De 2800 stoelen per avond moeten ook bezet worden op de faam van de geliefde volksartiesten Marco Bakker en Jan Derksen.

De echte opera herrijst dus in een gashouder. Als dat geen verismo is. Lang leve de opera.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden