Catalonië legt zwarte bladzijden in historie van Spanje bloot

Beeld Jorge Sanz/PACIFIC PRESS/SIPA/

De propagandamachines van Catalonië en Spanje draaien overuren. Het buitenland moet overtuigd worden van het eigen gelijk.

Op een afgegraven veldje stoft een groep archeologen in de snikhete zon de resten van zeventien tot op het bot vergane lichamen af. Dit is geen oorlogsgebied in een exotisch oord, maar een plek binnen de Europese Unie, even buiten het Catalaanse dorpje Figuerola d'Orcau in Spanje. De lichamen zijn van gesneuvelden uit de Spaanse Burgeroorlog, die van 1936 tot 1939 duurde.

De Catalaanse lobbyorganisatie Diplocat heeft buitenlandse journalisten uitgenodigd om erbij te zijn. Voor het tweede jaar op rij wilde ze afgelopen zomer de pers de diepe wonden tonen die de Burgeroorlog en de daaropvolgende dictatuur van Franco in de nu zo opstandige regio hebben achtergelaten. Tussen het een en het ander valt een causaal verband te zien, zo lijkt de achterliggende gedachte.

Inktzwarte bladzijde belichten 

Maar vooral ook moet duidelijk gemaakt worden hoe de Catalanen in weerwil van Madrid, die het verleden het liefst laat rusten, wél deze inktzwarte bladzijde van de Spaanse geschiedenis willen belichten.

Catalonië is namelijk de enige Spaanse regio die sinds een klein jaar echt werk maakt van de opgravingen. Nabestaanden worden opgeroepen DNA af te staan om de identiteit van de doden vast te stellen; voor familieleden die daar na al die jaren nog prijs op stellen kan een match een louterende werking hebben, zo blijkt uit gesprekken met hen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding 

Nabestaanden van een familielid die vermist raakte tijdens de Spaanse Burgeroorlog hebben net DNA afgestaan om hem te vinden.Beeld Alex Tieleman

De separatistische Catalaanse regering hoopt in twee jaar ver te komen met het onderzoek van de ruim vijfhonderd veronderstelde massagraven in Catalonië. Voormalig onderzoeksrechter Baltasar Garzón becijferde dat bijna 115.000 slachtoffers van de Burgeroorlog en de dictatuur nog onder de grond liggen. Dit is het resultaat van een onverwerkt verleden dat tijdens de overgangsjaren naar de democratie in de jaren zeventig en daarna in Spanje weinig ruimte kreeg.

Slachtoffers van Franco 

Maar als het aan de Catalanen ligt komt daar verandering in. Zij zien zichzelf als de grote slachtoffers van Franco, onder wiens regime het Catalaans in de ban was om de Spaanse cultuur leidend te maken.

De persreizen van Diplocat gaan dan ook al langs Catalaanse schuilkelders, musea en herdenkingsplaatsen die het donkere verleden tot leven moeten wekken. Tijdens de etentjes daarna deden aanhangers van de Catalaanse zaak hun verhaal. Opvallend was dat een van de uitgenodigde historici, Joan Esculies van de Open Universiteit van Catalonië, opmerkte dat het toch echt geen toeval is dat de Catalaanse regioregering juist nu zo druk is met het openen van de massagraven.

"Men wil aan de eigen bevolking laten zien: kijk deze regioregering doet het juiste. Maar tegelijkertijd bevinden jullie je ook in een haast franquistische staat, wat betreft sommige zaken", vertelt hij aan de vooravond van het geplande onafhankelijkheidsreferendum in een Barcelonese boekhandel, terwijl buiten separatisten op straat demonstreren.

"Dit leeft namelijk helemaal niet onder de bevolking. Niemand vraag hier om", weet hij. Niet dat Esculies het uit historisch en menselijk oogpunt geen goede zaak vindt, maar de stuwende kracht is volgens de historicus van politieke aard.

Democratisch gehalte 

Drie dagen voor het geplande onafhankelijkheidsreferendum draaien zowel de Catalaanse als de Spaanse 'propagandamachines' op volle toeren. De Catalaanse crisis gaat niet langer om onafhankelijkheid, maar om het democratisch gehalte van Spanje en het zelfbeschikkingsrecht van de Catalanen, is kort samengevat het separatistisch narratief. Madrid vindt echter dat het met de wet in de hand het volste recht heeft om het referendum goed- of kwaadschiks te verbieden. Spanje's hoogste rechtsinstantie, het Constitutionele Hof, heeft de stembusgang immers illegaal verklaard.

De spanningen tussen Barcelona en Madrid zijn inmiddels zo hoog opgelopen dat het zeer onwaarschijnlijk lijkt dat men elkaar nu nog kan overtuigen van het eigen gelijk. Het goed laten landen van de eigen argumenten in het buitenland is echter voor beide kampen zeer nuttig en zou lucht kunnen brengen in de patstelling. De Catalaanse 'minister' van buitenlandse zaken Raül Romeva wist in Figuerola d'Orcau in ieder geval nog eens fijntjes het verschil tussen Spanje en Catalonië uit te leggen. "Dit is een daad van een gezonde staat", zei hij, verwijzend naar de opgravingen.

Lees ook:
Catalanen hebben nu alle aandacht van de wereld

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden