Catalanen zijn Madrid echt zat

Roep om onafhankelijk Catalonië klinkt steeds luider. Spaanse regering verbiedt referendum.

Een eigen staat, of in ieder geval het recht om hier over te stemmen in een referendum, is wat een meerderheid van de Catalanen wil. Vandaag gaan naar verwachting honderdduizenden tot een miljoen Catalanen de straat op, tijdens de nationale feestdag Diada.

Het is precies 300 jaar geleden dat Catalonië zijn 'zelfstandigheid' verloor aan Spanje. Filips de Vijfde strafte de Catalanen omdat zij in de Succesie-oorlog niet zijn kant hadden gekozen. Catalaanse politieke instituten en het Catalaans werden verboden. Al die tijd streden de Catalanen voor meer autonomie, al was die strijd niet altijd intensief. Twee jaar geleden kwam hier verandering in.

Door de economische crisis laaide het nationalisme op. De relatief rijke regio wil niet langer zijn geld afstaan aan de centrale regering in Madrid. Oneerlijk, zeggen de Catalanen, hun regio is de economische motor van het land.

Ook vandaag wordt er - net als de afgelopen twee jaar - weer een massale opkomst verwacht bij optochten tijdens de Diada. Catalanen gaan de straat op onder het motto "Catalonië, nieuwe Europese staat".

Regiopresident Artur Mas - van de centrum-rechtse partij CiU - riep na de vorige massademonstraties vervroegde verkiezingen uit. "Als ik win, komt er een referendum", beloofde hij. De datum is gezet op 9 november 2014, over twee maanden. Maar of dat referendum er daadwerkelijk komt is de vraag. Er liggen een paar grote hobbels op de onafhankelijkheidsroute van de bevlogen Mas.

In de eerste plaats geeft de centrale Spaanse regering in Madrid geen toestemming. Premier Rajoy benadrukte deze week nog eens: "We blijven hetzelfde zeggen. We zullen de grondwet verdedigen, de eenheid van Spanje en de wet. Er komt geen referendum. En mocht iemand een illegaal referendum willen houden, dan heeft de regering de middelen klaarstaan die dan ingezet moeten worden." Het Spaanse constitutionele hof is loyaal aan Madrid; het zal waarschijnlijk een veto uitspreken over een referendum.

Ten tweede zou een onafhankelijk Catalonië geen automatisch lidmaatschap van de Europese Unie krijgen, met alle financiële, economische en sociale gevolgen van dien.

En dan is er nog de zaak van het Catalaanse boegbeeld Jordi Pujol, een grote smet op het Catalaanse onafhankelijkheidsblazoen. Deze conservatieve, katholieke, anti-franquistische bankier is de aartsvader van het huidige Catalaanse nationalisme. Bijna een kwarteeuw (1980-2003) was hij aan de macht in de regio, liet zich el presidente noemen en eiste dat journalisten voor hem opstonden als hij een zaal binnenliep. Maar Pujol is diep gevallen. Hij blijkt in de loop van die 23 jaar miljoenen euro's op buitenlandse rekeningen verstopt te hebben. Hem wacht een rechtszaak.

Ook zijn zoon Oriol moest uit de politiek stappen vanwege beweerde fraude. En een andere zoon, Jordi, wordt verdacht van fraude en witwassen.

Pijnlijk is dat Pujol ook Artur Mas meesleept in zijn val. De Catalaanse regiopresident, ooit nog benoemd door Pujol senior, zou volgens geruchten geld hebben gekoerierd naar de buitenlandse rekeningen van de familie Pujol.

Het politieke lot van de regiopresident lijkt verbonden met een referendum. Mocht dit er in november niet komen, dan zijn vervroegde verkiezingen noodzakelijk.

De socialisten in Spanje opperen nu een 'derde weg': federalisering. Vooralsnog lijkt de Spaanse premier Rajoy hier geen oren naar te hebben en ook regiopresident Mas ziet dit niet als optie: "De afgelopen jaren hebben we genoeg voorstellen gedaan voor een derde weg maar de Spaanse staat wijst ze telkens af."

Catalonië houdt Schotland nauwlettend in het oog

In Catalonië wordt belangstellend uitgekeken naar het Schotse referendum op 18 september. Stemmen de Schotten voor onafhankelijkheid, dan zal dat zeker het Catalaanse sentiment voeden. Er zijn genoeg overeenkomsten tussen de regio's. Beide staan tegenover een conservatieve landelijke regering en beide hebben weinig invloed op hoe hun geïnde belasting wordt herverdeeld over andere regio's. Een groot verschil is echter dat Londen met Schotland zal onderhandelen over onafhankelijkheid als de Schotten in meerderheid 'ja' stemmen. Madrid zal er alles aan doen om een referendum te blokkeren, net zoals het zijn vetorecht zal gebruiken, mochten Schotland of Catalonië willen toetreden tot de Europese Unie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden