Catalaanse instanties beven voor artikel ‘155’

Beeld Bart Friso

Bij Catalaanse instellingen als politie en de regio-omroep is de spanning om te snijden. Zij vrezen dat ze straks niets meer te zeggen hebben als Madrid morgen de tijdelijke machtsovername doorzet. Zij hopen dat regiopresident Puigdemont deze dreiging nog met een wonder’ zal afwenden.

MEDIA

Premier Rajoy noemde de publieke regio-omroep specifiek bij naam toen hij zijn plannen voor de opschorting van de Catalaanse autonomie ontvouwde. Eenmaal onder Madrileens bestuur zou de informatievoorziening 'waarheidsgetrouw, objectief en gebalanceerd' zijn zodat regioverkiezingen konden plaatsvinden, zo zei hij.

Marc Garriga, afgevaardigde van het ethisch comité van de publieke zender Catalunya Radio was tot op het bot beledigd. "Mijn medewerkers zijn onpartijdig", vertelt hij nijdig op de redactie. Niet dat er nooit iets misgaat. Zo was er een zaak waarbij een presentatrice in de aanloop naar het referendum opriep de komst van politieauto's naar Catalonië bij de radio te melden. "Daar zijn wij mee gestopt en daar is zij op aangesproken", zegt Garriga.

De regionale media werden opgericht in 1983 tijdens de post-dictatoriale vestiging van de autonomie in de regio, ter behoud en promotie van de Catalaanse taal en cultuur. Zo konden Catalanen plotseling 'Dallas' in de eigen taal volgen. Bij de laatste Olympische Spelen plaatste de publieke tv-zender TV3 een Catalaanse vlag bij de medaillewinnaars uit de regio. Voor de een een leuk detail, voor de ander een teken van indoctrinatie. De weerkaart van Catalonië, waar ook naburige regio's opstaan waar een variant van het Catalaans wordt gesproken, is ronduit berucht. "Sommigen zien dat als imperialisme. Maar dat is gewoon een culturele kwestie", zegt Garriga.

Op de redactie van TV3 hangen vlakbij een Catalaanse vlag posters die oproepen tot vrijlating van de 'politieke gevangenen'. De redactievloer is uitgestorven vanwege spoedoverleg over wat te doen als Madrid straks een eigen zetbaas naar de redactieburelen stuurt. "Wij wegen onze juridische mogelijkheden", legt chef nieuwsdienst, Xavier Castillo, uit. "Wij kunnen dwarsliggen als wij een beroep doen op ons recht op onafhankelijke nieuwsgaring."

Beeld Bart Friso

LOBBYCLUB

"Ik weet niet of ik maandag nog wel een baan heb", vertelt Helle Kettner in een sereen art-deco-pand in hartje Barcelona. Dit is het kantoor van Diplocat, de semi-private Catalaanse raad voor publieksdiplomatie.

De Deense probeert vanuit hier de Scandinavische lidstaten warm te maken voor Catalonië. Maar dat is er door de huidige crisis niet makkelijker op geworden. De organisatie is bovendien zelf onderwerp van discussie. Gezaghebbende Madrileense kranten melden dat Madrid de raad tegen het licht houdt omdat die een rol gespeeld zouden hebben bij het illegaal verklaarde onafhankelijkheidsreferendum.

Bovendien zouden de raad het separatistisch project in het buitenland aan de man pogen te brengen met jaarlijks 2,3 miljoen euro publieksgeld van de Catalaanse regioregering. Secretaris-generaal Albert Royo, die de afgelopen jaren talloze parlementsleden en journalisten naar Catalonië haalde, is zich van geen kwaad bewust. Tijdens de referendumdag ging hij nog met een groep langs de stemlokalen.

"Als de buitenlanders kwamen, ging de politie weg", vertelt Royo: "Mensen huilden van vreugde. Ik kreeg er kippenvel van." Een dagvaarding heeft hij nog niet ontvangen, maar hij is op zijn hoede. "Wij zitten hier nu nog wel heel sereen, maar het zwaard van Damocles hangt boven ons hoofd."

Volgens Royo is de enige oplossing nu nog het uitroepen van de eenzijdige onafhankelijkheid van Catalonië. Kettner staat op het punt naar Denemarken te vliegen waar een parlementscommissie over de Catalaanse crisis spreekt. Zij hoopt dat Denemarken, ondanks de brede Europese steun voor Madrid, zich alsnog uitspreekt voor bemiddeling in de Catalaanse zaak. Maar zij acht de kans klein.

Beeld Bart Friso

ONDERWIJS

Ook op de speelplaats van de Sadako-school in het chique heuvelachtige deel van Barcelona zijn de Catalaanse spanningen voelbaar. "Na het referendum gingen kinderen met speelstokken van piepschuim zogenaamd een groep 'stemmers' te lijf", vertelt schooldirecteur Jordi Musons op zijn kantoor. "Kinderen zijn sponsen. Zij spelen na wat ze om zich heen zien." De directeur is ongerust, want hij vreest dat Madrid bij de naderende machtsovername in Catalonië ook zal ingrijpen in het Catalaanse onderwijssysteem.

Volgens Musons is er een campagne aan de gang tegen het regio-onderwijs dat in het Catalaans wordt gegeven en waarvan critici beweren dat de geschiedenislessen eenzijdig zijn of zelfs haat tegen de rest van Spanje zaaien. "Wij zouden de kinderen indoctrineren. Dat is ronduit beledigend. Ons onderwijssysteem is juist heel succesvol", zegt Musons. Betona Comín van de ouderraad, die twee kinderen van twaalf en veertien op de school heeft, denkt dat er meer uren verplichte Spaanse les zullen komen. Ook verwacht zij dat schoolinspecteurs van elders worden gehaald, aangezien de Catalanen volgens haar grotendeels separatisten zijn. "Straks moeten de kinderen nog verplicht het Spaanse volkslied zingen. Volstrekt belachelijk", zegt Comín, die protestacties voorbereidt.

Musons wacht nog af, maar het zit hem niet lekker. "Er is gezegd dat Catalanen 'verspaanst' moet worden, dus nee, ik ben er niet gerust op". Musons herinnert zich dat onder Franco, als de schoolinspecteurs langskwamen om te controleren of er in de klas niet stiekem Catalaans werd gesproken, men snel overging op het Spaans. Tot ze weer weg waren. Zo'n tactiek sluit hij ook in de toekomst niet uit. Maar ondertussen heeft hij een school te besturen. "Ik moet opletten dat er geen spanningen ontstaan tussen kinderen die wel en niet gaan demonstreren de komende dagen."

Beeld Bart Friso

POLITIE

Ook de 'Mossos d'Esquadra', de Catalaanse regiopolitie, komen bij een tijdelijke machtsovername onder gezag te staan van de regering in Madrid. Het lijkt vrijwel zeker dat baas Josep Lluís Trapero, een separatistisch icoon, het veld moet ruimen. Bovendien heeft justitie hem en andere agenten in het vizier vanwege vermeende laksheid tijdens het verboden onafhankelijkheidsreferendum. Catalanen zijn trots op de eigen regiopolitie, die na de aanslagen in augustus in Catalonië door de bevolking werd geroemd voor hun optreden. Maar de zestienduizend man sterke politiemacht is intern verdeeld over het separatistisch project, waardoor loyaliteitsproblemen zouden kunnen ontstaan bij een wisseling van het gezag.

Puigdemont mijdt Madrid en komt geen uitleg geven

De Catalaanse president Puigdemont gaat vandaag niet naar Madrid. Gisteravond wees hij de uitnodiging af om in de Spaanse senaat uitleg te geven over het Catalaanse onafhankelijkheidsstreven. De afzegging bevestigt volgens de Spaanse regering dat Puigdemont geen dialoog wil. De senaat stemt morgen over het voornemen van de regering-Rajoy om grondwetsartikel 155 toe te passen. Daarmee zou Madrid tijdelijk het bestuur van Catalonië overnemen. Ook het Catalaanse parlement vergadert vandaag opnieuw over de onafhankelijkheid, en vrijdag mogelijk weer. De krant El Pais suggereert dat de Catalaanse volksvertegenwoordiging vrijdag, zodra Madrid artikel 155 heeft aangenomen, meteen zal reageren met het uitroepen van de onafhankelijkheid. 

Lees meer nieuws en achtergronden over het Catalaanse referendum in ons dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden