Cas moet zich beperken tot kerntaak: archiefbewerking

WINSCHOTEN - Meer dan tien kilometer archiefmateriaal afkomstig van tal departementen uit heel Nederland staat in metershoge hoge metalen rekken opgetast. Met behulp van een zacht zoemend wagentje voert een medewerker van de Centrale archiefselectiedienst in Winschoten een verse lading kartonnen dozen aan met daarin archiefmateriaal uit Den Haag dat systematisch moet worden gerangschikt en in kaart gebracht.

HANS DE PRETER

De 'schatbewaarders' van de Centrale archiefselectiedienst (Cas) in Winschoten brengen door bewerking systeem aan in de paperassen van de ministeries en dragen er aldus zorg voor dat vele schatten aan informatie toegankelijk blijven.

Momenteel telt de dienst nog 196 arbeidsplaatsen. Wanneer de Tweede Kamer instemt met plannen van staatssecretaris D. De Graaff-Nauta van binnenlandse zaken zullen er 86 arbeidsplaatsen verloren gaan en blijven er dus nog 110 banen over. Deze week maakte de staatssecretaris bekend dat het afstoten van de arbeidsplaatsen in twee jaar zijn beslag moet krijgen. Het schrappen van de banen dient te gebeuren tijdens een reorganisatie, die ertoe moet leiden dat de Cas zich beperkt tot de kerntaak: archiefbewerking.

Andere activiteiten, zoals tekstverwerking, werkzaamheden voor de Staatsalmanak, verkoop van speciale software voor het beheren van archieven en adviestaken, moeten worden afgestoten. Na de reorganisatie moet vervolgens in een tweede fase de Cas rijp gemaakt worden voor privatisering. Met haar besluit volgt de staatssecretaris grotendeels het advies op van een curatorium onder leiding van commissaris van de koningin H. Vonhoff, dat deze zomer werd opgesteld. Alleen wordt privatisering van de dienst uitgesteld.

Ongelukkig

Voorzitter Hans Muskee van de dienstcommissie van de Cas is zeer ongelukkig met de plannen tot afslanking van zijn dienst. Hij is verbitterd door de bezuinigingsplannen van het ministerie van binnenlandse zaken. Binnen de Cas is er, na het bekend worden van de bezuinigingsplannen, ook een actiecomite opgericht dat samen optrekt met de dienstcommissie.

"Onze dienst is in 1981 in Winschoten gevestigd om twee redenen: er was een enorme achterstand in de bewerking van rijksarchieven, en die moest worden weggewerkt. We zijn toen in Oost-Groningen gevestigd in het kader van de spreiding van rijksdiensten. Beide argumenten hebben nog niets aan geldigheid verloren: nog steeds is er een enorme achterstand in het bewerken van archieven. Het twee argument is ook nog onverminderd actueel: voor Winschoten en omgeving is onze dienst inmiddels een belangrijke bron van werkgelegenheid" , zegt Muskee.

Medewerkers van de Centrale archiefselectiedienst storen zich nogal aan het stoffige imago dat er rond hun activiteiten hangt. Dat imago is onterecht, aldus het actiecomite.

"Onze medewerkers zijn zeer goed opgeleid. Dankzij moderne technieken zijn we in staat om onze activiteiten op een hoog niveau uit te voeren. Er is veel in geinvesteerd en we hebben veel kennis. Het is een pracht-dienst!" meent Rienk Jonker van het actiecomite.

De dienst werd opgericht, nadat eind jaren zeventig werd vastgesteld dat er een gigantische achterstand was bij de bewerking van archiefmateriaal van de veertien departementen in Nederland. De schattingen van de lengte van het onbewerkte archiefmateriaal liepen uiteen van 300 tot 600 kilometer. Op zichzelf wordt dat materiaal veilig bewaard, maar omdat het veelal eenvoudigweg ergens wordt neergezet, dreigt niemand er meer wegwijs in te kunnen worden. De Cas werd in eerste instantie opgericht om de achterstand weg te werken van archieven van twintig tot vijftig jaar oud. Het belang van de Cas werd onderstreept door de Rekenkamer, die de achterstand in het schonen en toegankelijk maken van departementale archieven "problematisch" noemde. In 1986 werd een in Winschoten splinternieuw gebouw in gebruik genomen, speciaal ontworpen voor de bewerking van uit alle windstreken aangevoerd archiefmateriaal.

Na een voorspoedige start leek alles voor de medewerkers van de Cas voor de wind te gaan, maar de grote 'efficiency-operatie' uit het voorjaar '92 zou roet in het eten werpen. Ten gevolge van die operatie zou het ministerie van binnenlandse zaken door privatisering arbeidsplaatsen laten verdwijnen. De Cas in Winschoten zou daarin een zeer belangrijk aandeel moeten gaan leveren. Die intentie werd deze zomer onderschreven door het curatorium, dat concludeerde dat een afgeslankte en geprivatiseerde Cas zeker toekomst zou hebben. Deze week liet staatssecretaris De Graaf-Nauta weten dat een reorganisatie door zou moeten gaan. Wanneer die dan is afgerond, kan over twee jaar worden gewerkt aan het rijpmaken van de Cas voor de vrije markt.

"We hebben zeer grote moeite met de voorstellen van de staatssecretaris. Ze stelt namelijk voor om een aantal activiteiten af te stoten, zoals het verrichten van werkzaamheden voor de Staatsalmanak en onze automatiseringstak, die we hebben ontwikkeld voor de archiefbeheerders op de departementen. Dat zijn nu juist levensvatbare activiteiten. Wanneer die worden weggehaald werk je aan een soort sterfhuisconstructie van de Cas" , aldus Muskee.

Volgens hem lijkt het erop alsof de staatssecretaris voorlopig afziet van plannen om de Cas te privatiseren: ze wil die twee jaar uitstellen. "Maar wat ons betreft, moet die privatisering niet worden uitgesteld maar afgesteld. We zijn nu eenmaal een dienst die werkzaam is voor overheidsarchieven. Wanneer je overheidsdiensten voor onze activiteiten laat betalen, dan neemt de animo voor ons werk beslist af."

De dienstcommissie bestrijdt het argument van De Graaff-Nauta, dat de activiteiten van de Cas nu wel op een lager pitje gezet kunnen worden omdat veel achterstand inmiddels al is weggewerkt. "Dat is een gelegenheidsargument. Er is nog steeds een enorme achterstand bij het opschonen van rijksarchieven. Wat dat betreft, is er sinds de opmerkingen van de Rekenkamer helemaal niets veranderd."

Volgens de Oostgroningse ambtenaren is tijdens de RSV-enquete gebleken dat een goed beheerd archief van levensbelang kan zijn voor de democratie. "Als een parlementaire-enquetecommissie archieven moet gaan doorvlooien die niet goed op een rijtje staan, kan men behoorlijk de mist in aan. Democratische controle is niet mogelijk zonder goede archivering."

Vonhoff

In Winschoten wordt het Vonhoff nogal kwalijk genomen dat hij deze zomer akkoord is gegaan met het schrappen van zoveel arbeidsplaatsen bij de Cas. "Vonhoff denkt dat hij nu tenminste 110 arbeidsplaatsen voor de regio heeft gered. Maar zo zien wij dat niet: we vrezen dat dit voorstel het begin van het einde kan zijn van een prachtige dienst die goed werk verricht. Het bevalt ons uitstekend in Winschoten, maar wanneer wij in Den Haag hadden gezeten, dan was ons dit niet overkomen. We zijn, doordat we wat afgelegen liggen van het machtscentrum, binnen het ministerie van binnenlandse zaken de 'zwakke broeder'. En die wordt als eerste gepakt" , aldus de verbitterde ambtenaren, die nu hun hoop hebben gevestigd op de Tweede Kamer.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden