Cartoons halen ’canon van de democratie’ net niet

De Deense regering liet een canon van de democratie maken. Zonder cartoons.

Eerst was er de cultuurcanon, daarna de sportcanon en nu is er dan ook de ’canon van de democratie’. De canon is samengesteld in opdracht van de centrum-rechtse regering, die hoopt dat deze bijdraagt aan het versterken van de cohesie in de Deense samenleving. Krap negen maanden geleden gaf de regering opdracht ervoor, en nu is de canon officieel gepresenteerd.

De canon beschrijft 35 ’mijlpalen’ die voor de ontwikkeling van de Deense democratie belangrijk zijn geweest. Van de oude Grieken, via Spinoza, de Franse Revolutie, de arbeidersbeweging, de vrouwenbeweging, de Satansverzen van Salman Rushdie, tot de val van de Berlijnse Muur en de verdragen van de Europese Unie. De canon is rondgestuurd naar gemeenten, scholen en bibliotheken en moet een debat over democratie op gang brengen op school en in de samenleving.

Het opstellen van de canon ging niet geruisloos. Al na een paar maanden vertrok één van de commissieleden, omdat hij er tegen was om de veelbesproken Mohammed-cartoons uit 2005 op te nemen in de canon. Met extra spanning keek men daarom uit naar het boekwerkje. Stonden de omstreden cartoons er nu wel of niet in?

„Omdat de cartooncrisis zo dichtbij ligt, is het moeilijk om de werkingsgeschiedenis ervan in te schatten. Om dezelfde reden zagen we af van het opnemen van Hirsi Ali in de canon. We hebben we een streep gezet bij het jaar 2000”, vertelt commissievoorzitter Knud J.V. Jespersen (66), hoogleraar geschiedenis van de Syddansk Universiteit. Samen met onder meer een politicoloog, filosoof, schooldirecteur, dominee en een allochtoon die met integratieprojecten werkt, wurmde Jespersen zich door ’het moeilijke en ingewikkelde proces’ te bepalen wat wel en wat niet in de canon moest komen.

„Religie was het onderwerp dat tot de heftigste discussies leidde”, concludeert Jespersen. „Niet alle commissieleden konden het christendom beschouwen als een voorwaarde voor democratie.” Uiteindelijk nam de commissie de mijlpaal ’Reformatie’ toch op, en voorkwam zo het uiteenvallen van de commissie.

„Samen met de grondgedachte van het humanisme, die de mens centraal stelt, had de kerkelijke reformatie een beslissende invloed op het lange moderniseringsproces dat de moderne Europese cultuur vormde”, zo staat er onder het betreffende hoofdstukje.

Al vóór het verschijnen van de canon was veel kritiek, omdat de regering de canoncommissie had aangewezen.

„De canon moet aanzetten tot denken en het besef versterken dat democratie niet vanzelfsprekend is”, verklaarde onderwijsminister Bertel Haarder (Liberalen).

Maar impliciet motief was de felle discussie over de grenzen van de vrijheid van meningsuiting, na de publicatie van de Mohammed-cartoons. „Is de canon eigenlijk bedoeld om moslims te laten zien wat het fundament van de westerse wereld is?” schreven verschillende journalisten.

En nu, na de presentatie van de canon, is er kritiek op de inhoud. Waarom staat bijvoorbeeld de invoering van het vrouwenkiesrecht er niet in? Waarom staat Salman Rushdie er in?

Maar daarover maakt commissievoorzitter Jespersen zich geen zorgen: „Ik denk dat we de canon over tien jaar vooral herinneren vanwege het debat en niet vanwege de inhoud.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden