Carel Muller met echtgenote tijdens de bezetting van het instituut voor geestelijk gehandicapten.

In memoriamCarel Muller

Carel Muller was zijn tijd ver vooruit

Carel Muller met echtgenote tijdens de bezetting van het instituut voor geestelijk gehandicapten.Beeld ANP

Tot in de boezem van het kabinet- Den Uyl ontstond spanning over Mullers alternatieve zorg.

Hij was het boegbeeld van de grootste rel in de Nederlandse gezondheidszorg. Carel Muller vond verstandelijk gehandicapten geen zwakzinnigen of debielen, zoals ze toen zonder schroom werden genoemd. Zijn denkwijze: haal verstandelijk gehandicapten uit het isolement van een instelling en geef ze een plek in de samenleving.

Sterker, Muller gaf een positieve waardering aan verstandelijk gehandicapten die met hun ongeremde eigenschappen misschien wel een voorbeeld konden zijn voor de burgerij. Gewone mensen konden iets van ze leren. Nu is zijn gedachtengang normaal, maar voor de jaren zeventig kwam Muller te vroeg. Hij droeg geen witte jas of een das, maar wél sandalen. Hij liet zich omringen door hippies en zag er destijds zelf ook zo uit: met lange haren en een baard. Tussen 1971 en 1974 was Muller directeur van psychiatrisch zorgcentrum Dennendal in Den Dolder. Over die periode zijn later boeken volgeschreven.

In Den Dolder bedacht Muller zijn ‘verdunningsexperiment’, waarin verstandelijk gehandicapten niet meer als zieke werden behandeld, maar vrijer tussen de begeleiders leefden. De patiënt werd cliënt, hiërarchie werd afgeschaft. Interessant experiment, maar grenzen waren soms ver te zoeken. Jonge groepsleiders meenden dat zij stoned dichterbij bewoners kwamen. Media zweepten tegenstanders op door te suggereren dat het op Dennendal een totale chaos zou zijn, met veel seks en drugs.

‘Nieuw-Dennendal’

Dennendal werd politiek. Muller sloot zich aan bij de Kabouterbeweging van Roel van Duijn, die vocht tegen de commercie, voor meer groen en minder vervuiling.

Nadat een van de cliënten in Dennendal verdronk werd de ophef erger. Het kabinet-Den Uyl stelde een onderzoek in waarna Muller door de koepelorganisatie van Dennendal werd ontslagen. Hij weigerde echter te vertrekken, bezette de inrichting en stichtte begin 1974 ‘Nieuw-Dennendal.’ Uiteindelijk joeg Muller zoveel mensen, onder wie sommige ouders, tegen zich in het harnas dat de bezetting werd beëindigd door de politie.

Op 3 juli 1974 werd Dennendal ontruimd, de politie arresteerde Muller en zijn medewerkers. Honderden bezetters en sympathisanten werden op straat gezet, de verstandelijk gehandicapten afgevoerd naar een psychiatrische inrichting in Eindhoven. De ontruiming van Dennendal, onder verantwoording van minister van jusititie Van Agt, leidde tot zoveel heisa dat het kabinet aan het wankelen raakte.

In de vergetelheid

Muller verhuisde naar het noorden van Drenthe en werd docent in Groningen. De charismatische en bij sommigen geliefde man verdween in de vergetelheid. Maar toen in 1994 de 25ste verjaardag van Dennendal werd gevierd, was men Muller toch nog niet vergeten.

Hij was niet welkom, zijn komst zou oude wonden openhalen. Later ging hij in Eelde wonen. Daar overleed hij op 24 februari op 82-jarige leeftijd, maakte zijn familie bekend. Met zijn eerste vrouw Noor Kruithof had Muller zes kinderen en met zijn tweede vrouw Elja Baas één kind.

Dat in Dennendal geschiedenis werd geschreven staat vast. Mullers denkwijze kreeg voor het eerst gestalte in 1986 toen in Noordwijkerhout de eerste ‘verdunde’ woonwijk kwam. Toen nog wel aan de rand van een psychiatrische instelling, zoals Muller het ook voor ogen had. Nu leven mensen met een beperking bij voorkeur thuis en krijgen daar hulp of therapie.

Lees ook:

Dit is het verhaal van de vrouw die de psychiatrie op z’n kop zette

In de psychiatrie worden ervaringsverhalen steeds belangrijker. Johanna Stuten-Te Gempt bracht een van de eerste naar buiten in 1892. Wie was zij en wat bracht zij teweeg? Trouw dook het archief in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden