Captain Beefheart: invloedrijk en onaangepast

amsterdam – Vaak klinkt vernieuwende muziek tijdgenoten schokkend en onbegrijpelijk in de oren. Vaak ook klinkt diezelfde muziek een generatie later volkomen vanzelfsprekend. Het is de vraag of dat laatste wel geldt voor ’Trout Mask Replica’, de klassieker van Captain Beefheart and His Magic Band uit 1969. Vrijdag overleed de Amerikaanse kunstenaar Don van Vliet, zoals Captain Beefheart heette als hij niet op een podium stond, aan de gevolgen van multiple sclerosis.

Wie de plaat in 2010 voor het eerst beluistert, kost het waarschijnlijk ook weer moeite om wegwijs te worden in de ritmisch ontspoorde mix van delta blues, rock-’n-roll en free jazz, waarover Captain Beefheart zijn dadaïstische teksten declameert. Het lijkt alsof de muzikanten maar wat aan zitten te rommelen.

Het tegendeel is waar: iedere noot op de plaat is van tevoren aan de piano uitgeschreven. De manier waarop ’Trout Mask Replica’ tot stand kwam is een van de legendes van de rock-’n-roll. Van Vliet sloot zijn muzikanten acht maanden in een afgelegen huis op om, op vrij dictatoriale wijze, de arrangementen erin te stampen. De uiteindelijke opnamen duurden slechts een paar uur.

Behalve een van de vreemdste, is het ook een van de invloedrijkste platen uit de popgeschiedenis: een muzikant als Tom Waits noemt Beefheart een van zijn belangrijke invloeden. ’Trout Mask Replica’ was de eerste echte mijlpaal van de alternatieve pop.

Van Vliets eigen loopbaan weerspiegelt het ontstaan van een avant-garde in de popmuziek. Als tiener luisterde hij tot diep in de nacht rhythm-and-blues plaatjes met zijn jeugdvriend Frank Zappa, en zijn vroege werk klonk nog redelijk conventioneel. Maar net toen een platenmaatschappij hem als nieuwe popsensatie in de markt probeerde te zetten, begon zijn muziek steeds vreemder te klinken, en werd zijn contract weer ontbonden.

Rijk werd Van Vliet niet van zijn muziek. Hij woonde met zijn vrouw in een eenvoudige woonwagen in de Mojave woestijn. „Ik ben of te stom, of te slim om commerciële muziek te schrijven”, overpeinsde hij. Waarschijnlijk ook te onaangepast: in interviews vertelde hij dat hij, op een halve dag kleuterschool na, nooit op school had gezeten.

Van Vliet was ook beeldend kunstenaar. In zijn jeugd maakte hij al beeldhouwwerken, en hij ontwierp zijn eigen hoezen. Begin jaren tachtig stopte hij helemaal met muziek maken, en wijdde hij zich aan het schilderen. Hij was behoorlijk succesvol, had zo nu en dan een grote tentoonstelling. Het optreden had hij leuk gevonden, maar hij miste het niet echt, antwoordde hij als ze hem vroegen of hij nog een muzikale comeback zou maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden