Canada rekent af met triest verleden

Waarheids- en Verzoeningscommissie tekent verhalen op van bij familie weggerukte inheemse kinderen

Hij was nog maar een kind, toen Andrew Wesley uit zijn inheemse familie werd weggerukt voor een heropvoeding op het internaat St. Anne. "Tijdens mijn eerste maaltijd at ik mais, maar als jongetje uit de wildernis at ik dat nooit. Toen ik het uitspuugde, moest ik mijn braaksel van de grond eten, terwijl een medewerker me sloeg", vertelde de nu 69-jarige Wesley onlangs aan de nieuwszender Al Jazeera.

Wesley was één van de 150.000 inheemse kinderen die tussen 1840 en 1990 door de Canadese overheid bij hun ouders vandaan werden gehaald, in een poging 'de indiaan' uit hen te halen en ze aan te passen aan de blanke maatschappij. De toenmalige minister van indianenzaken voorspelde in 1920 dat er binnen honderd jaar een einde zou komen aan de cultuur van de indianen in Canada. In de internaten waar de kinderen terecht kwamen, werden ze op grote schaal mishandeld en misbruikt. Vierduizend kinderen stierven, door misbruik en gebrek aan medische zorg.

Het verhaal van Wesley en andere slachtoffers is opgetekend door de Canadese Waarheids- en Verzoeningscommissie, die de afgelopen zes jaar onderzoek heeft gedaan naar wat voorzitter Murray Sinclair 'een culturele genocide' noemde. "De ervaringen op internaten zijn één van de meest donkere, trieste hoofdstukken in onze geschiedenis."

De commissie, die haar werk onlangs afrondde, heeft 94 aanbevelingen opgesteld, waaronder het instellen van een nationale dag ter ere van de overlevenden en een verontschuldiging van de Paus namens de rooms-katholieke kerk.

Zo'n 6700 voormalige leerlingen deelden hun ervaringen met de waarheidscommissie, zoals Alma Scott, die op vijfjarige leeftijd naar het internaat Fort Alexander werd gestuurd. "Ik moest in een vrachtwagen vol kinderen mee, terwijl mijn ouders toekeken. Alle kinderen moesten huilen, dus ik huilde met ze mee", getuigde ze in het rapport. Een keuze hadden zij en haar ouders niet.

Priesters en nonnen op internaten sneden gevlochten haren af (vanwege de spirituele betekenis) en verruilden traditionele kleding voor een schooluniform. Inheemse namen werden Canadees. Maar daar bleef het niet bij. Er was ook sprake van vernedering, fysiek geweld en (seksueel) misbruik. Sommige kinderen werden in kelders opgesloten met geboeide handen.

Marie Wilson, lid van de Waarheids- en Verzoeningscommissie liet op een conferentie in Ottawa weten dat sommige misbruikte indianenkinderen zelfmoord pleegden. Anderen stierven alleen in de wildernis, tijdens een poging tot ontsnapping. Leerkrachten begroeven de lichaampjes op begraafplaatsen van school, zonder medeweten van de ouders.

Pas rond 1980 kwamen de ervaringen van oud-leerlingen naar buiten. Dat leidde tot zowel strafrechtelijke aanklachten tegen seksueel misbruikers als tot rechtszaken tegen kerken en de overheid. De Canadese overheid bood haar excuses aan in 1990 en 80.000 overlevenden kregen recht op financiële vergoeding.

Canada zet met het rapport een punt achter deze geschiedenis. Toch heerst er nog ontevredenheid onder inheemsen. Mohawk Steve Bonspiel bekritiseerde de commissie op de site van de Canadese krant The Star. De daders kunnen niet ongestraft blijven, schrijft Bonspiel. "De commissie wil niet dat de namen van misbruikers bekend worden. Oud-leerlingen wordt hiermee opnieuw het zwijgen opgelegd. Het doden van duizenden onschuldige kinderen is tot op de dag van vandaag een ongestraft, groot schandaal. De namen van de misbruikers moeten daarom publiekelijk bekend gemaakt worden."

De littekens blijven bestaan bij de overlevenden. Zoals bij Wesley, die nu een Anglicaanse priester is en hulp biedt aan daklozen. Als 69-jarige is hij nog steeds op weg naar herstel. "Op een dag heb ik de vrouw ontmoet die me sloeg. Toen ik vroeg of ze zich mij nog herinnerde, zei ze dat ze me herkende. Ik vertelde dat ik haar had vergeven. Hoewel ze dit nooit heeft erkend, hielp deze ontmoeting mij wel om het verleden te verwerken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden