Campagne voeren met lijfwacht

Zondag gaan de Basken naar de stembus. Halen de Baskische nationalisten bij de regionale verkiezingen de absolute meerderheid, dan gaat in Madrid het alarm af: de Basken zullen dan stap voor stap aansturen op een breuk met Spanje. Een reportage uit Baskenland en antwoord op de relevantste vragen over het roerigste stukje Spanje.

Plaza Nueva, het monumentale plein in de oude binnenstad van Bilbao, is een zee van baretten. Boven de blauwe petten wapperen de roodgroene vlaggen van de Baskisch Nationalistische Partij, de PNV. Aurrera bidean! Het is aan ons te beslissen!

Ze zijn bijeen voor de Dag van het Vaderland, Aberri Eguna, een feest dat is versplinterd tot een serie partijbijeenkomsten, waar de spanning extra oploopt omdat verkiezingen in de lucht hangen. De PNV prijst het fel omstreden plan voor een nieuwe status van de regio aan. Madrid zou alleen nog over defensie en monetaire zaken moeten gaan en de rest aan de Basken overlaten.

Onderwijs, gezondheidszorg, en politie hadden ze al: Baskenland is autonomer dan een Duitse deelstaat en int zelf inkomstenbelasting. Maar de PNV droomt van Baskische paspoorten, een eigen hooggerechtshof, Baskische sportteams, eigen sociale zekerheid.

Dat dit voorstel voor een 'vrije associatie met Spanje' er komt is duidelijk, glundert Jon Imaz, de jonge partijvoorzitter van de PNV. ,,Na onze overwinning zullen we Madrid dwingen om de tafel te gaan. Alleen door een dialoog komen we verder. Zo gaat dat ook elders in Europa, waar centraal bestuurde landen naast federale naties bestaan.

Ook daar kunnen de problemen alleen maar binnen die landen zelf worden opgelost. Waarom is dat voor Spanje en Baskenland anders?''

Een andere ontwikkeling speelt volgens Imaz mee. Het idee van de natiestaten, 'die logge gedachte van de twintigste eeuw', zou langzaam verdwijnen. ,,Het klassieke idee van een onafhankelijk land met grenzen verdampt, de toekomst is aan gebieden zonder fysieke scheidslijnen. De

Basken gaan binnen die nieuwe structuur hun eigen plaats innemen.''

De partijvoorzitter strijkt nog eens over zijn baardje. Ik heb groot respect voor mensen voor wie Spanje het grootste goed op aarde is. Wat ik terugvraag is dezelfde waardering voor mensen die dergelijke sentimenten voor Baskenland hebben.''

De peilingen verklaren wellicht de opgewektheid van Imaz. Geen twijfel dat de PNV het bestuur van de deelstaat niet opnieuw in handen krijgt. De vraag lijkt alleen nog of het een absolute meerderheid wordt. Dat laatste kan de PNV gebruiken. Vooral omdat premier José Luís Zapatero weigert met de Basken te onderhandelen, voortdurend wijzend op de beperkingen van de Spaanse grondwet.

De eerste stap na de verkiezingen is niet de dialoog over de vrijstaat die de PNV voor ogen heeft, bromt Patxi López, lijsttrekker van de Baskische socialisten. Stap één moet een debat van verzoening zijn. Het patriottisme van Baskenland zou moeten verenigen. Niet fragmenteren. Een patriottisme dat mensen niet beoordeelt en veroordeelt over de mate waarin ze het nationalisme aanhangen.''

De lunch van López in het dorpje La Arbolera, niet ver van Bilbao, zit erop. De bijeenkomst van vijfentwintig lokale burgemeesters, wethouders, politici, campagneleiders en voorlichters oogt krankzinnig. Iedereen die aan de lunch deelnam bracht twee lijfwachten mee. Naast het pleintje wachten met hun oordopjes en onrustige ogen vijftig bodyguards tot de politici hun koffie op hebben. De gepantserde auto's met stoorzenders staan om de hoek

geparkeerd.

Ook al staat ook zijn naam op dodenlijst van de Eta, López is niet bang zegt hij. ,, De angst verdwijnt door de mensen die achter me staan, kanonnenvoer als ik. Mensen die de moed opbrengen simpele zaken te verdedigen als bijvoorbeeld de democratie.''

In Bilbao vertellen verkiezingsborden in één kleer het verhaal van het verziekte politieke klimaat. Radicale nationalisten plakten over de verkiezingsaffiches stroken papier met de tekst HAUTESKUNDE ANTIDEMOKRATIKOAK, verkiezingen ondemocratisch. De stroken zijn er deels weer afgescheurd. Twee straten verderop protesteren familieleden en vrienden van zeshonderd Eta-gevangenen tegen mogelijke martelingen en verkrachtingen door de politie.

Ook hier houdt de Kring van Baskische Werkgevers kantoor. Het is een gezelschap van traditionele zakenlui dat niets van een breuk met Madrid wil weten. ,,De PNV-voorstellen drijven de Basken in twee kampen. Dat geeft werkgevers grote zorgen'', stelt voorzitter Enrique Portocarrero. ,,Je kunt de grondwet niet hervormen zonder dat daarvoor een politieke meerderheid bestaat. Bedrijven maken zorgen over de spanningen die na de verkiezingen kunnen ontstaan. Zij hebben nu eenmaal Spanje als afzetmarkt.''

Zet de PNV toch haar autonomieplannen door dan vertrekken bedrijven uit de regio, zo kondigden sommige werkgevers inmiddels aan. Bij het afscheid wijst Portocarrero op de beveiligingscamera boven ingang van het bedrijfspand, waar een naambordje ook al uit voorzorg ontbreekt. We zitten hier zowat illegaal, mompelt Portocarrero. Hij moet nog een halfuur wachten tot zijn lijfwacht hem afhaalt.

Diezelfde avond mislukt een poging om PNV-lijsttrekker Juan José Ibarretxe na afloop van een partijbijeenkomst een vraag te stellen. Senor Ibarretxe spreekt niet met journalisten, legt een voorlichter kil uit. Daarna: ,,als je hem nog een keer benadert gaan we je met geweld stoppen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden