Campagne van Somalische vrouwen tegen besnijdenis

UTRECHT - “Meisjes hebben er geen notie van wat hen te wachten staat en de moeders weten niet beter. Zolang die vicieuze cirkel niet doorbroken wordt, zal die barbarij doorgaan. Daarom hopen wij met deze campagne Somalische meisjes voor verminking te behoeden en een discussie binnen de Somalische gemeenschap in Nederland op gang te brengen”, zegt Alem Desta.

De uit Ethiopië afkomstige Desta (39) is coördinatrice van de Vrouwenraad van de Federatie van Vluchtelingenorganisatie (VON) en lid van de begeleidingscommissie van de campagne tegen vrouwenbesnijdenis 'Haawa Tako'.

Door haar contact met vluchtelingenvrouwen kreeg Desta signalen van onrust uit de Somalische gemeenschap over dit onderwerp. “Vluchtelingenvrouwen weten niet wat ze er in Nederland mee aan moeten. In Duitsland en Engeland zijn gevallen bekend van moeders die hun dochters tussen de vijf en tien jaar naar Sudan, Saoedië-Arabië of Djibouti stuurden om besneden te worden. Om te voorkomen dat zoiets ook in Nederland gebeurt, zijn we begonnen met deze campagne”, zegt Desta.

Discussie

De campagne loopt parallel aan de maatschappelijke discussie over vrouwenbesnijdenis in het geboorteland van de vrouwen. Tijdens de vergadering van het Inter-African Committee in Addis Abeba waren er veel Somalische vrouwen die de tijd rijp vinden om er actie tegen te voeren, vertelt ze.

In haar nieuwe werkkamer laat Desta een in vier regio's verdeelde kaart van Nederland zien. Twaalf Somalische netwerksters zijn verdeeld over deze regio's. Desta: “Ieder heeft een zelfhulpgroep van twintig à dertig vrouwen. Bijvoorbeeld als ze hun kinderen naar de koran- of Somalische taalles brengen.”

Het onderwerp vrouwenbesnijdenis komt gaandeweg aan de orde. De netwerksters moeten subtiel te werk gaan. Desta: “Alleen op die manier zijn de vrouwen bereid erover te praten en zien ze in dat vrouwenbesnijdenis geen vanzelfsprekendheid is.” Voorzichtigheid is ook geboden om te voorkomen dat 'de impasse van twee jaar geleden zich herhaalt', zegt Desta.

“Toen werd het onderwerp opeens voorpaginanieuws. Op zich was het een goede zaak dat dit taboe in de publiciteit kwam, maar Somalische vrouwen werden weinig tactvol bejegend. Opeens werden ze een gewild studieobject. Ze werden overspoeld door vreemden die hen als barbaren beschouwden. Wetenschappers, politici en journalisten stortten zich op het thema zonder dat de mening van de vrouwen zelf werd gehoord. Dat heeft een enorm wantrouwen en een verkramping bij de Somalische gemeenschap teweeggebracht.”

Om de vertrouwelijke sfeer en herkenning te benadrukken koos de VON voor de campagne de naam van de onafhankelijkheidsheldin tegen de Italiaanse kolonisators: Haawa Tako. Desta: “Uit het grote aantal vrouwen dat deelneemt aan de groepen, blijkt dat ze er graag over willen praten. Zodra ze hun eerste gêne kwijtraken, zijn ze niet meer te stoppen. Vaak verlopen de gesprekken erg emotioneel. Voor veel vrouwen blijkt het een trauma: het gevoel dat ze in hun waardigheid zijn aangetast. Ze zijn ook erg vastbesloten: hun dochters mogen niet hetzelfde lot ondergaan.”

Op één aspect zal deze campagne het gemakkelijk hebben volgens Desta: de praktische afwezigheid van bejaarde Somalische vrouwen in Nederland. “Dat verklaart waarom de pressie ten gunste van vrouwenbesnijdenis in Nederland minder is. In de Hoorn van Afrika zijn oude vrouwen fervente voorstanders van het in stand houden van deze traditie. Ze zien zichzelf als de behoedsters van traditionele normen en waarden en ze worden vanwege hun leeftijd geëerbiedigd. Daarnaast hebben ze er economisch belang bij: vrouwenbesnijdenis is hun inkomstenbron want zij voeren het uit. De familie van het besneden meisje betaalt zich arm.”

Mannen

Tegenstand van Somalische mannen verwacht ze evenmin. “In principe bemoeien die zich er weinig mee. Gezien de positieve reacties tijdens de presentatie van de campagne en tijdens gesprekken met medewerkers van de VON verwacht ik geen tegenwerking. Hooguit desinteresse.” Alhoewel: “Jonge Somalische mannen die hier wonen, zeggen dat ze tegen vrouwenbesnijdenis zijn. Ik vraag mij echter af of ze eenmaal in Somalië wel een niet-besneden meisje als bruid zouden accepteren.”

Blij verrast is ze door de houding van één van de drie in Nederland verblijvende Somalische imams: “Tijdens een bijeenkomst in Den Haag heeft hij uit de Koran voorgelezen en uitgelegd waarom een moslim vrouwenbesnijdenis moet afkeuren. Voor mij was die uitspraak het bewijs dat dit afschuwelijke verschijnsel niet inherent aan Koptisch-orthodox of moslim is.”

Vrouwenbesnijdenis komt voor in alle landen van de Hoorn van Afrika en in het zuiden van Egypte. Waarom is de campagne alleen op Somalische vrouwen gericht? Desta: “In de samenlevingen in andere landen uit die regio kent vrouwenbesnijdenis niet zo'n intensiteit als in de Somalische samenleving.”

Clans

“In tegenstelling tot bijvoorbeeld Eritrea en Ethiopië is clitoridectomie in Somalië wijd verbreid. Het komt zowel in de steden als op het platteland voor en bij alle maatschappelijke klassen en clans. Zelfs in de stedelijke ziekenhuizen vindt vrouwenbesnijdenis plaats.” Daarnaast vormen de 15 000 Somalische vluchtelingen in Nederland op dit moment de meest omvangrijke en recent gevestigde groep vluchtelingen uit de Hoorn van Afrika.

Het project zal volgend jaar afgerond worden met een conferentie waarin een aantal aanbevelingen voor de Tweede Kamer en regering geformuleerd zal worden. “De stelling van de Nederlandse overheid dat vrouwenbesnijdenis onverkort onaanvaardbaar is, vinden wij uitstekend. Hopelijk wordt die stelling na deze campagne in preventief beleid omgezet. Bijvoorbeeld door vrees voor vrouwenbesnijdenis voldoende te achten om een vluchtelingenstatus toe te kennen. Immers, vrouwenbesnijdenis is evenals martelen een onmenselijk veschijnsel dat vrouwen geestelijk en lichamelijk levenslang tekent.”

Desta heeft haar hoop gevestigd op de Internationale Vrouwenconferentie in Beijing, volgend jaar september. “Ik denk niet dat het, zoals eerder met vrouwenonderwerpen uit ontwikkelingslanden, na de conferentie van de politieke agenda zal verdwijnen. Zolang vrouwenbesnijdenis in Afrika plaatsvond, kon het in Europa genegeerd worden. Nu het op de stoep van de Europese samenleving ligt, kan men er niet meer omheen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden