Camera's die je gezicht herkennen, en dat in privacy-gevoelig Duitsland

De proef met gezichtsherkenning op het Südkreuz-station in Berlijn heeft ook protest uitgeloktBeeld Hollandse Hoogte

Duitsland hecht van oudsher sterker aan privacy dan Nederland. Dat lijkt te veranderen, blijkt op het Berlijnse station waar nu camera's met gezichtsherkenning hangen.

Dumau Ökkes (55) kijkt naar zijn voeten. Die staan op een blauwgekleurde tegel, met een afbeelding van een camera en de tekst: 'Herkenningszone'. Wie bij het Berlijnse Südkreuz-station, een spoorknooppunt ten zuiden van het centrum, door de glazen schuifdeuren stapt, betreedt het eerste station in Duitsland waar beveiligingscamera's je gezicht herkennen.

Herkenningssoftware

Dat is althans de bedoeling. Vorige maand begon de politie hier een experiment met 'intelligente' gezichtsherkenningssoftware: zes maanden lang worden drie verschillende types software uitgeprobeerd. Met bestaande camera's - als het experiment slaagt, kan de techniek meteen overal op Duitse stations worden ingezet. Driehonderd vrijwilligers, van te voren gefotografeerd en in een database gestopt, lopen zo vaak mogelijk door de zone met een zendertje. Hun beloning is een Amazon-tegoedbon van 25 euro. Wie het vaakst de zone doorkruist, wint een Apple Watch.

De meeste reizigers zien de blauwe tegels over het hoofd. Argeloos lopen ze de gezichtsherkenningszone in. Ökkes betreedt die welbewust, zonder schroom. "Mooi!", vindt hij dat, gezichtsherkenning. "Dat helpt tegen terrorisme. Ik ben moslim, er zijn vele fanatieke moslims, begrijpt u? Die camera's zouden overal moeten hangen. Ik woon al dertig jaar hier. Er zijn zoveel vluchtelingen nu, kennen we al die mannen? Nee."

Zo enthousiast als hij is niet iedere Duitser over camerabewaking. De 19-jarige Ahmed Zein naast hem bijvoorbeeld, student mediatechnologie, kijkt sceptisch, hij is bang dat de informatie 'voor andere doeleinden' kan worden ingezet. Toch staat hij 'in principe' niet afwijzend tegenover gezichtsherkenning.

Publieke opninie

In Duitsland wordt, zo luidt een cliché, meer aan privacy gehecht dan in Nederland. Maar er is wel iets aan het verschuiven in de publieke opinie, mede door de oudejaarsavond in Keulen in 2015 en de terreuraanslag in Berlijn, december vorig jaar. De roep om meer en betere bewaking is luider geworden. Er zijn ook grotere zorgen om criminaliteit, vooral op stations. Uit onderzoek van Der Spiegel bleek recent dat de onveiligheid op negen van de tien drukstbezochte stations hard is gestegen.

Op een bankje rond een palmboom, midden in de 'herkenningszone', zitten Jacques Sporer (62) en Riccardo Ulpts (33). "Mij is het om het even", reageert Ulpts, fotograaf. Over zijn privacy maakt hij zich geen zorgen: "Databescherming is in Duitsland goed geregeld". Gezichtsherkenning kan helpen bij de opsporing van criminelen, zegt hij. "Als je ziet wat er allemaal gebeurt..."

Hij verwijst naar voorvallen in Berlijn die uitgebreide media-aandacht kregen: een vrouw die 's nachts in een metrostation in Neukölln een schop in haar rug kreeg en van de trap viel, een slapende bedelaar in een metrostation in Kreuzberg die door vijf jonge mannen in de fik werd gestoken. Camerabeelden leidden tot hun veroordeling. "Beide keren hadden de daders een eh..." - Ulpts aarzelt - "...eventuele migratieachtergrond".

Kan zijn, zegt Sporer, maar gezichtsherkenning gaat te ver. Hij kijkt wantrouwend naar boven of hij camera's kan ontdekken. Hij heeft een overall aan, praat met oud-Berlijns accent. "Het voelt niet goed. Die camera's zijn zo geavanceerd tegenwoordig, ze kunnen inzoomen en misschien wel meelezen op mijn mobiel. Daar heeft de overheid niets mee te maken."

Niets te verbergen

Theresa Wirty (28), arts uit Aken, denkt dat de camera's helpen om de criminaliteit tegen te gaan. Voor haar is 'privacy ondergeschikt aan veiligheid'. Ze heeft niets te verbergen. Het is een argument dat vaak te horen valt, deze middag op Südkreuz. Met de Duitse liefde voor privacy lijkt het wel mee te vallen, al is dit natuurlijk een verre van systematische meting. Wirty: "Ik vind mezelf niet zo belangrijk dat ik niet gefilmd kan worden".

Veelbesproken tijdens verkiezingscampagne

'Binnenlandse veiligheid' is een belangrijk thema bij de Duitse verkiezingen. Het figureert prominent in debatten en partijprogramma's, al is het bij geen enkele partij het belangrijkste onderwerp, behalve de AfD, die een nieuwe 'nationale veiligheidsstrategie' wil. Bij de discussies gaat het niet alleen om criminaliteit, maar vooral ook om potentiële terroristen (de zogeheten 'Gefährder', letterlijk de 'bedreigers'). Regeringspartijen CDU en SPD stralen fermheid uit en pleiten voor meer politieagenten. Ook zijn ze voor meer camera's in de publieke ruimte. De kleine linkse partijen verzetten zich daartegen: de Groenen en Die Linke vinden dat de privacy niet mag worden geofferd. De FDP wil dat burgers meer zeggenschap krijgen over hun data.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden