Cambodja remt de draagmoeders af

betaald zwanger | De lonen in de textielfabrieken zijn schamel, de dollars voor een kind dat wordt afgestaan aanlokkelijk.

Va Tey waggelt over de hobbelige zandweg van Put Sor, een klein dorp onder de rook van Phnom Penh. Ze heeft beide handen om haar rondgebolde buik geklemd en komt slechts langzaam vooruit. Tey (26) is ruim acht maanden zwanger; over een week of twee is ze uitgerekend. Maar het kind is niet van haar. Zodra het gezond genoeg is om te reizen, neemt een Amerikaans homostel het mee naar huis. Althans, dat hoopt Tey.


Commercieel draagmoederschap heeft de afgelopen twee jaar een vlucht genomen in Cambodja. Met flinke betalingen in het vooruitzicht zien straatarme vrouwen het als een manier om snel geld te verdienen. Maar de Cambodjaanse regering werkt aan een wet die draagmoederschap moet verbieden en arresteerde onlangs enkele bemiddelaars. Vrouwen als Tey leven sindsdien in onzekerheid.


"Mijn grootste zorg is dat de ouders het kind straks niet mee mogen nemen", zegt Tey in de schaduw van haar eenvoudige huis; feitelijk niet meer dan een van aluminiumplaten gebouwd hok. Ze is bang dat, als de baby het land niet mag verlaten, zij de zorg op zich moet nemen. Ze heeft al een dochter van achttien maanden en vindt het al lastig genoeg om daarvoor te zorgen. "Mijn bemiddelaar zegt dat het allemaal goed komt, maar ik ben bang dat ik straks met de baby zit en mijn geld niet krijg."


Dat geld is voor Cambodjaanse vrouwen de hoofdreden om hun baarmoeder beschikbaar te stellen. Klinieken beloven een betaling die oploopt tot 10.000 Amerikaanse dollar, een vermogen voor de vrouwen die in textielfabrieken grofweg 150 dollar per maand verdienen. Nadat Thailand commercieel draagmoederschap twee jaar geleden verbood, weken organisaties uit naar Cambodja. Het leek een gouden zet: Cambodja telt tienduizenden straatarme, jonge vrouwen en legde draagmoeders tot enkele maanden geleden geen strobreed in de weg.


Put Sor - 1600 inwoners - is één van de dorpen waar draagmoeders actief worden geronseld voor naar kinderen verlangende buitenlanders. Omgeven door rijstvelden blijkt het een vruchtbaar dorp. Baby's liggen er in hangmatten te slapen en worden er door grootouders betutteld. Oudere kinderen rennen er massaal over de stoffige weg, hun broertjes en zusjes achter zich aanslepend.


De in een textielfabriek werkende An Pha (31) ligt bij het huis van haar zus te rusten. Ze is warm gekleed en heeft een vermoeide blik in haar ogen. Op 28 december kreeg ze een zoon. Enkele dagen later werd het jongetje opgehaald door een buitenlands koppel. Het waren aardige, blanke mensen, vertelt ze. Waar ze vandaan kwamen en hoe ze heten, weet ze niet. Ze haalt haar schouders erover op. "De baby leek op zijn vader. Ik heb nooit het gevoel gehad dat het mijn kind was."


Dat het door Pha gebaarde jongetje Cambodja zo makkelijk kon verlaten is opmerkelijk. De overheid stelde ruim twee maanden geleden dat commercieel draagmoederschap verboden is en arresteerde kort daarop een Australische vrouw en twee Cambodjanen voor het runnen van een kliniek voor draagmoeders. Het drietal wordt vastgehouden op verdenking van fraude en wordt mogelijk aangeklaagd voor mensenhandel.


Aan een wet die draagmoederschap verbiedt wordt echter nog gewerkt, waardoor de betrokkenen in een grijs gebied zijn beland. De overheid spreekt van een verbod en dreigt bemiddelaars te arresteren. Tegelijkertijd zegt de overheid dat baby's het land nog wel mogen verlaten, mits het zeker is dat de kinderen bij hun adoptieouders in goede handen zijn. Onder draagmoeders zorgt het voor verwarring. Ze vrezen vervolging en zijn bang dat ze de toegezegde betaling niet ontvangen.


In Put Sor is in ieder geval één voorstander van het aan banden leggen van het draagmoederschap. Dorpshoofd Ok Savoeun klaagde een man aan die actief draagmoeders ronselt. "Hij buit de vrouwen uit en brengt hen in gevaar", zegt Savoeun. "Ik moet de mensen hier beschermen, dus ben ik naar de politie gestapt."


De aanklacht haalde weinig uit. Ondanks beloftes van de overheid lijkt niemand van plan de ronselaar te stoppen. Savoeun schudt zijn hoofd. "Ik zie hem nog regelmatig rondrijden."


Een paar huizen bij het dorpshoofd vandaan staart Va Tey bezorgd voor zich uit. Opgelucht zal ze pas zijn als het kind in haar buik het land heeft verlaten en ze het beloofde geld heeft ontvangen. Of ze ooit weer draagmoeder wil zijn? "Welnee. Als dit achter de rug is, ga ik weer gewoon in de fabriek werken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden