'Cabaret is een toverwoord, mensen gaan onderuit zitten enwillen zich laten vermaken.'

Nederland is uniek met zijn veelzijdige en bloeiendecabaretcultuur, nergens ter wereld is het genre zo uitgebreid enuitgebouwd als hier. Mooi, maar dat betekent dat je eindelooskunt discussiëren over de vraag: Wat is cabaret?Cabarethistoricus Wim Ibo bakende het genre als volgt af:“Professionele literair-muzikale theaterkleinkunst in een intiemeomgeving voor een intelligent publiek.“ Maar is die definitieinmiddels niet te smal? Er is immers muziektheater (Maarten vanRoozendaal, Wende Snijders), muzikaal cabaret, 'traditioneel'cabaret (liedje, sketch, liedje, sketch), verhalend cabaret,toneelmatig cabaret, stand-up comedy, nonsenscabaret, fysiekcabaret, slapstick/variété en alle varianten hierop. Intheaterbrochures en op tv vaak allemaal geplaatst onder de noemer'cabaret'. Lekker makkelijk, maar in de praktijk is het een stukingewikkelder, blijkt aan de vooravond van de uitreiking van deVSCD Cabaretprijzen. Maandag worden ze voor de derde keeruitgereikt.

De Poelifinario - een door Toon Hermans verzonnen tropischevogel - is voor het meest indrukwekkende cabaretprogramma van hetafgelopen seizoen. Hiervoor zijn Kommil Foo, André Manuel enErik van Muiswinkel & Diederik van Vleuten genomineerd. DeNeerlands Hoop, die de meest opvallende voorstelling bekroontwaarbij vernieuwing en originaliteit zwaar wegen, gaat naar Ericvan Sauers of Kees Torn.

Cabaret is erg populair bij een grote groep mensen. Dat kaneen valkuil zijn, vindt Pietie van Veen, jurylid en programmeurvan het Zaantheater in Zaandam. “Je hebt al gauw de neiging omneer te kijken op cabaret, juist omdat er zoveel publiek opafkomt. Er zijn theaterdirecteuren die het als een cash cow zienvoor de rest van hun programmering. Dat vind ik een minachtingvoor het publiek. Er is wel degelijk veel kwaliteit binnen hetgenre, die misschien soms over het hoofd wordt gezien.“

De VSCD -de vereniging van schouwburg- enconcertgebouwdirecties- heeft de Poelifinario en de NeerlandsHoop dan ook in het leven geroepen om de rijkdom van het genrete belichten en meer en serieuzer aandacht te vragen voor dekunstvorm.

Er is inderdaad veel kwaliteit binnen het cabaret en ja, erwordt wel eens iets over het hoofd gezien. Jaap Mulderbijvoorbeeld, is geen gewone cabaretier. Sinds 1986 is hij in hettheater te zien en dit seizoen speelt hij zijn tiende programma'Bekschurft'. De critici zijn lovend, maar het publiek stroomtniet in groten getale toe. Een prijs of een nominatie zou duswelkom zijn. Mulder: “Om mee te schermen richting de onwetendebuitenwereld. Mensen zijn er toch gevoelig voor. Zo'n prijs isleuk, maar het is niet waarom ik op het podium sta. Cabaret iswat ik móet doen. Ik wist al op mijn 13de dat het een jas is diemij past. Ik vind dat cabaret, althans zo wil ik het maken, leukmoet zijn, maar ook ergens over moet gaan. Daarin volg ik -misschien wel heel naïef - mijn eigen spoor. Ik sta te boek als'ingewikkeld' omdat er inhoud in mijn voorstelling zit. Onzinnatuurlijk. Ik zal wel van de oude stempel zijn, maar ik zou nietanders willen of kunnen. Wat is er mooier dan een zaal die aanje lippen hangt? Dat je van het publiek op kleine, belangrijkemomenten reacties krijgt of een mooie stilte. Dat ze bereid zijnme te volgen in mijn verhaal. Dan rij ik naar huis en denk ik:Ja, het is goed.“

Gevraagd naar wat er nu wel of niet onder 'cabaret' valt, moetook Mulder even nadenken. “Het lijkt tegenwoordig een toverwoord.Mensen gaan onderuit zitten en willen zich laten vermaken. In diecategorie val ik in ieder geval niet.“

Het gehakkel over de definitie van cabaret heeft al tot veeldiscussie geleid, ook binnen de jury. Opvallend is bijvoorbeelddat het programma van de Ashton Brothers, 'Ballyhoo', nietgenomineerd is. In de pers kregen zij unaniem lovende woordentoegezwaaid, maar voor de cabaretjury kwamen de vier heren nietin aanmerking. Jurylid Pietie van Veen: “We hebben er eindeloosover gesproken, geloof me. Wat de doorslag gaf, is dat zijzichzelf geen 'cabaretiers' noemen. Dan valt het buiten onsbereik. Anders waren zij grote kanshebbers geweest.“

In een reactie zegt Pepijn Gunneweg van de Ashton Brothers:“De theaterdirecteur in Steenwijk zei laatst nog: 'Gefeliciteerdmet jullie nominatie'. Hij ging ervan uit dat we bij de selectiezaten. Niet dus. Wat wij doen is geen cabaret, maar wat is hetdan wel? Met alleen 'show' kom je er ook niet. Wij brengen eenavond vol slapstick, variété, fysieke sketches en muziek. Hetzou mooi zijn als we een eigen stroming waren! De eerste keer datde VSCD Cabaretprijs werd uitgereikt werden we nog genoemd alsveelbelovende talenten, nu zijn we kennelijk toch geen cabaret.De definitie van de jury is misschien wel smaller geworden.“

Ook voor Hans Floberg, impresario van onder meer Youp van 'tHek, Vliegende Panters en Droog Brood, is het onduidelijk: “Watis cabaret? Dat heeft de jury mij niet duidelijk kunnen maken.Wat zijn hun criteria? Ik krijg de indruk dat de jury niet doetwaarvoor ze er zit en er alleen op uit is zichzelf te profileren.Het is een ingewikkeld genre, meerdere disciplines komen bijelkaar: zelfgeschreven tekst, die vervolgens gespeeld wordt enwaarbij vaak ook nog muziek komt kijken. Dat maakt het moeilijkmet elkaar te vergelijken. Ik geloof daar niet in, want het zijnappels en peren.“

Het geharrewar zal nog wel even voortwoeden. Adviezen voor dejury te over. Pepijn Gunneweg (Ashton Brothers): “Maak dedefinitie van cabaret niet te smal. Ga met je tijd mee en blijfde richtlijnen aanpassen. Zelf maken moet belangrijk zijn evenalsvernieuwing. De discussie nu geeft aan dat er iets aan de handis, dat is leuk.“

Impresario Hans Floberg: “Stel duidelijke criteria vast enlaat vooroordelen weg, anders krijgt zo'n prijs een misplaatstelitair karakter. Gezien de nominaties kan er maar één winnaarzijn: Kommil Foo. Hun programma 'Spaak' was op alle fronten hetbeste.“

Jurylid Pietie van Veen: “We willen bij de uitreiking eenaanbeveling doen. Misschien moet de VSCD Cabaretprijs omgedooptworden in de VSCD Kleinkunstprijs. Dan valt alles eronder, vanMaarten van Roozendaal tot de Ashton Brothers.“

Floberg: “Nee, dat is helemaal handig: appels, peren énbananen.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden