C&A: Kledingpionier in ‘gewoon voor weinig’

Gevel van een kledingwinkel van het concern C&A met de reclamekreet 'C&A is toch voordeliger'. Het beeld is uit 1976.Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad Photo

In de 19de eeuw begon C&A in Sneek. Daar was ook de eerste winkel. Daarna ging het rap en in 1911 ging C&A internationaal.

‘C & Aaaaaa! Is toch voordeliger.’ Het jarentachtig-reclamespotje met Johnny Kraaijkamp en Rijk de Gooyer (beiden overleden in 2011), staat een hele generatie nog helder voor de geest. De uithaal van Kraaijkamp behoort tot het legendarische Sterblok-repertoire.

Diezelfde generatie wist tot voor kort niet beter dan dat iedere Nederlandse binnenstad of elk winkelcentrum tenminste drie grote winkelpanden telde: van Vroom & Dreesmann, van de Hema en van C&A. IJkpunten van de stadscentra waren het, dé plekken waar je je fiets neerzette of afsprak.

De tekst loopt door onder de video

Voor de jongere lichting shoppers is de statuur van het meer dan 170 jaar oude kledingwarenhuis niet zo vanzelfsprekend meer; zij zetten hun elektrische scooter neer bij Zara, H&M of de Primark. Zoals de Spaanse, Zweedse en Ierse keten nu model staan voor ‘betaalbare kleding voor de massa’, zo had C&A decennialang min of meer het alleenrecht op die positie.

Sneek

Het begon allemaal in Sneek, in 1841, toen de broers Clemens en August (vandaar C&A) het linnen - en katoenbedrijf  ‘C&A Brenninkmeijer’ begonnen, met een lening van hun vader. Ze woonden boven de opslagplaats en trokken van boerderij naar boerderij om de mensen stoffen te verkopen. Twintig jaar later openen de broers Brenninkmeijer een fysieke winkel in Sneek, feitelijk de eerste C&A van Nederland.

De voorouders van Clemens en August handelden al in de 17de eeuw in linnen. De streng katholieke familie Brenninkmeijer heeft Duitse wortels – de familieboerderij stond in Mettingen.

Pas als de broers Clemens en August (C&A) aan het hoofd van de onderneming komen te staan, een kleine twee eeuwen later, gaan de zaken snel. In 1893 gaat de eerste C&A van Amsterdam open en vanaf 1900 maken hoe langer hoe meer steden in Nederland kennis met de nieuwe kledingformule. Daar blijft het niet bij: al in 1911 gaat het bedrijf de grens over om een filiaal te openen in Berlijn. Elf jaar later maken Clemens en August de sprong over de Noordzee met winkels in Engeland.

Confectiekleding

De komst van de naaimachine vergemakkelijkte de productie van de zogenaamde confectiekleding, in standaardmaten geproduceerde kleding. Het was duidelijk dat de broers met hun pioniersformule (betaalbare kleren voor het hele gezin onder één dak) goud in handen hadden.

De internationale groei stokt wel even, want pas in 1963 gaat de eerste Belgische vestiging open, in Antwerpen. In de daaropvolgende decennia nestelt de keten zich vooral massaal in Europa, Mexico en Brazilië. Inmiddels stelt de keten 1575 winkels in Europa te hebben, waar zo’n 35.000 mensen werken.

De tekst loopt door onder de foto

Het eerste C&A-filiaal aan de Oosterdijk in Sneek.Beeld xx

Brandschoon blijft de kledingketen in de weg omhoog allerminst. In de Tweede Wereldoorlog schuurt de neiging tot groei ernstig met de morele redelijkheid, ontdekte historicus Mark Spörer, die de geschiedenis van het bedrijf in opdracht van de familie Brenninkmeijer in kaart bracht. Spörer bracht onder meer aan het licht dat de Duitse tak van de familie heulde met het nazi-regime. Toen het niet lukte om een filiaal in Leipzig te openen, in 1937, schreven de Brenninkmeijers een brief aan Hermann Göring, destijds economie-minister. In de brief stond onder meer dat ‘de familie Brenninkmeijer zuiver arisch’ was en dat er ‘sinds de oprichting nooit een niet-ariër bij ons in dienst is geweest’. Göring omkopen met geld en kunst was voldoende om C&A Leipzig alsnog te openen.

Topman Maurice Brennink­meijer reageerde in juli 2016 geschokt op het oorlogsverleden van zijn bedrijf. In de Duitse krant Die Zeit zei hij niet te weten dat C&A in die periode Russische krijgsgevangen voor zich liet werken. 

Foute beslissingen

“Ik denk dat mijn familie zich zo concentreerde op de zaak, dat ze daarbij onze eigen waarden uit het oog hebben verloren en ethisch foute beslissingen namen. Ik wou dat het anders was.” 

Zoals in 1917, bijvoorbeeld, toen C&A Duitsland zich geëngageerder toonde door zich publiekelijk uit te spreken voor vrouwenkiesrecht.

Tegenwoordig probeert C&A zich te profileren met een brandschone bedrijfsvoering. Op de website belooft het concern dat in 2020 ‘Tweederde van de C&A kledingcollecties is gemaakt van duurzame materialen. Katoen is voor 100% afkomstig van duurzamere bronnen.’ Ook heeft C&A in dat jaar ‘de uitstoot van gevaarlijke chemicaliën volledig uitgebannen in de toeleveringsketen in de kledingindustrie.’

De familie Brenninkmeijer, die behoort tot de rijkste families van Nederland, staat erom bekend jaarlijks tientallen miljoenen over te maken aan goede doelen.

Lees ook: C&A komt mogelijk in Chinese handen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden