Buurtpreventie mag, maar het moet geen Wilde Westen worden

Bewoners roepen medebuurtbewoners op om mee te doen aan de
Bewoners roepen medebuurtbewoners op om mee te doen aan de "Whatsapp buurtpreventie"Beeld ANP

Burgers die zich onveilig voelen, doen steeds vaker aan buurtpreventie. Maar dat mag niet doorslaan, aldus de politie.

Han Koch

Wild West op de Veluwe? Burgerwachten die met honden en heli's achter de criminelen aangaan? Tikje overtrokken allemaal, vindt een politiewoordvoerder van de regio Oost-Nederland.

Met de burgerwacht van Kootwijkerbroek zijn goede gesprekken gevoerd. "Als de helikopter de lucht in gaat, is het mooi als ook gekeken wordt naar vermiste kinderen of criminelen, maar van een achtervolging kan geen sprake zijn", aldus de politiewoordvoerder.

De burgerwacht van Kootwijkerbroek is ongewild het middelpunt geworden van een discussie over de rol van burgers in de strijd tegen de criminaliteit. De politiebond ACP vindt dat de inzet van helikopters - waar de groep invloed op had omdat er een heliplatform in de regio is - te ver gaat als gejaagd wordt op criminelen. Het geweldsmonopolie ligt bij de politie en de overheid, zo redeneert de politiebond.

Burgerwacht

Elders op de Veluwe gingen burgers ook ver. Begin deze maand poogden twee mannen in te breken in een woning in Uddel. De twee werden betrapt. Via de WhatsApp-groep werden de inwoners van Uddel gealarmeerd en zeker dertig mensen kwamen in actie. De bewoners wisten uiteindelijk na een lange nacht speuren de twee mannen te vinden en tegen de grond te werken. De politie werd gebeld en het tweetal aangehouden. De politie is lovend over de inzet van de actiegroep in Uddel. "Alle credits zijn voor de inwoners van Uddel zelf", zo meldt de politie over het voorval, hoewel het toch wat weg had van een klopjacht.

Volgens Carola van Eijk, die aan het Instituut Bestuurskunde van de Universiteit Leiden onderzoek doet naar samenwerking tussen gemeenten, politie en burgers, groeit het fenomeen buurtwacht de laatste jaren explosief. De Nationale Politie beschikt niet over exacte cijfers. De promovenda schat dat in de helft van de gemeenten zo'n zevenhonderd buurtwachten actief zijn. De organisatiegraad wisselt sterk.

Van Eijk: "Het varieert van actief patrouillerende burgers - overigens meestal zonder honden - tot buurt-WhatsApp-groepen. Het zijn vooral de burgers zelf die zo'n initiatief nemen. Uit mijn onderzoek blijkt dat de burgers vaak een socialere wijk willen die leefbaarder is. Ze zijn dus niet zozeer uit op het vangen van boeven maar ook op het snel repareren van stoeptegels en lantaarnpalen."

Volgens Van Eijk kunnen burgers waardevolle input leveren voor de lokale veiligheid en leefbaarheid. Zij roept niet op tot extra wet- en regelgeving. Echter, wat haar betreft mogen de gemeenten en de politie niet achterover leunen. "Een burgerinitiatief betekent niet dat de burgers geen enkele sturing of ondersteuning nodig hebben. Gemeente en politie moeten samen met de burgers de grenzen afbakenen. Burgers mogen en kunnen geen politietaken overnemen. Wel kunnen ze met hun insiderkennis de wijkagenten in de buurt helpen".

Van Eijk vindt dat de burger omgekeerd ook het recht heeft de gemeente en de politie aan te spreken. "Bijvoorbeeld dat de politie snel reageert op meldingen. Of dat de burger recht heeft op training om te leren hoe je op constructieve wijze met jongeren in gesprek gaat zodat de sociale cohesie in de buurt groeit." Heldere afspraken maken, alleen dan kun je ontsporingen van burgerwachten voorkomen, adviseert ze. "Die duidelijkheid begint bij de naamgeving. Laat de burgers niet de wacht houden over elkaar, maar laat ze de buurt verkennen. Spreek dan ook van buurtpreventieteams in plaats van burgerwachten."

Een 'heterdaadje' mag

De politie zegt graag samen te werken met de vele WhatsApp-groepen die in Nederland worden opgericht. Maar dan wel binnen de marge van de wet. Zo maar iemand aanhouden is er niet bij behalve dan wanneer bijvoorbeeld een dief op heterdaad wordt betrapt.

Aan dat zogeheten 'burgerarrest' kleven wel voorwaarden. De aangehoudene moet direct aan de politie worden overgedragen. Dwang toepassen is toegestaan als voorkomen moet worden dat de betrapte vlucht. Iemand tegen de grond drukken mag, maar het geweld moet stoppen als de verdachte weerloos is. De WhatsApp-groepen zijn het meest effectief als ze werken via het SAAR-principe: Signaleer de verdachte, Alarmeer de politie, App de andere leden en Reageer door de verdachte aan te spreken.

WhatsApp: extra ogen

De politie maakt veelvuldig gebruik van Facebook, Twitter of Instagram. Via die sociale media worden vooral boodschappen de wereld ingezonden. Sinds vorig jaar maart heeft de eenheid Zeeland-West-Brabant ook gesprekken met de burger via WhatsApp. Deze methode is eind vorig jaar geëvalueerd.

De test was een succes, vindt de politie. Via het programma op de smartphone namen 3250 burgers contact op met de politie, ze voerden 5100 gesprekken met gemiddeld vier berichtjes per gesprek. Via Twitter werden 35 gesprekken per maand gevoerd en via het nummer 0900-8844 vonden 43.000 telefoongesprekken plaats. Het WhatsApp kanaal heeft voordelen omdat foto's en filmpjes meegestuurd kunnen worden. Andere politie-eenheden voeren deze vorm van communicatie dit jaar in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden