Buurtbewoners omarmen hun oude gifpark

Om de dag loopt meneer Peeters een rondje door het Griftpark om te kijken of het werk wat wil vlotten. Het stadspark is 'niet gek, vooral gezien wat 't geweest is.' Voor Utrechtse begrippen een compliment.

George Marlet

Onvermijdelijk volgt een opsomming wat er niet deugt aan het stadspark, om te eindigen met de vaststelling dat het 'op zichzelf heel geweldig is.' Twintig jaar na de ontdekking van een enorme bodemvervuiling is het Griftpark (in het noordoosten van de stad) eindelijk een echt park. Kosten voor het saneren en inrichten van het park: 260 miljoen gulden.

Bovenop de ingepakte vervuiling kunnen Utrechters spelen, wandelen, sporten en uitrusten, en dat vlakbij de binnenstad. Het college van b. en w. opent morgen het Griftpark officieel, om duidelijk te maken dat het niet om zomaar een parkje gaat. De vroegere schandvlek is nu een parel in wording. De jeugd wacht die opening niet af en heeft al massaal bezit genomen van het skatelandschap, de speeltuin Griftsteede en de kinderboerderij.

,,Zondag lagen hier tientallen mensen te zonnen'', vertelt ontwerper Han Beumer vergenoegd, staande op 'de Schaal', een heuvel die is afgeleid van de gashouders die hier vroeger stonden. Verder herinnert alleen nog een pompgebouwtje met een vage naftaleen-lucht eromheen aan een van de grootste bodemvervuilingen van Nederland. Beumer: ,,We hadden ook een glasplaat kunnen maken om de vervuiling te laten zien, maar na één keer kijken is daar de lol wel af.''

Liever laat hij de cascade zien, waar je op een bankje tussen de kersenbomen kunt zitten, luisterend naar het murmelende water. Of hij vertelt enthousiast over de 'ecomuur' langs de Biltse Grift, het riviertje dat - ook in een betonnen bak - door het park stroomt. Achtduizend plantjes in evenzoveel gaten moeten de muur groen maken. Aan de rand van het skate-landschap ('Door de inspraak zijn we gedwongen om net een tandje verder te gaan dan de gebruikelijke halfpipe') wachten jongens ongeduldig tot de metselaars de laatste ronding hebben afgestreken. Beumer moest in het begin wennen aan de bemoeienis van buurtbewoners, maar is nu laaiend enthousiast.

Het verhaal van het Griftpark is het verhaal van de buurtbewoners en van de nood een deugd maken. Zonder de vervuiling zou er zo dicht tegen de binnenstad niet zo'n groot park zijn gekomen. De inzet en betrokkenheid van bewoners is minstens zo belangrijk geweest voor het Griftpark, dat eind jaren '70 na een kortstondig bestaan als park werd omgedoopt tot gifpark. Een domper voor Tuinwijk, Wittevrouwen en Vogelenbuurt, waar de straten zo nauw zijn en het groen zo schaars.

Jaren bood het twaalf hectare grote terrein van de vroegere gemeentelijke gasfabriek een spookachtige aanblik, omringd door hekken en bordjes 'Verboden toegang'. De bodemvervuiling afgraven - zoals de buurt wilde - bleek te duur, dus bleef 'isoleren, begeersen en controleren' (IBC) over. De vervuiling met onder meer cyanide, tolueen en naftaleen is letterlijk ingepakt: op de bodem een ondoordringbare kleilaag, aan de zijkant omgeven door een betonnen damwand over een lengte van 1235 meter en een diepte van gemiddeld 50 meter, en op de vervuiling grind, folie, zand en een leeflaag, bij elkaar anderhalve meter hoog. Dat niveauverschil ten opzichte van de straat maakt de geschiedenis van het terrein volgens ontwerper Beumer duidelijk zichtbaar.

Oudere buurtbewoners vertellen verhalen over de 'dumpplaats' die het Griftpark vroeger was. Behalve de gasfabriek (waar uit steenkool gas werd gemaakt) had je de Vaalthaven, overslagplaats van huisvuil. ,,En in de oorlog werden hier vliegtuigwrakken verzameld en verschroot,'' herinnert een bewoonster zich. Ze geniet van haar rondje door het park. ,,Dat deed ik vroeger nooit. Het is hier schitterend geworden.''

De buurt maakt zich wel zorgen of het park ook zo mooi blijft. Graffiti-spuiters hebben al toegeslagen, hangjongeren laten kapotte bierflesjes achter en schrikken andere bezoekers af. ,,Er is te weinig toezicht. Het punt is: hoe kunnen we het handhaven?'' De gemeente rekent, opnieuw, op medewerking van de buurt. Bewoners zijn betrokken geweest bij ontwerp en inrichting van het park. In het bestuur van de stichting beheer Griftpark vormen ze de meerderheid.

Marjan Wertwijn van het wijkbureau Noordoost-Utrecht: ,,Er is zoveel geld aan besteed dat je goed moet nadenken over beheer en gebruik van het park. We willen de betrokkenheid vasthouden, het gevoel van: het park is van ons. Veel mensen zijn trots op het park en zien het als een cadeautje.''

Meneer Peeters uit Tuinwijk is vooral blij dat er een einde komt aan alle herrie van vrachtwagens, shovels en kranen voor zijn deur. ,,Vijftien jaar hebben we hier in de rotzooi gezeten. Op een gegeven moment leek het wel een maanlandschap.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden