Buurlanden moeten Zimbabwe redden

Zachte dwang van buurlanden moet het gedwongen huwelijk redden tussen Zimbabwe’s president Mugabe en diens aartsrivaal Tsvangirai.

De Zimbabwaanse premier Morgan Tsvangirai maakt deze week een wanhopige tocht langs de leiders van de landen van de Zuidelijk Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenschap (SADC). Of ze alsjeblieft president Robert Mugabe onder druk willen zetten om de afspraken na te komen die zijn gemaakt binnen de regering van nationale eenheid.

Die afspraken lapt Mugabe al vanaf het begin aan zijn laars, aldus de gefrustreerde oppositieleider. Tsvangirai besloot daarom vrijdag tot een tijdelijke boycot van de eenheidsregering, die daarmee in haar zwaarste crisis tot nu toe belandde. De vijftien zuidelijke Afrikaanse staten overwegen nu een crisistop in Zimbabwe.

Het gedwongen huwelijk tussen Mugabe’s partij Zanu-PF en Tsvangirai’s Movement for Democratic Change (MDC) kwam in februari dit jaar tot stand, na lange onderhandelingen onder auspiciën van de SADC-landen.

Maar de dictatoriale Mugabe was na 29 jaar alleenheerschappij niet van plan de macht daadwerkelijk te delen. Hij volgde volledig zijn eigen koers in de regering; de oppositie zat er voor spek en bonen bij. Sterker nog: parlementsleden uit het kamp van Tsvangirai werden voor allerlei onbenulligheden vervolgd.

Mugabe benoemde daarnaast op eigen houtje partijgenoten op strategische posten en ging stug door met het verdrijven van blanke boeren. Hij weigerde dan ook om het prominente blanke oppositielid Roy Bennett, een gewezen boer, te beëdigen als onderminister van landbouw.

Bennett werd vorige week zelfs opnieuw in hechtenis genomen op verdenking van verboden wapenbezit en het plannen van terroristische aanslagen tegen Mugabe. Voor Morgan Tsvangirai – die vanwege zijn inspanningen voor stabiliteit in Zimbabwe genomineerd was voor de Nobelprijs voor de Vrede – was dit het breekpunt. Hij besloot zich te onttrekken aan de eenheidsregering totdat de conflictpunten zijn opgelost. „Zanu-PF is een oneerlijke en onbetrouwbare partner”, verklaarde de premier.

Het kamp van Mugabe doet de boycot af als iets onbetekenends. „Het is een non-event. De president heeft geen tijd om zich hier druk over te maken”, aldus Mugabe’s woordvoerder George Charamba zondag in een staatskrant. Het kabinetsberaad gaat ook wel door zonder Tsvangirai, zei hij. „Daar hebben we geen quorum voor nodig.”

Die reactie komt voor politiek analist George Katito niet als een verrassing. „Echt commitment van de zijde van Zanu-PF is er van begin af aan niet geweest”, stelt Katito, verbonden aan het SAIIA, het Zuid-Afrikaanse instituut voor internationale betrekkingen van de Wits Universiteit in Johannesburg. „Mugabe is voornamelijk in de eenheidsregering gestapt omdat hij wilde dat de sancties tegen hem en zijn familie werden opgeheven.”

De reactie toont ook aan dat Mugabe’s partijgenoten zich bepaald niet druk maken over de gigantische economische problemen waar het land mee kampt, aldus Katito. Hij sluit ook niet uit dat de machtsbeluste president nu alsnog gaat proberen zijn totalitaire regime te herstellen. „De oude militaire structuren zijn nog aanwezig. Die kunnen zo weer worden geheractiveerd.”

The Zimbabwean berichtte eerder deze week al dat gewelddadige Zanu-PF jeugdmilities bezig zijn met het onder dwang rekruteren van jongeren.

Analist Katito denkt niet dat Mugabe zich volledig kan onttrekken aan de eenheidsregering. Dat zal de SADC niet accepteren. „Ze hebben Mugabe nooit echt streng aangepakt en dat zullen ze nu ook niet doen, maar deze tandeloze organisatie is wel het enige orgaan dat hier nog enige invloed kan uitoefenen”, stelt hij. „Zij zullen in elk geval zorgen dat beide partijen weer om de tafel gaan zitten.”

Ook voor Tsvangirai is weglopen geen optie, stelt Katito. „Hij weet dat hij niet om Mugabe heen kan. Die is noodzakelijk onderdeel van het pakket. En in elk geval heeft de MDC wél de drang om Zimbabwe er weer bovenop te helpen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden