'Bussemaker gaf een preek, een slechte'

Experts vinden dat minister inbreuk maakt op privélevens

Mens, waar bemoei je je mee? We maken zelf wel uit of we onze tijd besteden aan kinderen of aan werk! Afkeer van een bemoeizuchtige overheid is de grondtoon in veel reacties op oproepen van politici aan burgers hun leven anders in te richten. Mag de politiek zich niet bemoeien met het gedrag van burgers, mag minister Jet Bussemaker (emancipatie) niet zeggen dat vrouwen zichzelf moeten kunnen bedruipen?

Bussemaker overschreed de grenzen van hoever een politicus zich mag mengen in de privélevens van burgers, en daarom krijgt ze veel kritiek, zeggen bestuurskundige Paul Frissen en Europarlementariër Esther de Lange, die zelf ooit opriep de kliekjesdag in ere te herstellen.

"Als mevrouw Bussemaker dat zegt als politicus, dan is dat prima", zegt de Tilburgse hoogleraar bestuurskunde Paul Frissen. "Een politicus mag van alles vinden, agenderen, maatschappelijke discussies aanjagen. Maar het wordt wat anders als zij als minister, als overheid, specifieke opvattingen van emancipatie gaat opleggen. Dat is problematisch. In een democratische rechtsstaat als de onze moet de overheid toezien dat niemand tegen zijn zin een levenspad krijgt opgelegd. Maar dat is wat anders dan een ideaal voorschrijven hoe het leven geleefd moet worden."

Bussemaker (PvdA) kreeg dit weekeinde woedende reacties op haar pleidooi het weer eens te hebben over de vraag waarom maar de helft van de vrouwen financieel op eigen benen staat. Eenzelfde soort storm stak op toen haar voorgangster Marja van Bijsterveldt (CDA) ouders aanspoorde meer tijd te maken voor hun schoolgaande kinderen. "Ja, ook toen ging de overheid ver voorbij aan haar eigen mogelijkheden en eigen gezag", vindt Frissen. "De overheid moet met dit soort dingen terughoudend zijn."

Op die regel maakt hij wel uitzonderingen. Als de vrijheid van anderen wordt geschaad, dan mag de overheid van hem wél ingrijpen. Roken, noemt hij als voorbeeld. Of milieu: als het vervuilende gedrag van de een tot schade leidt voor de ander, dan houdt het met de vrijheid op.

Of de weerstand tegen bemoeienis met het privéleven is toegenomen, kan de bestuurskundige niet meteen zeggen. "Ja en nee. Mensen voelen meer weerstand tegen betutteling van henzelf. Maar ze voelen die minder bij betutteling van anderen."

CDA-Europarlementariër Esther de Lange had zaterdag voor radioprogramma 'Tros-Kamerbreed' een andere benaming voor de uitspraken van Bussemaker. De Lange had het over een preek, en dat bedoelde ze niet positief.

"Nee, met een preek is op zich niks mis", licht ze toe. "Een goede preek in de kerk motiveert je om het beter, of anders te doen. Dit was een slechte preek. Bussemaker constateert een probleem en geeft maar één manier om het op te lossen. Een politicus moet een visie geven op de langere termijn, en mensen de instrumenten bieden om keuzes te maken die bij hen passen."

Toch lijkt de Brusselse politica zelf ook niet vies van tips voor thuis. Ze ageerde tegen de vleesloze maandag die Paul McCartney propageerde. Ze kwam met een alternatief in de zelfde huiselijke sfeer: kliekjesdag, tegen voedselverspilling. Iets heel anders, zegt ze: "Dat was juist een tegenreactie op het preken van McCartney. Bij hem was het ook weer: zo moet het en niet anders. Politici moeten mensen in hun waarde laten, ook als zij andere manieren kiezen."

'Vrouwen moeten niet op de zak van hun man teren' Die oproep van minister Bussemaker heeft flink wat stof doen opwaaien. Ze overschreed een grens, vinden bestuurskundige Frissen en Europarlementariër De Lange. En wat vinden jonge mannen van haar uitspraken?

Jorrit Boonstra (30) uit Groningen, theatermaker
"Mijn vriendin werkt net als ik in de culturele sector en ik zou het jammer vinden als zij daarmee zou stoppen om huisvrouw te worden. Maar mocht dat haar wens zijn, dan vind ik dat prima. Ik vind het vreemd dat je volgens Bussemaker als vrouw pas geëmancipeerd bent als je voor je carrière kiest.

Je partner als gelijke zien binnen je relatie, dat is volgens mij echte emancipatie. Dat betekent dus niet je eigen ideeën aan de ander opdringen, maar respect hebben voor elkaars wensen en beslissingen in goed overleg maken.

De kritiek van Bussemaker is nogal eenzijdig. Niet alleen vrouwen hebben een schuldgevoel als ze hun carrière achternagaan. Ik ben afgelopen weekend van huis geweest voor mijn werk en vind dat ook wel eens vervelend voor mijn vriendin en onze baby. De uitspraken van Bussemaker leveren in elk geval weer een interessante discussie aan de eettafel op."

Elwin van der Klis (28) uit Amsterdam, student strafrecht
"Vrouwen moeten hun eigen broek op kunnen houden. De kans bestaat namelijk dat ze er door een scheiding of het overlijden van hun man alleen voor komen te staan. Het is vreemd dat sommigen zich daarvan niet bewust zijn. Ik ben voor een werkweek waarin iedereen vier dagen werkt, tien uur per dag. Dan hebben zowel de man als de vrouw binnen het gezin één dag vrij om voor de kinderen te kunnen zorgen. Het idee dat alleen vrouwen hiervoor thuis zouden moeten blijven, vind ik negentiende-eeuws. Daarnaast ben ik van mening dat vrouwen die gestudeerd hebben en vervolgens hun capaciteiten niet inzetten op de arbeidsmarkt, zich best schuldig mogen voelen. De maatschappij heeft meebetaald aan die studie. Daar mag een tegenprestatie voor verwacht worden. Wel zou de overheid de kinderopvang dan betaalbaar moeten maken. Of gratis, zoals in Zweden."

Gert-Jan Dronkers (24) uit Rotterdam, schadebehandelaar
"Ik vind het onzin dat Bussemaker vrouwen die thuisblijven om hun kinderen op te voeden een schuldgevoel aan probeert te praten. De overheid investeert niet in een individu, maar in de maatschappij. Sommige vrouwen gaan een carrière achterna, anderen kiezen ervoor om huisvrouw te worden. Zolang de rest van het gezin het daarmee eens is, heeft ze alle recht om hier zelf over te beslissen.

Bussemaker mag haar mening verkondigen, zolang er maar geen maatregelen worden genomen of wetten worden ingevoerd om de keuze van de vrouw te belemmeren. Ik woon samen met mijn vriendin, maar we hebben nog geen kinderen. Mocht mijn vriendin later thuis willen blijven om voor de kinderen te zorgen, dan heb ik daar geen problemen mee. Mocht het zover komen, dan zouden we wel goed moeten kunnen leven van één salaris. Dat is nu nog niet het geval."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden