Bush heeft meer speelruimte dan EU

De overheid is in de economie aan een opvallende comeback bezig. George Bush lijkt opeens één van de trouwste discipelen van Keynes en in Europa neemt het aantal landen toe dat het tekort laat oplopen om de economie te stimuleren.

Lex Oomkes

In Nederland liet Gerrit Zalm tijdens de financiële beschouwingen in de Kamer weten dat hij in een teruglopend begrotingsoverschot, respectievelijk een hernieuwd tekort op de begroting, geen aanleiding ziet de collega-ministers met bezuinigingen op te zadelen. Zalm neemt zijn eigen trendmatig begrotingsbeleid tenminste nog serieus. De daarmee verbonden scheiding tussen de daadwerkelijke inkomsten van de overheid en de uitgaven geldt niet alleen in rooskleurige economische omstandigheden. Het effect daarvan is in de cijfers over de economie van de voorbijgaande maanden te merken. Het relatieve aandeel van de overheid in de steeds verder inzakkende economie neemt snel toe. Zalm voert daarmee een soort neo-Keynesiaans anticyclisch begrotingsbeleid uit.

De bedragen die dat in Europa oplevert ter stimulering van de economie zijn overigens uiterst minimaal in vergelijking met waar Bush aan de andere kant van de oceaan mee bezig is. Een slordige honderd miljard dollar wordt in het nieuwe begrotingsjaar in de economie gepompt en dan nog is de kans klein dat de federale overheid op een tekort uitkomt.

Afgezien van de andere schaal in de Verenigde Staten zegt het iets over de mate waarin Europa in staat is een stimuleringsbeleid op te zetten. Ondanks de veel betere staat van de overheidsfinanciën, sinds de vorming van de monetaire unie, blijven de marges smal.

Het verdrag van Maastricht laat weliswaar het oplopen van het tekort tot drie procent toe (Duitsland, Frankrijk en Italië komen daar volgend jaar dichtbij), maar onder het stabiliteits pact zijn de eurolanden overeen gekomen dat het beleid op de middellange termijn gericht moet zijn op een budget close to balance. De vrijheid die de Maastrichtregels leek te bieden wordt tenietgedaan door het stabiliteitspact.

Regeringen in de eurolanden zijn kortom relatief behoorlijk machteloos. Alleen daaruit valt te verklaren dat zelfs de Duitse bondskanselier Schröder er deze week niet langer in slaagde zich te onthouden van kritiek op de Europese Centrale Bank. Juist vanuit het perspectief van de na de oorlog in Duitsland sterk gewortelde traditie om centrale bank en politiek van elkaar te scheiden met waterdichte schotten, is deze kritiek pikant.

Duitsland (met de hulp van Nederland) heeft moeten strijden om dit principe ook op de ECB toe te passen. Nog steeds moeten met name Latijnse landen wennen aan de onmogelijkheid de centrale bank politiek te besturen. En nu opeens ergert Schröder zich openlijk aan het feit dat Amerikaanse centrale bank Bush wel helpt de economie te stimuleren en Duisenberg doet alsof hij doof is.

Duisenberg doet wat een Duitse centrale bankier altijd moest doen: waken voor inflatie en meer niet. De economie stimuleren via het rente-instrument is in die traditie geen primaire taak van een centrale bank.

Maar al zou Duisenberg toegeven aan de druk. Wat zou een verlaging van de rente nog kunnen bijdragen? De rente gecorrigeerd voor inflatie is al dichtbij nul. Van de bank valt niets te verwachten en de overheden kunnen niet veel. Het ontluikende Keynesianisme is in Europa een kasplantje met weinig overlevingskansen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden