'Bush ging ten onrechte vrijuit'

Vandaag spreekt Alette Smeulers, professor internationale criminologie aan Tilburg University, haar oratie uit. Wereldwijd is ze de eerste hoogleraar die wordt benoemd op een leerstoel, gericht op internationale misdrijven. Ze vertelt over criminele staten waarin de hoogste gezagsdragers opdracht geven tot grof geweld.

1Waarom analyseert u juist deze situaties?
"Het zijn staten die doorgaans verantwoordelijk zijn voor het meest extreme en massale geweld dat we kennen. Dat komt doordat statelijke autoriteiten meer macht en mankracht hebben dan rebellenbewegingen. Bij criminele staten zijn het juist de hoogste gezagsdragers die crimineel zijn en internationale misdrijven initiëren, organiseren en goedkeuren."

2Wat zijn hun beweegredenen?
"Premier Rutte schrijft nu keurig nieuwe verkiezingen uit. Maar in criminele staten grijpen politieke leiders naar geweld als ze macht verliezen of deze willen uitbreiden."

3Hoe zit dat met de uitvoerders die onderaan in de hiërarchie staan?
"Deze 'voetsoldaten', of dat nou militairen of burgers zijn, hebben in criminele systemen de plicht om bevelen uit te voeren. Het is ontzettend moeilijk en gevaarlijk voor hen om zich daaraan te onttrekken. De meeste voetsoldaten kiezen voor loyaliteit. Natuurlijk doen sommigen dat ook vanuit haat, racisme en eigenbelang. Maar als deze daders toch gewetenswroeging krijgen over hun folteringen, verkrachtingen en moorden, gaan ze uit zelfbescherming redenen bedenken waarom het toch gerechtvaardigd is."

4In welke landen gebeurt dit?
"In Libië onder Kadafi of het Syrië van Assad. Ook de 'War on terror' is een voorbeeld. We kennen allemaal de beelden van de Iraakse gevangenis Aboe Ghraib, waar gevangenen werden gemarteld. De Amerikaanse soldaten die deze misdrijven begingen, handelden echter conform geheime richtlijnen. Ook een democratische staat kan crimineel zijn. De voetsoldaten die je op foto's van Aboe Ghraib ziet, zijn vervolgd en gestraft. Twee superieuren kregen oneervol ontslag. Maar als je de lijn naar boven volgt, kom je uit bij minister Rumsfeld en president Bush. Zij gingen ten onrechte vrijuit."

5Welke daders moet de internationale gemeenschap vervolgen?
"Het Internationale Strafhof en tribunalen moeten zich richten op de hoogste gezagsdragers. Alleen zij moeten de zwaardere aanklacht van internationale misdrijven krijgen, want zij zijn verantwoordelijk voor het collectieve karakter van het geweld. De voetsoldaten zouden alleen voor hun daden als moord of marteling, liefst door nationale rechtbanken, vervolgd moeten worden. Dat gebeurt nog niet altijd. Zo legde het Joegalosaviëtribunaal de politica Biljana Plavsic 11 jaar gevangenisstraf op wegens misdaden tegen de menselijkheid, terwijl een Oost-Timorese voetsoldaat van het Oost-Timortribunaal 13 jaar kreeg voor het onder dwang vermoorden van twee mensen. "Tjitske Lingsma

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden