Burroughs tartte Amerika met 'Junkie'

'Fuck' em all', ook wel door de schrijver zelf voorgelezen als één lange uithaal: 'Fuck 'em awwwllll'.

Nu zijn we gewend aan dit soort uitgelaten termen die niet meer betekenis hebben dan 'rot op' of 'val dood'.

Maar toen de zaterdag in Lawrence, Kansas, overleden William S. Burroughs deze taal begin jaren vijftig in de literatuur introduceerde, bracht het nogal wat teweeg. Sterker, met de verschijning van Junkie (1953) schudde de aarde van optimistisch Amerika minstens drie keer. Behalve de taal was het de levenshouding van Burroughs die de samenleving tartte. Waren volkshelden als Elvis Presley en James Dean (ook rebellen, maar zonder 'cause' dus ongevaarlijk en ideaal voor Hollywood) even later niet meer dan een teken van een nieuwe generatiekloof, het verzet van Burroughs ging (parallel met dat van de Beatniks zoals Allen Ginsberg en Jack Kerouac, die respectievelijk in '56 en '57 met 'Howl' en 'On the road' uit de ondergrondse naar boven kwamen) veel dieper. Om te beginnen was hij overtuigd homoseksueel, daarnaast een nog overtuigender bewust nietsdoende junkie. En daar kwam, directer en dus brutaler dan bij de esoterische Ginsberg en de uiteindelijk klassiek verhalend schrijvende Kerouac, die taal bij. Ongekuiste, duistere flarden waren het. Ongecontroleerde gedachten, gevoelens, hallucinaties en denkbeelden. En het kon nog erger. Na 'Junkie' (dat oorspronkelijk onder de schuilnaam William Lee verscheen) volgde in 1959 'Naked lunch'. Portretteerde Burroughs in 'Junkie' vooral de machtsverhouding tussen verslaafde en handelaar (voor hem meteen een spiegel van alle andere machtsverhoudingen) in 'Naked lunch' werden de experimenten doorgevoerd. Alles gebruikte Burroughs in zijn montages, samples of 'reality sandwiches' zoals Ginsberg zijn boeken noemde. Fragmenten uit filmscripts, science fiction, radiofragmenten, strips, porno, de taal van de straat en niet te vergeten: het onomwonden verhaal dat niet verteld mocht worden.

Twee zieke junkie-homo's die elkaar pijpen in de trein op weg naar Lexington. Het hoorde bij zijn wereld, dus schreef hij het op. Het boek bleef tot een uitspraak van het Hooggerechtshof in 1966 verboden. En Burroughs zelf? Zijn leven was Kaïnesker dan dat van zijn figuren. Ooit in 1914 geboren in een fabrikantengezin in St. Louis, daalde hij na een mislukte letterenstudie in Harvard af in de Newyorkse schemerwereld van de zelfkant waar hij zich, verslaafd aan morfine, in stand hield als privé-detective, barkeeper en insectenverdelger. Na de oorlog trekt hij met zijn tweede vrouw, Joan Vollmer, naar Mexico. Als hij haar in '51 op een feestje in een dronken bui een kogel door het hoofd jaagt, omdat hij anders dan Wim Tell het glas erop mist, vlucht hij naar Marokko, waar hij serieus begint te schrijven. Na 'Naked lunch' verschijnen nog 'The soft machine' (1961) en 'The ticket that exploded (1962). Maar die boeken voegen weinig toe aan wat hij te zeggen had. Restte een bestaan als cult-held in de schaduw van de pop-art en nieuwe helden uit de underground van de jaren zestig, zoals Andy Warhol, Lou Reed, The Soft Machine, David Bowie en Kurt Cobain. Allemaal pioniers van de grenzen van de wildernis van de geest 'Treat you right kid... Candy and cigarettes.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden