Burma houdt de adem in voor Suu Kyi als president

Aung San Suu Kyi vorig week tijdens een persconferentie aan het begin van het parlementaire jaar. Het eerste democratisch gekozen parlement van Burma moet voor eind maart een president kiezen.Beeld afp

Burma houdt de adem in: eind maart moet het Zuidoost-Aziatische land  een nieuwe president hebben, maar het is nog volstrekt onduidelijk wie gekozen zal worden. De meeste Burmezen willen democratie-icoon Aung San Suu Kyi als staatshoofd, maar zij is door de Grondwet formeel uitgesloten van die post. Of toch niet?

Het lange proces van de terugkeer naar democratie in Burma nadert een nieuwe climax. Het land koos afgelopen november tijdens de eerste vrije verkiezingen na vijftig jaar militaire dictatuur, weer een parlement. Dat kwam vorige week voor het eerst bijeen, en moet nu voor eind maart een nieuwe president kiezen.

De namen van de kandidaten moeten op 17 maart bekend zijn, zo deelde de voorzitter van het Burmese Lagerhuis vandaag mee. Voor de hand zou liggen dat oppositieleidster Aung San Suu Kyi president wordt, omdat haar partij Nationale Liga voor Democratie (NLD) rond de 80 procent van de stemmen kreeg, maar volgens de Grondwet mag zij niet meedoen.

Buitenlandse kinderen
Die Grondwet is nog door de militaire junta opgesteld in 2008, met de bedoeling om Suu Kyi voor altijd buiten het presidentiële paleis te houden. Kandidaten met buitenlandse kinderen kunnen geen staatshoofd worden, en Suu Kyi heeft door haar huwelijk met een Brit twee zoons met de Britse nationaliteit.

Om het icoon van het jarenlange, vreedzame verzet tegen de militaire junta toch president te kunnen laten worden, moet de Grondwet gewijzigd worden, maar ook dat is lastig. Het leger heeft sindsdien weliswaar democratische hervormingen toegestaan, maar voor een grondwetswijziging is een supermeerderheid van ruim 75 procent nodig.

Aangezien militairen nog altijd 25 procent van de parlementszetels bezetten is hun medewerking nodig, maar de vraag is of zij daar wat voor voelen. Het leger, dat grote economische belangen heeft, is bang die kwijt te raken als Suu Kyi aan de macht komt. Bovendien vrezen de militairen dat zij wraak zal willen nemen voor decennia van keiharde militaire dictatuur.

'Boven de president'
Dat een NLD-er tot president zal worden gekozen is zo goed als zeker, en ook dat Aung San Suu Kyi hoe dan ook aan de touwtjes zal trekken. Een paar dagen voor de parlementsverkiezingen zei zij nog dat ze "boven de president" zal staan. Duidelijk is dat de 70-jarige oppositieleidster, die een groot deel van haar leven heeft gegeven voor de politieke strijd, zelf haar land wil gaan leiden.

Naar verluidt zijn nu achter de schermen intensieve onderhandelingen gaande met het leger over een oplossing. Het leger heeft eerder gezegd de Grondwet niet te willen veranderen, maar er zijn waarnemers die speculeren dat de militairen misschien bereid zijn tot concessies. Daarvoor in ruil zouden zij bijvoorbeeld belangrijke ministersposten kunnen krijgen, of garanties dat hun economische positie niet wordt aangetast, of dat wordt afgezien van vervolging.

Maar daarmee is de NLD er nog niet. Mocht Suu Kyi erin slagen het leger over te halen voor de grondwetswijziging te stemmen, dan moet er ook nog een landelijk referendum over worden gehouden. Dat duurt lang en die tijd is er niet, want op 1 april loopt de termijn van de huidige militaire president Thein Sein af en moet er een opvolger zijn.

Opschorten
Een laatste redmiddel is dan om het grondwetsartikel op te schorten, maar dat stuit op bezwaren van sommige parlementsleden. "Persoonlijk wil ik graag dat Aung San Suu Kyi president wordt, maar het lijkt me eerlijk gezegd geen goed idee om de Grondwet deels buiten werking te stellen. Dat is geen goede traditie om over te dragen aan toekomstige parlementen", aldus Lagerhuislid Ba Shin van de Arakan National Party, een grote etnische partij in noordwestelijke staat Rakhine.

Een westerse diplomaat zei tegen persbureau Reuters dat het ook voordelen heeft voor de NLD als Suu Kyi niet formeel president zou zijn. "Als ze geen officiële titel heeft is ze vrij om haar eigen strategische keuzes te maken, daarbij niet gehinderd door de dagelijkse last van het besturen van het land", aldus de diplomaat, die anoniem wilde blijven vanwege de gevoeligheid van de zaak.

Over de koortsachtige onderhandelingen komt weinig naar buiten. Het leger ontkent in elk geval dat er gesproken wordt over concessies aan de Constitutie. Sommige NLD-leiders zeiden onlangs dat er mogelijk eind volgende week of voor eind februari in het Lagerhuis al gestemd kan worden. Dat zou erop kunnen duiden dat een akkoord over de kwestie nabij is.

Maar nu het parlement heeft laten weten dat de namen van de kandidaten niet voor 17 maart hoeven worden verwacht, is duidelijk dat er meer tijd nodig is om een oplossing te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden