Opinie

Burgervergadering is het antwoord op nepnieuws en desinformatie

Voorstanders van abortus tijdens het referendum over dat onderwerp dat in Ierland in mei 2018 werd gehouden. Beeld AFP

Opvattingen komen in beweging als mensen elkaar ontmoeten. In een burgervergadering zouden mensen van alle achtergronden elkaar spreken en ingewikkelde vraagstukken goed kunnen onderzoeken en begrijpen, stelt George Gelauff van het apostolisch genootschap.

Op 5 mei vieren we de vrijheid met het thema ‘In vrijheid kiezen’. Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib schrijft in de jaarthematekst: “In vrijheid kunnen kiezen moedigt aan om zelfstandig te denken, om je als individu goed te informeren, je een mening te vormen en om je kritisch te verhouden tot de zelfgekozen volksvertegenwoordiging en regering.” Ware woorden. Alleen wordt het steeds moeilijker om je goed te informeren in deze tijd van desinformatie en alternatieve feiten.

Een president ontkent glashard controleerbare feiten en hitst op tegen de ‘onbetrouwbare’ pers die ‘nepnieuws’ zou verspreiden. Hij is niet de enige. Trollenlegers proberen verkiezingen te beïnvloeden. De ‘Deep Fake News’-aflevering van tv-programma Tegenlicht toont films waarin politici en beroemdheden uitspraken doen die ze nooit gedaan hebben. Nauwelijks van echt te onderscheiden en ronduit beangstigend.

Consensus

In Nederland is betrouwbare kennis altijd een belangrijke basis geweest voor beleid. Wanneer kennis niet meer vertrouwd wordt, gaat dat ten koste van goede besluitvorming. In het ESB-blog (Economisch Statistische Berichten) ‘Kennis en beleid: vechten of groeien?’ duid ik hoe kennis en beleid elkaar juist kunnen versterken.

Afnemend vertrouwen in kennis tast ook het vertrouwen in de democratie aan. Onderzoek van I&O Research laat zien dat burgers in verwarring raken door nepnieuws en niet meer weten wat waar en onwaar is. Maar liefst 82 procent van de ondervraagden ziet nepnieuws als een bedreiging voor de democratie en de rechtsstaat.

Wat kunnen we eraan doen? De praktijk laat keer op keer zien dat opvattingen in beweging komen als mensen elkaar ontmoeten en in gesprek raken. Regelmatig worden vaste overtuigingen dan vloeibaar en ontstaat er een gemeenschappelijk gebied waar oplossingen liggen. Ook als verschillen van mening blijven bestaan, groeien begrip en respect en ontstaat er meer consensus over feiten en inzichten.

In Ierland gebeurde dit bij het omstreden onderwerp abortus. In een burgervergadering hebben honderd burgers zich erin verdiept. Ze hebben deskundigen geraadpleegd en betrokkenen gesproken. Hun aanbeveling aan de politiek: het verbod op abortus schrappen uit de Grondwet. Die honderd burgers zijn zo gekozen dat ze representatief zijn voor de hele bevolking. Daardoor zaten alle zienswijzen aan tafel. Hun werk trok de aandacht, binnen en buiten Ierland. Een vrachtwagenchauffeur noemde zijn deelname de mooiste ervaring van zijn leven.

Experiment

De groei van desinformatie maakt het urgent in Nederland te experimenteren met een burgervergadering. Bijvoorbeeld over belangrijke onderwerpen als klimaat of migratie. Zodat mensen van alle achtergronden elkaar spreken en ingewikkelde vraagstukken goed kunnen onderzoeken en begrijpen. En eventueel van mening kunnen veranderen.

Zo’n experiment vraagt een gedegen voorbereiding. Met alle ruimte om de verworven inzichten te communiceren met de samenleving. Cruciaal is dat de groep deelnemers een representatieve afspiegeling van de bevolking is. En dat de deelnemers er een substantiële reeks weekenden voor vrij willen maken. Een ruime onkostenvergoeding zou kunnen helpen, net als een persoonlijke uitnodiging door iemand met gezag. Voor grote, nationale vraagstukken zou een uitnodiging van de koning bijvoorbeeld niet misstaan.

Ik hoop dat het thema van de nationale viering dit jaar, ‘In vrijheid kiezen’, de aanzet is om concrete stappen te maken, zodat we – op basis van betrouwbare en breed vertrouwde kennis – in vrijheid kunnen blijven kiezen. 

Lees ook: 

Ollongren strijdt tegen nepnieuws, maar hoe groot is het gevaar?

Nepnieuws en desinformatie kunnen ontwrichtend werken in een democratie, zegt minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken. Ze begint daarom een online campagne voor meer mediawijsheid. Hoe groot is het gevaar van desinformatie voor kiezers? En hoe werkt het precies?

EU wil voorkomen dat verkiezingen worden gemanipuleerd door massaal verspreide leugens en mythes

Brussel wil dat internetbedrijven meer doen om te voorkomen dat de Europese verkiezingen worden gemanipuleerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden