Burgeroorlog dreigt in Burundi

Moordaanslag op generaal kan nieuwe geweldsspiraal tussen Hutu's en Tutsi's ontketenen

De moordaanslag in Burundi op generaal Adolphe Nshimirimana verhoogt de kans op een nieuwe burgeroorlog in het land. In het weekeinde werd de generaal, de machtigste man na president Pierre Nkurunziza, bij zijn huis in de hoofdstad Bujumbura gedood. Zijn auto werd beschoten met een granaatwerper en doorzeefd met kogels. Ooggetuigen vertelden dat de daders militaire uniformen droegen en gebruikmaakten van een legertruck.

De actie kan het werk zijn van gevluchte militairen, verantwoordelijk voor een mislukte staatsgreep in mei. Zij hergroepeerden zich net over de grens in buurland Rwanda en kondigden begin vorige maand spectaculaire acties aan.

De daders kunnen echter ook militairen van de strijdkrachten zijn die net als een groot deel van de bevolking gekant zijn tegen de derde ambtstermijn van Nkurunziza. Er waren massale protesten in aanloop naar zijn herverkiezing vorige maand. Bij confrontaties met veiligheidstroepen vielen zeker zeventig doden. Nshimirimana wordt gezien als de motor achter het brute optreden tegen demonstranten.

In de Arusha Akkoorden die in 2005 een einde maakten aan twaalf jaar burgeroorlog, zijn twee ambtstermijnen vastgelegd voor een president. Nkurunziza zegt nu pas aan zijn tweede termijn te zijn begonnen omdat hij voor zijn eerste vijf jaar als staatshoofd was gekozen door het parlement en niet door het volk. De internationale gemeenschap heeft zijn herverkiezing zwaar bekritiseerd en tal van landen stopten de ontwikkelingshulp aan het land.

Nshimirimana gold als een havik binnen het een kliekje vertrouwelingen van Nkurunziza. Hij maakte er geen geheim van af te willen van de Arusha Akkoorden. Hij had grote moeite met de verdeling van overheidsfuncties tussen de twee etnische groepen in het land (zo'n 85 procent van de bevolking is Hutu en 14 procent Tutsi). Maar in het vredesakkoord werd 60 procent van de overheidsfuncties toegewezen aan Hutu's en 40 procent aan Tutsi's. In het leger is de verdeling vijftig procent voor elk van de groepen.

Burundi kent dezelfde etnische verdeling als het buurland Rwanda, waar rivaliteit tussen beide groepen in 1994 tot een volkenmoord leidde waarin zo'n 800.000 Tutsi's en gematigde Hutu's werden gedood.

Het Burundese leger beschouwde zichzelf als schoolvoorbeeld van hoe in Burundi beide groepen na jaren van conflict toch goed konden samenwerken. De ontwikkelingen van de laatste tijd duiden er steeds meer op dat het uiteindelijk toch niet meer was dan een laagje vernis.

De protesten rond de derde termijn worden weliswaar als een politiek conflict bestempeld, maar Nkurunziza, een Hutu, gooide kort voor zijn herverkiezingen etniciteit in de strijd. Hij beschuldigde Tutsi's van de protesten omdat ze de macht zouden willen overnemen, hoewel onder zowel demonstranten als coupplegers zich Hutu's en Tutsi's bevonden.

Vooral in de steden zijn mensen het leiderschap van de president zat omdat hij weinig heeft gedaan aan de ontwikkeling van het land en te veel tijd zou besteden aan zijn voetbalhobby en preken in kerken.

Na de aanslag op Nshimirimana waren in verschillende delen van Bujumbura al schoten te horen. Vooral in de wijk waar de generaal woonde, zijn veel mensen opgepakt. Ook oppositieleden zijn gearresteerd. Bewoners van de hoofdstad melden dat de situatie uiterst gespannen is en iedereen zoveel mogelijk thuis blijft.

De komende dagen moet duidelijk worden wie achter de moord op Nshimirimana zat. Is het een waarschuwing aan de president dat het maar beter is om op te stappen? Waren opstandelingen verantwoordelijk voor de aanslag of is het leger uiteengevallen in pro- en anti-Nkurunziza-facties? Veel vraagtekens. Maar zeker is dat Burundi een onzekere toekomst tegemoet gaat met nog meer geweld dan in de laatste maanden.

undefined

Adolphe Nshimirimana

Adolphe Nshimirimana was een belangrijke en populaire Hutu-rebellenstrijder die tijdens de burgeroorlog tussen 1993 en 2005 vocht tegen het door Tutsi's gedomineerde leger. Al tijdens zijn rebellentijd verwierf hij zich een naam als meedogenloze strijder. De mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch schreef in een rapport in 2005, kort na de vrede, dat de nationale inlichtingendienst onder Nshimirimana zich schuldig maakte aan martelingen en standrechtelijke executies. Vorig jaar werd hij in verband gebracht met de moord op drie bejaarde Italiaanse nonnen in een klooster in Burundi. Een man die toegaf de dader te zijn, verklaarde tegenover een journalist dat hij opdracht had gekregen voor de moord van drie mannen in een bar die eigendom is van Nshimirimana. De journalist belandde een maand achter tralies. De laatste tijd was Nshimirimana adviseur van de president en verantwoordelijk voor diens veiligheid.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden