Burgermoed: toverwoord voor veiligheid

Beeld anp

Er komt geen einde aan. Mensen moeten meer voor elkaar zorgen, ze runnen zwembaden en buurthuizen, ze richten een zorgcoöperatie op. Deze week kwam bij die 'burgerkracht' ook nog een beroep op de 'burgermoed'. Mensen moeten in de trein in actie komen als de conducteur wordt belaagd. Aan deze uitbreiding van de participatiesamenleving zitten wel lastige aspecten.

De Stichting Maatschappij en Veiligheid liet uitzoeken of burgers kunnen worden ingezet bij het vergroten van de veiligheid in het openbaar vervoer. De conclusie op basis van het rapport 'Burgermoed als oplossing voor onveiligheid in het openbaar vervoer?' is duidelijk. Ja, een bijdrage van burgers is redelijk en mogelijk. Burgers hebben een eigen verantwoordelijkheid voor veiligheid, en die kunnen ze waarmaken als zij maar geleerd hebben hoe ze moeten handelen. Dat kunnen ze volgens voorzitter Pieter van Vollenhoven in een halfuurtje leren.

De opstellers van het rapport brengen die burgermoed nadrukkelijk in verband met de participatiesamenleving, een ouder begrip dat de koning in zijn eerste Troonrede in 2013 een nieuwe impuls gaf. Van iedereen die dat kan, wordt gevraagd verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar eigen leven en omgeving. Dat gaat niet alleen over zorg, of over leefbaarheid in de wijk. Het gaat ook over veiligheid.

Buurtwachten
Het kabinet verwacht dat burgers een handje helpen bij preventie en opsporing. Zij doen dat ook. Meer dan anderhalf miljoen mensen assisteren de politie via Burgernet met de opsporing van overvallers, inbrekers, ontvoerders. Op kleinere schaal houden buurtwachten een oogje in het zeil in de wijk.

De burgermoed die nu in de trein wordt geïntroduceerd, gaat een stapje verder. Het nieuwe zit er niet in, dat de overheid of de vervoerder de burger vraagt actief te helpen bij het waarborgen van de veiligheid. Dat gebeurt al volop; in politiekringen is het uitgangspunt dat criminaliteit alleen bestreden kan worden sámen met burgers.

Maar anders dan de participerende burger in de zorg, loopt de burger hierbij wel een risico: op strafbaar handelen. De treinreiziger mag optreden bij agressie, maar alleen proportioneel: geen mes bij één enkele klap. Ook moet er geen alternatief voorhanden zijn. Houdt de moedige burger zich niet aan die voorwaarden, dan loopt hij kans zelf vervolgd te worden.

Publieke opinie
Maatschappelijk en bij justitie is er voor die burgermoed sinds een jaar of tien wel meer begrip. Medewerkers van Albert Heijn die een winkeldief in elkaar sloegen konden op sympathie rekenen, prins Bernhard betaalde hun boete. De vrouw die op een tasjesdief inreed kreeg bijval, net als recent de juweliersvrouw in Deurne die twee overvallers doodschoot. Politici braken een lans voor mensen die zelf optreden tegen geweld. Zij voeden daarmee de publieke opinie ten gunste van de burgermoed.

Niettemin, durft de reiziger ertussen te springen als een conducteur klappen krijgt, of kijkt hij liever weg uit angst zelf klappen te krijgen? Onderzoekers van de burgermoed schrijven dat mannen eerder optreden dan vrouwen, en optimistische mensen met een sterk gevoel van eigenwaarde en een groot moreel besef komen ook sneller in actie.

Reizigersorganisatie Rover rekent erop dat er een heleboel van die types in de trein zitten. Temidden van alle kritiek waaronder de burgermoed in de trein al is bedolven, is juist de vereniging van reizigers zelf verrassend positief. Zij wil graag in gesprek over hoe de reizigers deze gedachte handen en voeten kunnen geven - waarmee de burgermoed al een belangrijke speler voor zich gewonnen heeft.

Ook Rover erkent dat het niet reëel is van iedereen een bijdrage te verwachten. Dat heeft die burgermoed dan weer gemeen met het beroep op burgerkracht op andere terreinen van de samenleving.

Twee voorbeelden van burgermoed uit het rapport

Op het traject Ede-Wageningen naar Nijmegen wordt een vrouw van haar tas beroofd. Een medereiziger gaat alle coupés af om de tasjesdief te vinden. Op het station Arnhem wordt hij overmeesterd. De man is aangehouden, de vrouw heeft haar tas weer terug.

Vlak voor station Wolvega constateert de conducteur dat twee jongens reizen zonder geldig vervoersbewijs. De conducteur vraagt om identiteitsbewijzen. Eén van de twee, 17 jaar, geeft hem een klap in zijn gezicht. Er ontstaat een worsteling, andere reizigers grijpen in. Samen met de conducteur lukt het om de jongen te overmeesteren. Hij wordt dezelfde avond aangehouden, de conducteur krijgt medische assistentie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden