Burgerinitiatief strandt keer op keer in Kamer

Nick Vogels en Peter Althuizen, initiatiefnemers van het burgerinitiatief 'Stop Overvolle Klassen', volgen in de Tweede Kamer het debat over dr grootte van klassen. Beeld anp
Nick Vogels en Peter Althuizen, initiatiefnemers van het burgerinitiatief 'Stop Overvolle Klassen', volgen in de Tweede Kamer het debat over dr grootte van klassen.Beeld anp

Het burgerinitiatief heeft in zijn achtjarige bestaan landelijk nog geen enkel politiek resultaat opgeleverd. Ook het initiatief 'Stop de overvolle klassen' haalde het gisterochtend niet. Oud-Kamerlid Niesco Dubbelboer (PvdA), die het plan initieerde, volgens hetwelk iedereen een onderwerp op de parlementaire agenda kan krijgen, wil dat het burgerinitiatief wordt aangepast.

In acht jaar tijd werden tot nu toe slechts zes initiatieven in de Tweede Kamer behandeld. Geen daarvan werd goedgekeurd door het parlement. Daar komt bij dat niet eens de helft van de initiatieven wordt besproken door de Tweede Kamer. Dat heeft te maken met de strenge voorwaarden waaraan een voorstel moet voldoen. Zo mag het onderwerp de afgelopen twee jaar niet al behandeld zijn door de Tweede Kamer. Daarnaast moeten er tenminste 40.000 handtekeningen worden verzameld, voordat een initiatief wordt goedgekeurd.

In 2006 werd het burgerinitiatief in het leven geroepen om burgers meer te betrekken bij politieke besluitvorming. Iedereen van boven de achttien kon een uitgewerkt politiek voorstel indienen bij de Kamer. Dubbelboer zette zich vanaf 2003 in voor het plan. Nu pleit hij voor aanpassingen. "Het benodigde aantal handtekeningen van 40.000 is te hoog, dat moet omlaag naar 15.000. Zo wordt het burgerinitiatief toegankelijker." Ook moet de termijn van twee jaar omlaag naar één jaar.

"Ik snap best dat de Kamer geen zin heeft in een debat dat ze kort daarvoor al heeft gevoerd, maar twee jaar is te lang." Volgens Dubbelboer wekt de maatregel bevreemding bij mensen die hun initiatief aandragen met de 'beste motieven'. "Dan heb je ze eerst 40.000 handtekeningen laten verzamelen, wordt het afgewezen omdat het al besproken is. Dat is zuur."

Ondanks het achterblijvende succes, vindt hij niet dat zijn geesteskind moet worden afgeschaft. "Je kunt zeggen: we halen de bel weg omdat we niet altijd opendoen. Je kunt ook zeggen: we zetten de deur open."

Alle burgerinitiatieven tot nu toe
13 december 2007 Milieudefensie en Jongeren Milieu Actief zorgen voor het debat 'Stop fout vlees' over veehouderij zonder dierenleed, milieuvervuiling en import van veevoersoja.

1 februari 2012 Stichting Platform AOW-omhoog dwingt debat 'AOW omhoog!' af. Initiatiefnemer Duppen wil een hoger AOW-bedrag.

8 maart 2012 'Uit Vrije Wil' van onder anderen Hedy d'Ancona en Frits Bolkestein initieert debat over 'Legalisatie van stervenshulp aan ouderen die hun leven voltooid achten'.

12 juni 2013 Greta Duisenberg, Dries van Agt en vele anderen hebben een debat over de Israëlische muur op de agenda gezet, met de naam 'Sloop de muur, sancties tegen Israël'.

21 januari 2014 BurgerforumEU zorgt onder aanvoering van Thierry Baudet voor debat over 'Geen EU-bevoegdhedenoverdracht zonder referendum'.

2 april 2014 De vakbond Leraren in Actie wil af van gemiddelde aantallen leerlingen per klas. Kamerdebat over 'Stop de overvolle klassen'.

Volgende week (in voorlopige planning) De groep ME-Den Haag heeft genoeg handtekeningen verzameld voor het debat 'Erken ME'.

Over drie weken (voorlopig) De Nederlandse Vereniging van Lymepatiënten (NVLP) heeft een debat op de Kameragenda gekregen met de naam 'Ziekte van Lyme' voor aandacht en meer onderzoek.

Veel van de ingebrachte zaken lijken al bij voorbaat kansloos
In zijn dagelijkse kloffie bestijgt leraar Peter Althuizen het spreekgestoelte van de Tweede Kamer. Bij het presenteren van zijn burgerinitiatief 'Stop de overvolle klassen' richt hij zijn pijlen op staatssecretaris van onderwijs Sander Dekker: "U zegt dat u al genoeg geld geeft aan onderwijs. Iedere schooldirecteur kan u van uw onwetendheid afhelpen."

Gelaten aanschouwt Dekker het vlammend betoog van de Haagse docent. "Het is nu aan u om duidelijk te maken dat u de burger ook echt heeft gehoord", besluit Althuizen zijn verhaal. Er volgt een kort Kamerdebat. Jasper van Dijk (SP): "Staatssecretaris, gaat u ook echt iets doen met het burgerinitiatief, of gaat u gewoon weer over tot de orde van de dag?"

'Karikatuur'
Het werd dat laatste. Dekker hield gisteren zijn kabinetspraatje en daarmee is de kous af. Volgens de staatssecretaris schets Althuizen een 'karikatuur' van de realiteit. Zoveel overvolle klassen zijn er niet. En als die er al waren, dan is de overheid nog "geen geldmachine die gratis geld produceert". Net als de voorgaande zes burgerinitiatieven, vingen ook de leraren bot bij de Haagse politiek.

En dat terwijl het burgerinitiatief bij de invoering in 2006 werd gepresenteerd als een zegen voor de participatieve democratie. Voortaan konden burgers zelf een onderwerp op de politieke agenda krijgen. PvdA'er Niesco Dubbelboer stond in 2003 aan de wieg van het plan. "Mensen hebben te weinig te zeggen over politieke besluitvorming. Het burgerinitiatief is bedoeld als instrument om het gat tussen politiek en burger kleiner te maken."

Hoe mooi het democratiseringsproject ook klinkt, het succes ervan is mager. Het leeuwendeel van de initiatieven sneuvelt al in een vroeg stadium, omdat de Kamer alleen onderwerpen bekijkt die zij de afgelopen twee jaar nog niet heeft besproken. Zo weigerde de Kamer in 2012 een burgerinitiatief voor het verbieden van vuurwerk, omdat het zich een jaar eerder ook al had gebogen over een eventueel verbod.

Radicale initiatieven
Wat opvalt is de aard van de in politiek Den Haag besproken burgerinitiatieven: veel lijken bij voorbaat kansloos. In 2007 verwierp de Kamer 'Stop fout vlees', een initiatief van Milieudefensie om over te stappen op een volledig duurzame veehouderij, zonder dierenleed of milieuvervuiling. Een vergaand standpunt waar weinig draagvlak voor is in het parlement. Ook vrij radicale initiatieven als 'AOW-omhoog!' en 'Sloop de muur, sancties tegen Israël!' werden met ruime meerderheid weggestemd.

Alhoewel Nederlanders met het burgerinitiatief nu zelf onderwerpen op de politieke agenda kunnen krijgen, leveren de lange voorbereidingstijd en de tienduizenden in te zamelen handtekeningen in de praktijk weinig op.

Toch neemt het aantal initiatieven toe. Volgende week pleiten burgers in de Tweede Kamer voor het erkennen van hersenziekte ME. Twee jaar lang stopten zij 'alle energie die beschikbaar was' in hun initiatief. De burger lijkt nog niet ontmoedigd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden