Burgercoöperaties regelen zorg zelf

Enorme groei van initiatieven, vooral door zestigplussers

Dorpen en stadswijken organiseren steeds vaker in een coöperatie zelf hun zorg of onderlinge hulp. Hun aantal steeg binnen een jaar met dertig procent, van 100 naar circa 130.

"Er zit veel groei in deze beweging. Veel mensen spannen zich in voor dienstverlening en zorg", constateert Daniëlle Harkes, manager van het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg, dat de ontwikkelingen in kaart brengt. "Het werkt aanstekelijk, of het is besmettelijk. Er is nu massa die kan laten zien dat het werkt. Dat schept vertrouwen, en ze kunnen de kunst van elkaar afkijken."

De 130 coöperaties in de zorg zijn er in alle soorten en maten. Er zijn hulpverleners in de zorg die een coöperatie oprichten, maar het overgrote deel zijn burgerinitiatieven. In die categorie zit ook de grootste groei.

Die verbanden van burgers beginnen vaak klein, met het regelen van vrijwilligers voor vervoer van ouderen die niet meer mobiel zijn, met gezamenlijk eten, met klusjes doen voor elkaar. Slaat dat aan, dan wordt een coöperatie opgericht, met een bestuur en met leden, die gebruik kunnen maken van de diensten en die inspraak hebben in het beleid.

Er zijn ook verenigingen die een zorgadviseur in dienst nemen of een wijkverpleegkundige. Sommige coöperaties voor duurzame energie 'nemen de zorg erbij'. Er zijn coöperaties die alles op eigen kracht doen, er zijn er ook die contact zoeken met de gemeente en met professionele instellingen. Soms krijgen ze een (start)subsidie.

De groei houdt verband met ontwikkelingen in de zorg, waarvoor de verantwoordelijkheid nu grotendeels bij gemeenten ligt. Die nemen de burgerinitiatieven steeds serieuzer, zegt Harkes. De professionele lichte zorg en dienstverlening vermindert, dat moeten mensen meer zelf regelen, met hun netwerk. "Dat kan ook een zorgcoöperatie zijn. Die nemen gemeenten werk uit handen."

De Amsterdamse socioloog Imrat Verhoeven deed veel onderzoek naar burgerinitiatieven. Hij is op zich positief over de zorgcoöperaties, maar waarschuwt wel voor mensen die buiten de boot vallen, die de dupe worden van decentralisatie en die niet worden bereikt door de coöperaties. "Het is goed zolang ze mensen niet buitensluiten. Het is wel vaak soort zoekt soort." Gemeenten en zorginstellingen moeten wat hem betreft in de gaten blijven houden dat iedereen welkom is. De gemeente krijgt niet zozeer minder taken nu burgers meer zelf gaan doen, maar wel andere. "Dat maakt het wel ingewikkeld."

Coöperaties worden vaak opgericht door zestigers en begin zeventigers, die niet meer werken en wel wat tijd hebben. De zorg hebben ze zelf nog niet nodig, maar ze zien dat moment wel komen. Ook vinden ze vaak dat zorg en welzijn anders georganiseerd zouden kunnen worden, dichter bij huis en meer naar de eigen wensen. "Zij zijn de motor van de zorginnovatie", vindt Harkes.

undefined

Zorgvilla's Hoogeloon

De eerste zorgcoöperatie begon tien jaar geleden in Hoogeloon in Brabant. In dat dorp van ruim 2100 inwoners heeft de coöperatie twee zorgvilla's. In de ene wonen demente mensen, in het andere mensen met een verstandelijke beperking. De Zorgcoöperatie Hoogeloon, waarvan nu een kleine 250 dorpsbewoners lid zijn, werkt samen met professionele instellingen voor zorg en voor wonen. Dat ging niet zonder slag of stoot, zeiden beide partijen twee jaar geleden in Trouw. De initiatiefnemers uit het dorp waren meer gericht op wat bewoners gewend waren en wilden, de professionals moesten in hun werk in de twee villa's rekening houden met protocollen en regels. Dat botste. Mooi voorbeeld is de vis van de markt, die de bewoners gewend waren te halen. Maar die is niet gecertificeerd, en dus had de inspectie daar vragen over. Nu mogen bewoners die vis wel eten, maar moet de familie op de hoogte zijn van de risico's.

undefined

700 leden in Schaijk

In het Brabants Schaijk is in 2011 een zorgcoöperatie begonnen met 300 leden, nu zijn dat er 700. Vrijwilligers hebben een pand verbouwd tot ontmoetingscentrum. Dat is zes dagen in de week open. Er komen zo'n honderd mensen, ook voor dagopvang, dagbehandeling en, recent, een café voor mantelzorgers. De coöperatie heeft inmiddels een wijkverpleegkundige in dienst, voor circa 20 uur per week.

De zorg sluit aan bij wat de mensen willen. De coöperatie wil de activiteiten uitbreiden naar jongeren en naar moeders die anderen helpen bij de opvoeding. Iedereen is welkom, ook niet-leden.

"Als ze er gebruik van maken, worden ze vanzelf lid", zegt voorzitter Piet Heijn Jonkergouw. Het lidmaatschap kost 20 euro per jaar. Mensen worden lid ofwel omdat ze zelf hulp nodig hebben, ofwel uit solidariteit. "Dat is de motor van de samenleving", zegt Jonkergouw.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden