Burgerbeweging wint aan kracht

Politiekorps Ferguson krijgt een zwarte chef: een succes voor het collectief Black Lives Matter

SYBILLA CLAUS

En toen kreeg het Amerikaanse stadje Ferguson een zwarte politiechef. Voorlopig voor een half jaar, maar misschien blijft Andre Anderson (50) daarna wel aan. Hij zei bij zijn aantreden op woensdag dat er waarschijnlijk langer dan zes maanden nodig is om de 'gebroken relatie tussen politie en burgers te herstellen'. Anderson wil zijn korps 'het respect, culturele bewustzijn en professionele optreden aanleren dat zijn gemeenschap verdient'. Nieuwe agenten zullen zwart zijn.

Het is bijna een jaar geleden dat de blanke agent Darren Wilson in Ferguson bij het patrouilleren de 18-jarige Michael Brown aansprak, omdat hij op straat liep. Even later was de tiener doorzeefd met zes kogels. Het was de zoveelste keer dat een zwarte Amerikaan stierf door toedoen van een witte politieman. Maar vrij ongemerkt was iets veranderd in de VS: Afro-Amerikanen pikken het niet meer dat hun levens zo weinig waard zijn.

In Ferguson werden zij ook nog eens systematisch afgeknepen, bleek uit onderzoek van de federale overheid. Het praktisch geheel witte korps terroriseerde de grotendeels zwarte bevolking met aanhoudingen. Het was sport om zoveel mogelijk boetes uit te schrijven om belastinggeld binnen te halen. Toen agent Wilson niet werd vervolgd, braken er in het kleine Ferguson rellen uit die wekenlang aanhielden. De Black Lives Matter-beweging, opgericht na de dood van de ongewapende tiener Trayvon Martin in 2012, kreeg een vlucht.

Sinds de rellen na de mishandeling van Rodney King in Los Angeles door een groep agenten in 1992 waren er geen noemenswaardige protesten geweest tegen raciaal politiegeweld. Jarenlang was dominee Jesse Jackson een roepende in de woestijn, eerdere zwarte leiders waren vermoord, de Black Pantherbeweging was door de FBI vermorzeld.

Deze nieuwe beweging heeft geen duidelijk gezicht, er zijn diverse woordvoerders en de kracht is dat zij overal kan opduiken waar het misgaat. De deelnemers zijn jongeren, ouderen, studenten en hoogleraren. Dit weekend komen ze voor het eerst bijeen in Cleveland.

Het is een wisselend collectief dat dankzij de sociale media aan kracht wint en deze ook uiterst effectief gebruikt. Na de dood een jaar geleden van Eric Garner in New York, die illegale sigaretten verkocht en in een fatale wurggreep werd genomen, ging de hashtag #ICantBreathe viraal. Artiesten traden op met T-shirts met deze tekst, op internet gingen woedende teksten rond met als thema: genoeg is genoeg. Iemand filmde hoe Garner keer op keer aangeeft dat hij geen lucht meer krijgt. Deze maand kreeg zijn familie een schadevergoeding van 5,7 miljoen dollar.

Het lijkt of iedereen nu alert is en klaarstaat met zijn mobieltje. Zo filmde iemand in april dit jaar hoe een witte agent in North Charleston in South-Carolina de zwarte Walter Scott in de rug schoot. Daarna legde hij zijn taser naast de dode, om hem postuum te beschuldigen.

Dat manipuleren gebeurt nu ook met Sandra Bland, de vrouw die op 10 juli aangehouden werd in Texas, omdat zij haar richtingaanwijzer niet gebruikte toen ze voor een politieauto opzijging. Op politiebeelden is te zien hoe je, als je zwart bent, om helemaal niets in de gevangenis verdwijnt. Na drie dagen zou ze volgens het gisteren verschenen autopsierapport zelfmoord hebben gepleegd in haar cel. Volgens de patholoog wijst niets op een worsteling of geweld.

Hoogleraar Afrikaanse en genderstudies Brittney Cooper van de Rutgers Universiteit in Newark, betrokken bij Black Lives Matter, gelooft er niets van dat Bland, die aan een nieuwe baan zou beginnen, zelfmoord pleegde terwijl haar zus met 500 dollar borg onderweg was.

Een dag na Bland werd de 18-jarige zwarte Kindra Chapman dood aangetroffen in haar cel in Alabama: zelfmoord volgens de autoriteiten. Een nieuwe protestbeweging is geboren: # IfIDieInPoliceCustody. Via 'Als ik in gevangenschap sterf' geven zwarte burgers nu vast aan waarom zij geen zelfmoord zullen plegen. Een soort levensverzekering, voor de nabestaanden. Ook Cooper maakte zo'n verklaring.

Na de racistische massamoord in de kerk van Charleston vorige maand in South-Carolina spraken familieleden over vergeving. Maar de moeder van Sandra Bland is razend. "Zodra ik mijn baby heb begraven, ben ik klaar. Het is oorlog", zei zij. "Amerika kan goed leven met die vriendelijke moeders", betoogt Brittney Cooper. "Maar het is de hoogste tijd dat zwarte moeders die hun kinderen begraven door slecht politiebeleid terugvechten."

undefined

Meer zelfvertrouwen

Het politieke klimaat is een andere factor die de Black Lives Matter-beweging wind in de zeilen geeft. Er is in Washington al zeven jaar een zwarte president aan de macht, wat het zelfvertrouwen bij Afro-Amerikanen ontegenzeglijk heeft vergroot. Obama heeft zich herhaaldelijk uitgesproken over ongelijke behandeling van burgers door politie. Niet voor niets heeft hij al tweemaal een zwarte minister van justitie benoemd, juist omdat racisme bij de politie het leefklimaat in steden zo kan verzieken.

Vorige week stelde de president het doorgedraaide Amerikaanse systeem van massaopsluiting aan de kaak, dat ook al vooral zwarte en latino mannen treft. Obama wil dat het Congres nog dit jaar het strafrecht hervormt, omdat het discriminerend uitpakt. Het is een belangrijke tegemoetkoming aan de zwarte gemeenschap, die verscheurd is door de afwezigheid van veel jonge mannen.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden