Burger staat steeds machtelozer tegenover machtige overheid

De auteur is historicus

Hij vermoedt dat die kwaal zou zijn de steeds groter wordende afstand tussen burgers en de politiek waarvan hij niet kan beoordelen of dat juist is, hoewel hij denkt dat iedereen iedereen hierover napraat. Er manifesteert zich immers een andere kwaal. Onlangs constateerde het Haags gerechtshof: “Een overheid die van haar eigen burgers verlangt dat ze de wet respecteren, kan niet tegelijkertijd zelf de wet met voeten treden, zeker niet als daardoor rechtmatige belangen van de burgers worden getroffen.”

De Maastrichtse hoogleraar in het staatsrecht A. Tak zegt: “Als burger ben je feitelijk nergens als je de strijd aangaat met de overheid.”

Ons parlement, zo is al een reeks van keren geconstateerd, is langzamerhand zodanig een deel van de overheid geworden, dat het vrijwel niet meer als tegenkracht tegen de uitvoerende macht optreedt. De Eerste Kamer probeert het nog wel regelmatig maar slaagt er ook niet in die tegenkracht te zijn.

De kwaal in ons huidige politieke bedrijf is dan ook, dat er geen tegenkracht meer is tegenover de overheid, de uitvoerende macht. Het parlement vervult die historische taak vrijwel niet meer. De Nationale Ombudsman wordt overstelpt met werk, dat hij niet meer aan kan. De rechterlijke macht klaagt steen en been dat zij opgezadeld wordt met het corrigeren van de overheid terwijl eigenlijk het parlement dat behoort te doen.

In het verenigingsrecht is vastgelegd dat een bepaald aantal leden een algemene vergadering bijeen kan roepen en daar een agenda voor kan opstellen. Daarmee kunnen leden van een vereniging een tegenkracht tegen het bestuur vormen en hoeven zij niet te wachten op bij voorbeeld een jaarvergadering. Nu de burgers steeds minder tegenover de uitvoerende macht een tegenkracht hebben, moet de vraag gesteld worden of het referendum hiervoor een middel kan worden. En dan gaat het niet om een vraag als “hoe betrekken we de burger meer bij het politieke bedrijf?”, want dan is het referendum een middel tot burgerschapvorming geworden. En evenmin om: “is het referendum niet de consequentie van het principe van de volkssoevereiniteit?”, want dit is dan “Prinzipienreiterei”.

Burgers zijn steeds machtelozer tegenover een steeds machtiger wordende overheid. Deze kwaal wordt langzamerhand zo erg, dat het nog maar de vraag wordt of het referendum daartegen een erger middel is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden